STER Spływy Kajakowe, kajaki Mazury, Pilica

Śladami księżnej Anny i ostatnich książąt mazowieckich

6. Ostrów Mazowiecka – Zaślubiona księżnej Annie

W 1434 r. Bolesław IV nadał osadzie prawa miejskie. W miejscu dzisiejszego ogródka jordanowskiego istniał dwór książęcy. Dnia 6 czerwca 2004 r. na skwerze miejskim odsłonięto pomnik księżnej Anny – matki ostatnich książąt mazowieckich. To jak dotąd jedyny na Mazowszu pomnik poświęcony władcom Mazowsza. Księżna nadała miastu przywilej organizowania 4 jarmarków i 1 targu tygodniowego, co przyczyniło się do dynamicznego rozwoju miasta, które na początku XVI w. zaliczane było do znaczących na Mazowszu.

7. Ostrołęka – Na straży Mazowsza

Położenie miasta u ujścia rzeki Omulew do Narwi nie jest przypadkowe. Już na przełomie XI i XII w. istniała tu strażnica, która miała ochraniać Mazowsze od strony niespokojnej granicy z Prusami i Jaćwingami. Relikty grodu odnaleźć można na południowym krańcu miasta, przy ulicy Ostrowskiej. Gród został zniszczony pod koniec XIII w. i opuszczony w następnym stuleciu. Obok rozwinęło się miasto, które otrzymało prawa miejskie zapewne z rąk księcia Siemowita III. Jego syn książę Janusz I Starszy ufundował kościół farny Nawiedzenia NMP. Obecnie jedynie prezbiterium świątyni zachowało cechy gotyckie.

Nowogród. Na tzw. Wzgórzu Siemowita na terenie Skansenu Kurpiowskiego w XII w. wzniesiono gród, który w XIV w. został przebudowany na niewielki zamek, który nie przetrwał do naszych czasów. Noc Świętojańska obchodzona w skansenie przypomina czasy, gdy na Mazowszu ścierały się wiara słowiańska i chrześcijaństwo.

8. Łomża – Ostatnie dzieło Piastów mazowieckich

Na wysokiej skarpie zwanej Górą Królowej Bony znajduje się jedno z najefektowniejszych grodzisk z pogranicza Mazowsza i Podlasia. Jego umocnienia są doskonale zachowane, a pięć linii wałów świadczy o randze warowni, położonej na północno–wschodnich rubieżach Mazowsza. W 1418 r. książę Janusz Starszy nadał położonej 5 km na północ osadzie Łomży, prawa miejskie.

W 1504 r. księżna Anna wraz z synami podjęła ostatnią fundacje książęcą na Mazowszu – budowę kościoła pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Świątynię konsekrowano dopiero w 1531 r. – pięć lat po śmierci ostatniego mazowieckiego księcia Janusza III. Warto tu zobaczyć m.in.: nagrobek pierwszego proboszcza świątyni – Jana Woj sławskiego, który był zarazem ostatnim sekretarzem książąt mazowieckich.

Wizna. Grodzisko zwane Zamczyskiem bądź Górą Królowej Bony, to dawna strażnica Księstwa Mazowieckiego wielokrotnie niszczona przez Litwinów i Krzyżaków.

9. Suraż – Na wschodnich rubieżach Mazowsza

We wczesnym średniowieczu Suraż był miejscem dramatycznych zmagań książąt mazowieckich, Litwinów, Jaćwingów i Rusinów. Początkowo ruski gród w XIII w. opanowali Litwini, którzy odtąd na przeszło kolejne 100 lat zagrażali bezpośrednio ziemiom mazowieckim. Dopiero w 1392 r. Władysław Jagiełło podarował Suraż księciu Januszowi I Starszemu. W pobliżu grodziska odtworzono osadę wczesnosłowiańską NAWIA. Latem rozbrzmiewa tu muzyka średniowieczna, pracują rzemieślnicy, a podczas warsztatów historycznych można zapoznać się m.in. z techniką walki wręcz, strzelaniem z łuku, poznać fach ówczesnego kowala, garncarza i wiele innych.

Nur. Miasto otrzymało prawa miejskie od księcia Janusza I i do tej pory zachowało układ przestrzenny z 1. poł. XV w.

10. Drohiczyn – Tajemnice danielowego wzgórza

Położony nad Bugiem Drohiczyn jest obok Gniezna, Krakowa i Warszawy jednym z czterech grodów koronacyjnych w Polsce. Wychowany na dworze książąt mazowieckich i krakowskich, ruski książę Daniel (po matce wnuk Bolesława Krzywoustego) zjednoczył ziemie ruskie, a w 1253 r. legat papieski koronował go na króla. Z tego okresu pochodzi grodzisko nad Bugiem. U jego stóp odbywają się latem Zloty Wojowników Słowian i Wikingów oraz obrzędy nocy świętojańskiej.

11. Liw – Na turnieju O Pierścień Księżnej Anny

Z dawnej strażnicy książąt mazowieckich pozostała jedynie kamienno-ceglana wieża bramna, która dominuje nad wodami pobliskiego Liwca, oraz fragment murów zamkowych i późniejszy dwór starościński. W jego wnętrzach mieszczą się zbiory broni białej od średniowiecza po XX w.

Na terenie zamku co roku odbywa się turniej rycerski: O Pierścień Księżnej Anny. Zmaganiom „patronuje” córka księżnej Anny Mazowieckiej również Anna, siostra ostatnich książąt Janusza i Stanisława. Anna w Liwie właśnie broniła ostatniego skrawka niezależności księstwa od władzy Jagiellonów.

Mińsk Mazowiecki. Do dziś zachował się średniowieczny układ ulic pamiętający czasy lokacji z rąk księcia Janusza Starszego.