Historia kompleksu „Puszcza Kozienicka”
HISTORIA I MIEJSCOWOŚCI na terenie Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Puszcza Kozienicka” i w okolicy
Materiały dostarczono z informacji turystycznej w Kozienicach
Renata Maj it-kozienice@wp.pl, tel./fax: +48 48 614 36 99
Lasy Puszczy Kozienickiej są ściśle związane z historią Polski. Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają paleolitu – starszej epoki kamienia. We wczesnym średniowieczu puszcza stanowiła granicę plemienną między Mazowszem a Małopolską. Strzegła jej linia grodów ciągnących się od Radomia przez Gródek, Mieścisko, Oleksów, Zajezierze. Szlak handlowy biegnący wzdłuż Wisły kontrolowały grody w: Sieciechowie, Kozienicach i Świerżach. Ożywione kontakty z Litwą, datujące się od pierwszych Jagiellonów sprawiły, że trakt z Krakowa do Wilna, wiodący przez puszczę nabrał znaczenia. Do dzisiaj nosi on nazwę Królewskiego Gościńca (Królewskiej Drogi). Puszcza Kozienicka była rejonem polowań Jagiellonów, niszczona w czasie „potopu” szwedzkiego, miejscem zwycięskiego pochodu Stefana Czarnieckiego, miejscem działań partyzantów w czasie powstań narodowych oraz obu wojen światowych. Liczne pomniki i miejsca pamięci narodowej przypominają o walkach w czasie powstania styczniowego i obu wojnach światowych. Ciekawie prezentowane są tradycje mieszkańców Puszczy Kozienickiej (bartnictwo, łowiectwo i leśnictwo) oraz kultura materialna wsi, rozwinięta w okresie osadnictwa na tym terenie w XI w. W granicach Puszczy znajduje się 25 obiektów zabytkowych – kościoły, cmentarze, parki zabytkowe, zespoły pałacowe i budynki gospodarcze. Przetrwały także liczne przydrożne kapliczki oraz śródleśne obeliski i mogiły, o których stan dbają leśnicy.
Miejscowości kompleksu „Puszcza Kozienicka” zaznaczone na Google Maps przez plik KML służący do określania obiektów geograficznych. Pobierz KML historycznych miejscowości w powiecie Kozienickim. Poniżej mapa z naniesionym KML-em.
Augustów – Wieś założona przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1777 roku na miejscu dawnej osady leśnej Półbór. Znajduje się tu Izba Dydaktyczno-Muzealna Puszczy Kozienickiej mieszcząca się w pochodzącej z 1905 roku leśniczówce, zaadaptowanej do potrzeb wystawienniczych oraz prowadzenia zajęć dydaktycznych. W zbiorach Izby prezentowane są eksponaty fauny i flory typowe dla regionu Puszczy Kozienickiej. Oprócz zbiorów przyrodniczych w Izbie znajdują się zbiory etnograficzne i historyczne. Uzupełnieniem jest także sala dydaktyczna, wyposażona m.in. w filmy przyrodnicze, eksponaty, mapy ilustrujące zagadnienia geologiczne, historyczne. W pobliżu leśniczówki znajduje się ekspozycja dawnego sprzętu leśnego, a także wagoniki nieistniejącej już kolejki leśnej wybudowanej w latach 1914-1915 służącej do wywozu drewna z lasu oraz unikatowa, bo założona w 1933 roku wyłuszczarnia nasion. Dopełnieniem jest 220-letni dąb szypułkowy – pomnik przyrody i stara lipa z czynną barcią. Nieopodal przy Królewskim Gościńcu położony jest rezerwat leśny „Zagożdżon”. Za wsią znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej (pochowani żołnierze armii rosyjskiej i austro-węgierskiej), na południe od wsi jest też zbiorowy grób, a w pobliżu zachowane okopy.
Bąkowiec – Wieś w pobliżu linii kolejowej do Kozienic, miejsce walk o twierdzę dęblińską w czasie I wojny światowej. Obok przejazdu kolejowego cmentarz poległych żołnierzy z armii rosyjskiej, niemieckiej i austro-węgierskiej z 1914-18 roku. W pobliżu kompleks stawów rybnych, utworzonych w miejscu dawnego Jeziora Bąkowieckiego. Gnieżdżą się tu rzadkie gatunki ptaków, m.in.: bąk, zimorodek, łabędź niemy, błotniak stawowy, remiz, wąsatka.
Brzeźnica – Wieś wzmiankowana w połowie XV wieku przez Jana Długosza. Znajduje się tu neoromański kościół z 1911 r. wzniesiony na miejscu spalonego przez Szwedów, w którym jest drewniana ambona z nieistniejącego już kościoła garnizonowego w Kozienicach, wyrzeźbiona przez jednego z legionistów – uczestnika bitwy pod Laskami-Anielinem. Cmentarz wojenny znajduje się po wschodniej stronie cmentarza parafialnego.
Brzóza – Osadnictwo w jej rejonie sięga czasu neolitu. Wieś królewska, znana była już za czasów Kazimierza Wielkiego. W XVIII wieku otrzymał ją uchwałą sejmową kuchmistrz koronny Adam Poniński. Od 1778 do 1909 r. własność Ożarowskich. Po I wojnie światowej do 1941 r. dobra brzózkie należały do Heydlów, pałac spalili Niemcy w 1939 r. Kościół klasycystyczny p.w. św. Bartłomieja z lat 1855-56 został wzniesiony i wyposażony staraniem gen Adama Ożarowskiego. Znajduje się w nim barokowa, rzeźbiona w drewnie ambona sprowadzona z opactwa Cystersów w Oliwie oraz płaskorzeźby z 1635 r. Przy drodze do Ryczywołu znajduje się figura św. Jana Nepomucena (pocz. XIX wieku) -męczennika czczonego jako patrona chroniącego od utonięć, powodzi. Na rynku pomnik misji odbytych w Brzózie w 1839 r. oraz pomnik w hołdzie żołnierzom poległym w II wojnie światowej. Przy szosie Brzóza-Sewerynów rośnie 346 lip i kasztanowców – aleja uznana za pomnik przyrody. Park pałacowo – krajobrazowy założony w II poł. XVIII wieku, stał tu pałac, który został zniszczony podczas II wojny św. Obecnie część parku zajmuje szkoła.
Brzustów – Pomniki: kamień upamiętniający zamordowanie Benedykta Drożdża żołnierza oddziału „Orła” zgrupowania Zagończyka w dniu 14 IV 1946 r. Przy szosie kapliczka „Mała Golgota” votum ks. Tadeusza Jędra ufundowane w 2000 r., obok ścieżka wiodąca ku leśnemu wzgórzu – miejscu pierwotnego spoczynku Legionistów poległych pod Laskami i Anielinem, tam stoi krzyż i tablica pamiątkowa.
Czarnolas – Wieś wniosła do majątku Kochanowskich w posagu Barbara ze Ślizów dziadkowi poety Janowi „Korwin” Kochanowskiemu. W 1518 r. po podziale majątku przypadła dwóm braciom: Filipowi (stryj poety) i Piotrowi (ojciec poety). Od 1576 r. było to miejsce, w którym osiadł na resztę życia Jan Kochanowski z rodziną. Tu powstało wiele arcydzieł poezji renesansu. Po ojcu dwór odziedziczyła córka poety, żona Łukasza Lędzkiego, dworzanina królewskiego. Wieś należała do rodu Kochanowskich przez trzy pokolenia. W 1761 r. wykupił Czarnolas Józef Jabłonowski i rozpoczął starania o zachowanie dla potomnych pamięci o siedzibie poety. Na miejscu, gdzie według tradycji miał stać dworek Kochanowskiego, wznosi się neogotycka kaplica z lat 1826-46 z grobowcami Jabłonowskich i Lubomirskich oraz obrazem św. Marii Magdaleny z pocz. XIX wieku. Odkryte niedawno fragmenty fundamentów tego budynku mogą pochodzić z II poł. XVI wieku. Murowany dworek zbudowano ok. 1870 roku dla Władysława Jabłonowskiego, prawdopodobnie na miejscu dawnego dworu Raczyńskich z 1789 r., a spalonego w 1853 r. Od 1961 r. w dworku, gruntownie przebudowanym w latach 1979-80, mieści się Muzeum Jana Kochanowskiego. Dwór otacza park, w którym z dawnego założenia zachowały się stawy. Rosną tu liczne lipy, graby, jesiony oraz dęby – pomniki przyrody. W miejscu słynnej lipy stoi XIX-wieczny, kamienny obelisk z symbolicznym sarkofagiem Urszulki (córki poety). Przed dworem stoi okazały pomnik Jana Kochanowskiego, dłuta M. Weltera, wzniesiony z okazji 450 urodzin poety.
Garbatka-Letnisko – Wieś letniskowa. Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z epoki kamienia. Najwcześniejsze wzmianki występują w radomskich księgach ziemskich z połowy XV wieku, jako o własności rodziny Ślizów. Później przeszła ona w ręce Kochanowskich. Duży wpływ na dalszy rozwój Garbatki miało wybudowanie około 1885 r. kolei carskiej, zwanej Iwanogrodzko-Dąbrowską, którą później nabył rząd rosyjski i nazwał Nadwiślańską. W czasie prac przy budowie kolei, jeden z jej budowniczych zwrócił uwagę na mikroklimat panujący w tych okolicach. Odkupił on m.in. gospodarstwo, 6 mórg ziemi i zachęcił do przyjazdu lekarzy z Radomia oraz Lublina reklamując miejscowość jako letniskowo-uzdrowiskową. Duże powierzchnie leśne, warunki solarne, wietrzne i wilgotnościowe wpływają na klimat Garbatki podnosząc jej walory zdrowotne. Obecnie nieopodal znajduje się rezerwat „Krępiec” z walorami mikroklimatycznymi. Podczas I wojny światowej Garbatka stanowiła dla Austriaków teren wojennych działań pomocniczych. Zbudowali tu kolejkę leśną w 1916 r. oraz tartak, z którego drzewo wywożono do Austrii i Niemiec. Wybuch II wojny światowej dla Garbatki zapisał się bardzo tragicznie. W1942 r. hitlerowcy przeprowadzili dwie krwawe pacyfikacje. W 1984 r. Garbatkę odznaczono Krzyżem Walecznym za „czyny męstwa i odwagi w czasie II wojny światowej”. W miejscowości są liczne cmentarze, pomniki i miejsca zabytkowe: Pomnik Katyński upamiętniający zamordowanych mieszkańców miejscowości w łagrach sowieckich, pomnik upamiętniający pacyfikację Garbatki w dniu 2 VI11942 r., mogiła zbiorowa poległych we wrześniu 1939 r., mogiła zbiorowa zamordowanych z rąk okupanta mieszkańców Molend i żołnierzy AK w 1943 r., kamień z wyrytymi datami oznaczającymi wkroczenie I Kadrowej Józefa Piłsudskiego w granice zaboru rosyjskiego, tablica pamiątkowa wmurowana w elewację budynku stacji PKP ku czci żołnierzy GL. W kościele postawionym w 1931 r. znajduje się barokowy relikwiarz i ornat z XVIII wieku.
Głowaczów – Wieś nad Radomką. Znany ośrodek wytwórczości sztuki ludowej. Miano Głowaczowa wywodzi się od znamienitego rycerskiego rodu, od średniowiecza osiadłego w pobliskiej wsi Leżenice. Na jej gruntach w 1390 r. Jan z Leżenic Głowacz postawił pierwszy drewniany kościół. W czasach powstania styczniowego poniósł tutaj klęskę oddział Pawła Gąsowskiego. Dowodzony przez niego oddział „Dzieci Warszawskich” w sile 120 pieszych i 100 konnych żołnierzy stanął na noc we wsi Lipa. Nazajutrz rano uderzyli nań kozacy i choć powstańcy zdołali odeprzeć ich atak, nie wytrzymali natarcia rosyjskich piechurów. Głowaczów przeżył prawdziwą gehennę w czasie II wojny światowej. Jej początkiem stała się bitwa, jaką 12 września 1939 r. stoczyły z Niemcami w okolicy wsi Matyldzin wycofujące się za Wisłę polskie oddziały sformowane z rozbitych dywizji Armii „Prusy”. W całodziennej walce poległo 86 żołnierzy, w tym dowódca ppłk Graff. Ich zbiorowe mogiły są na cmentarzu w Głowaczowie. W miejscowości znajduje się kościół św. Wawrzyńca wzniesiony pierwotnie w 1657 r. z fundacji biskupa Tomasza Leżeńskiego, spalony w czasie walk na przyczółku warecko-magnuszewskim (II wojna światowa). W obecnym kościele XIX-wieczne epitafia. Na rynku zachowały się kapliczki z XIX w., stoi też pomnik ku czci żołnierzy i ludności cywilnej poległych w II wojnie światowej i pomnik ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego.
Gródek – Wieś na miejscu grodu z czasów piastowskich. Pierwsze wzmianki pochodzą z XIV wieku. W XVI wieku należał do rodziny Mysłowskich, potem do Kochanowskich. Renesansowy kościół Świętej Trójcy wzniesiony został w latach 1593-95 z fundacji Andrzeja Kochanowskiego. Zniszczony w czasie I wojny światowej. Restaurowany w latach 1915-28, ponownie odnowiony w latach 50-tych oraz w 1997 r. Wewnątrz pozostały fragmenty renesansowych polichromii z końca XVI w. oraz zabytki: drewniane Epitafium (z I poł. XVII w.) Andrzeja Kochanowskiego – fundatora kościoła, krucyfiks – XVIII wiek, chrzcielnica – XVII wiek, organy 7-głosowe z ok. 1892 r. Obok kościoła drewniana dzwonnica z 1896 r. Kaplica przydrożna z rzeźbą św. Jana Nepomucena pochodzi z XVIII wieku. Na cmentarzu parafialnym – mogiły poległych żołnierzy w 1914 r. i 1939 r.
Jastrzębia – Ślady osadnictwa pochodzą z neolitu (narzędzia krzemienne i pochówki nad rzeką Radomką), wieś puszczańska wzmiankowana już w 1191 r. Mieszkali tu kmiecie, łowcy i bartnicy. Do końca XVI w. posiadała włodarza. W latach 1904-06 tutejszy młynarz zbudował zegar astronomiczny, który podarował carowi Mikołajowi II. Znajduje się tu dom z 1873 r., przydrożna kapliczka św. Jana Nepomucena z XIX w.
Jedlnia – Ślady osadnictwa pochodząz epoki brązu (ok. 1835 r. odnaleziono 3 popielnice). Wieś notowana już w XII w. Być może we wczesnym średniowieczu był tu gród. Prawdopodobnie pierwotna nazwa brzmiała Jedlna. Istniał tu pradawny ośrodek bartniczy. Leżąca na szlaku z Krakowa na Litwę Jedlnia stanowiła ulubione miejsce postojów króla Władysława Jagiełły, który bywał tu wielokrotnie, mieszkając w modrzewiowym dworku, a w 1430 r. wydał przywileje jedleńskie (potwierdzone w Krakowie w 1433 r.), gwarantujące szlachcie nietykalność osobistą. Podczas powstania styczniowego miały tu miejsce dwie bitwy. Obecnie na starym cmentarzu parafialnym znajduje się mogiła powstańców 1863 r. Jest ona nieopisana – ale nadal żyje w świadomości ludności miejscowej jako mogiła powstańców styczniowych. Kościół parafialny św. Mikołaja i Małgorzaty. Pierwszy na tym miejscu, drewniany, ufundowany przez Władysława Jagiełłę, wzniesiono w 1387-91 r. W 1790 r. rozpoczęto budowę nowego, murowanego kościoła w stylu klasycystycznym, z fundacji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, według planów Jana Kantego Fontany. Budowę ukończono w 1834 r. W latach 1898-1901 przebudowano go całkowicie w stylu neorenesansowym. Wewnątrz znajdująsię dwa późnobarokowe ołtarze oraz kamienna chrzcielnica z początku XVII wieku. Z dwóch dzwonów jeden jest gotycki, drugi datowany na 1580 r.
Jedlnia-Letnisko – Ślady grodziska z X-XI wieku. Znajduje się tu Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych. Jedlnia-Letnisko szybko stała się miejscowością wypoczynkową dla mieszkańców Radomia ze względu na wyjątkowe warunki klimatyczne i do dziś utrzymuje charakter osiedla wypoczynkowo-letniskowego. Miejscowość na przeważającym obszarze zabudowana jest stylowymi, drewnianymi domkami willowymi, otoczonymi lasami i ogrodami. Atrakcyjność osiedla jeszcze bardziej wzrosła po utworzeniu zalewu na rzece Gzówce w Siczkach w 1976 roku. Kościół drewniany (1921-23).
Kozienice – Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII i XIII w. Wspaniałe tereny łowieckie przyciągały takich myśliwych jak Władysław Jagiełło, który zbudował dwór myśliwski i ufundował drewniany kościół. Zimą 1409-1410 r. wybudowano most łyżwowy (drewniany), który spławiono Wisłą do Czerwińska, a posłużył on do przeprawy wojskom idącym na Grunwald. Król Kazimierz Jagiellończyk z powodu epidemii dżumy w Krakowie schronił się z dworem w Kozienicach i tutaj 1 stycznia 1467 r. urodził się przyszły król Polski Zygmunt I Stary, co upamiętnia unikalna XVI-wieczna kolumna. Znajduje się ona na terenie zespołu pałacowo-parkowego zbudowanego w latach 1778-91 dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pałac przebudowano następnie w latach 1839-65 dla gen. Iwana Dehna (generalny budowniczy twierdz w Królestwie Polskim), który otrzymał majątek Kozienice za zasługi dla Rosji. W latach 18961900 Franciszek Arveuf przebudował pałac na styl renesansu francuskiego. Do dziś zachowała się oficyna, w której mieści się Muzeum Regionalne oraz cokoły z czasów stanisławowskich pod rzeźby, przedstawiające polowanie na dzika i niedźwiedzia. Pozostała cześć została spalona w 1939 r. przez Niemców. Z dziedzińca roztacza się widok na basen z lat 1839-65. Do zabytków architektury sakralnej należy kościół p.w. św. Krzyża wzniesiony w latach 18681869. Wewnątrz rokokowe ołtarze z obrazem Matki Boskiej z XVII w., dzwon z 1564 r. W mieście zachowały się pochodzące z XIX w. kramy (odbudowane w latach 90-tych XX w.) oraz willa w stylu modernizmu z 1923 r. Istnieje kilka zabytkowych cmentarzy m.in. cmentarz żydowski z początku XVII w. i cmentarz grzebalny parafii rzymskokatolickiej założony w połowie XIX w. Na tym cmentarzu znajdująsię kwatery: prawosławnych, żołnierzy Legionów Polskich, żołnierzy poległych w 1939 i 1945 roku. Cmentarz rodziny Dehnów w parku przypałacowym, założony w I poł. XIX w., najstarszy nagrobek pochodzi z 1845 r.
Molendy – Wieś powstała w XVIII wieku w miejscu dawnych wsi Krępce i Wola Józefowska. Nazwa jej pochodzi od włościan Molendów. Na początku drogi jest niebieski szlak turystyczny i znak informujący o Miejscu Pamięci Narodowej. Jadąc leśną drogą w odległości ok.150 m znajduje się grób poległych żołnierzy Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej w bitwie pod Molendami 7 IV1944 r. Do bitwy doszło w wyniku żądania przez partyzantów uwolnienia osób aresztowanych przez Niemców podczas pacyfikacji okolicznych wsi. Właściwie partyzanci wypowiedzieli Niemcom bitwę. W okolicy Molend zgromadziło się 2,5 do 3,0 tysięcy żołnierzy Wermachtu, SS, żandarmów i „granatowych policjantów”. Niemcy mieli dwie baterie artylerii lekkiej, kilka wozów pancernych, dwa bombowce, samolot rozpoznawczy i broń maszynową. Żołnierzy AK i BCh było ok.120 (niektóre źródła podają większą liczbę). Partyzanci prowadzili walki ze zmiennym szczęściem, często zmieniali stanowiska, dezorientując wroga. Po kilku godzinach walki uda o im się wycofać, a Niemcy zamknęli „kocioł” tam, gdzie partyzantów już nie było. Bitwa pod Molendami była największą z partyzanckich bitew stoczonych w obwodzie kozienickim AK. Zahamowała dalszą pacyfikację okolicznych wsi. Zginęło 15 partyzantów i 3 osoby cywilne. Po stronie wroga były znacznie większe straty. Na grobie – pomniku widnieją także nazwiska osób pomordowanych w lipcu 1943 roku. Każdego roku w tym miejscu odbywają się uroczystości dla upamiętnienia ducha bojowego Polaków. Na skraju wsi są także dwa cmentarze żołnierzy armii austro-węgierskiej, rosyjskiej, niemieckiej (wśród nich byli Polacy) poległych na początku I wojny światowej. Krzyż upamiętniający wydarzenia Powstania Styczniowego znajduje się na skraju Puszczy Kozienickiej w pobliżu wsi Molendy.
Oleksów – Osada wzmiankowana w XII wieku, w średniowieczu gród należący do systemu obronnego Sieciechowa. Zachowały się dwa grodziska: jedno na granicy wsi Sławczyn, drugie w pobliżu Oleksowa. Obecny kościół p.w. św. Stanisława postawiony został w części z cegły, w części z białego kamienia kosztem miejscowego proboszcza w 1652 r. (restaurowany w 1858 r. przez ówczesnego dziedzica hr. Działyńskiego i parafian). Zabytki: chrzcielnica o charakterze późnorenesansowym z poł. XVII wieku, ołtarz główny wczesnobarokowy z poł. XVII w. W nim obraz Św. Rodziny, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w., stalle i ławki rokokowo-klasycystyczne z 1863 r., obraz Ukrzyżowanie z przełomu XVII/XVIII w. oparty na malarstwie z kręgu Rubensa i krucyfiks cynowy zXIX wieku. Dzwon pochodzi z XVII wieku.
Opactwo – WXII w. powstałtu jeden z trzech pierwszych ośrodków klasztornych benedyktynów w Polsce, który mieścił się na kępie wiślanej. Klasztor znajdował się w grodzie sieciechowskim do chwili, gdy Wisła zmieniła swe koryto i był zamkiem do którego Konrad Mazowiecki wtrąci Boles awa Wstydliwego z matką. Kiedy król Kazimierz Wielki wybudowa nowy zamek sieciechowski, benedyktyni przenieśli się w nowe miejsce w okolice zamku (okres 1342-1352). W1530 r. wzniesiono nowy drewniany klasztor, który spłonął w 1682 r. Być może tu pobiera nauki m ody Jan Kochanowski (poeta). Obecny zespó kościelo-klasztorny, późnobarokowy z pozostałościami romańskimi pochodzi z XVIII w. Zbudowany w kształcie krzyża greckiego. Wewnątrz zabytkowy ołtarz, dwa ołtarze boczne, krucyfiks barokowy, chrzcielnica i ambona rokokowe. Znajduje się tu też polichromia Szymona Mańkowskiego przedstawiająca portrety Bolesława Chrobrego i Sieciecha. Pobenedyktyński zespół architektoniczny jest najcenniejszym zabytkiem Ziemi Kozienickiej.
Policzna – Nazwa wsi prawdopodobnie wywodzi się od słowa „polica” oznaczającego duże pole. Pierwsze wzmianki pochodzą z XII wieku. Wieś należa a m.in. do Jana Kochanowskiego (dziada poety), a na cmentarzu spoczywają podobno: żona Dorota i córki Jana Kochanowskiego (poety) Urszula i Hanna. W Policznie znajduje się pałac Przezdzieckich zbudowany w XIX w. z malowniczym parkiem, od strony wsi stawy rybne. W czasie II wojny światowej w majątku mieścił się obóz pracy. Znajdujących się tam radzieckich jeńców uwolniły 11 czerwca oddziały: BCh – Józefa Abramczyka („Tomasza”) oraz AK – Kazimierza Aleksandrowicza („Huragana”). Obecny kościół św. Stefana zbudowano w stylu neogotyckim w latach 1889-94. Brał w nim ślub Stefan Żeromski z Oktawią Rodkiewicz, a jednym ze świadków był Bolesław Prus. W kościele warto obejrzeć rzeźby i obrazy z XVII-XVIII w. Z zewnątrz i wewnątrz kościół olśniewa pięknem architektury. W Policznie znajduje się także cmentarz wojenny w miejscu krwawych zmagań armii austro-węgierskiej z oddziałami strzelców syberyjskich, wśród których byli polscy zesłańcy. We wsi znajduje się także miejsce pamięci narodowej: Policzna – Pomnik Pamięci Narodowej poświęcony ofiarom faszyzmu, miejsce rozstrzelania mieszkańców
Policzny 12 VI 1943 r. Na cmentarzu parafialnym – mogiły polskich żołnierzy (Grób Nieznanego Żołnierza), którzy bohatersko zginęli 10 IX 1939 r.; zbiorowa mogiła rozstrzelanych mieszkańców wsi w dniu 12 V11943 r.
Pionki – Miasto nad Zagożdżonką, powstałe na miejscu dawnych osady młynarskich -Zagożdżon i Pionki, istniejących już za Władysława Jagiełły. W pobliżu stacji PKP kamienny słup, upamiętniający pobyt Kazimierza Jagiellończyka. Trzy pomniki ofiar II wojny światowej. W1923 r. – budowa Państwowej Fabryki Prochu i Materiałów Kruszących.
Sieciechów – Początkowo gród ziemno-drewniany – siedziba książęcego rodu Sieciecha. W średniowieczu ważna osada na trakcie handlowym przy przeprawie przez Wisłę, po zmianie koryta rzeki w 1342-1352 r. utraciła znaczenie, a Kazimierz Wielki zlecił budowę zamku murowanego. Dziś w odległości 3 km od Sieciechowa znajdują się tam ruiny Fortu Bema. W gminie Sieciechów zobaczyć można także ruiny innych fortów, które w XIX w. stanowiły obóz warowny w połączeniu z twierdzą w Dęblinie. Sieciechów miał już prawa miejskie w 1232 r. Znajduje się tu barokowy kościół św. Wawrzyńca. Powstał prawdopodobnie w XI w. Kościół pierwotny drewniany istniał od 1326 r. Po pożarze w 1707 roku wzniesiono w latach 1710-69 nowy kościół według projektu budowniczego Andrzeja Janowicza. Ołtarz główny rokokowy pochodzi z 1768 r., polichromia z XIX w. W XIX-wiecznej dzwonnicy są dwa zabytkowe dzwony (jeden gotycki z 1459 r., drugi z 1525 r.). Znajdują się tu także rokokowa ambona i chrzcielnica, a dawne tabernakulum wybite jest kurdybanem z XVIII w. W Sieciechowie odnaleziono unikatowy chodnik z sosnowych bali. Zabytkiem jest także rynek, który swój kształt przybrał ok. 300 lat temu.
Sucha – Istniała prawdopodobnie już w XII wieku. Kościół św. Idziego zbudowany w latach 1839-43 wg projektu Antoniego Corazziego, a następnie przebudowany w latach 1910-13. W wystroju m.in. uchodzący za cudowny obraz Matki Boskiej z 1647 r. i barokowy obraz „Ecce Homo” z XVIII wieku.
Świerże Górne – w średniowieczu był tu gród strzegący przepraw przez Wisłę, przy którym powsta o podgrodzie o charakterze rzemieślniczo-targowym. Na prze omie XIV-XV wieku często zatrzymywał się tu król Władysław Jagiełło w drodze na Litwę i z powrotem. We wrześniu 1939 roku przeprawiała się tędy za Wisłę Armia „Prusy”. Drewniany kościół parafialny św. Jakuba istniał już w 1191 roku. Następny ufundował przed 1440 r. kustosz Mikołaj Drzewiecki. Kolejny, także drewniany spłonął w czasie walk o przyczółek warecko-magnuszewski w 1944 r. (ocala a wówczas tylko dzwonnica). Obecny kościół został zbudowany w latach siedemdziesiątych. W kościele znajdują się XVIII-wieczne organy. Obok kościoła drewniana dzwonnica z ok. 1744 r. konstrukcji słupowej, z łamanym dachem namiotowym, krytym gontem. Za murem cmentarza parafialnego znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej.
Wysokie Koło – Kościół p.w. Świętego Krzyża w stylu włoskiego renesansu z 1637 r., zosta zniszczony przez Szwedów i długo stał opuszczony. Odbudowano go po 1681 r. dzięki staraniom Jana Wielkopolskiego podkanclerzego koronnego. Kościół ma rzeźby, o tarze i relikwiarze z XVII-XVIII w. Dwa dzwony z 1717 i 1720 r. Znajduje się tu koronowany obraz Matki Boskiej słynącej z cudów. W lesie przy drodze do Puław jest cmentarz wojenny. Pochowani są na nim żołnierze armii rosyjskiej i austro-węgierskiej, polegli w październiku 1914 r.
Zwoleń – Powstał na gruncie wsi Gotardowa Wola w latach 20-tych XV wieku, na mocy przywileju wydanego przez króla Władysława Jagiełłę. Datowane dokumenty lokacyjne z 1425 roku poświadczają zaawansowany już stopień zasadzenia osady. W latach 15661575 Jan Kochanowski pełnił tu funkcję prebendarza. W wyniku potopu szwedzkiego Zwoleń poniósł ogromne straty materialne i ludzkie, które zaważyły na jego dalszych losach i spowodowały, że miasto nie powróciło już do dawnej świetności. W1800 roku przebywał tu, wraz ze swym sztabem, książę Józef Poniatowski. Po likwidacji Księstwa Warszawskiego i utworzeniu w 1815 roku Królestwa Polskiego, Zwoleń wszedł w jego skład. Najcenniejszym zabytkiem Zwolenia jest kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego (1564-1595), przy którym znajduje się Kaplica Kochanowskich (1610), w krypcie spoczywają szczątki Jana Kochanowskiego i jego rodziny. Od strony p d. kościoł a usytuowana jest kaplica Św. Franciszka z tablicami nagrobnymi Jana i rodziny Kochanowskich – nekropolia rodu Kochanowskich oraz kaplica św. Stanisława z XVII-wiecznym drewnianym ołtarzem ufundowanym przez Zuzannę Wołucką Owadowską, wnuczkę poety. Nieopodal pomnik Nieznanego Żołnierza z tablicą pamiątkową z 1925 roku, poświęconą mieszkańcom ziemi zwoleńskiej za udział w powstaniach narodowych i I wojnie światowej. We wnętrzu pomnika umieszczono ziemię z pola bitwy pod Laskami, gdzie w 1914 r. wojska Józefa Piłsudskiego walczyły z Rosjanami. Ściana Śmierci, przy której hitlerowcy w 1944 r. dokonali publicznych egzekucji na żołnierzach AK i osobach cywilnych – odsłonięta w 1956 roku. Krzyż Katyński z nazwiskami mieszkańców ziemi zwoleńskiej, którzy zginęli w Katyniu, Starobielsku i Ostaszkowie – odsłonięty w 1992 roku. Na budynku Urzędu Miejskiego pamiątkowa tablica informuje o nadaniu Zwoleniowi Orderu Krzyża Grunwaldu II klasy za wkład mieszkańców miasta w walkę z okupantem hitlerowskim.
Żytkowice – Wybudowany w 1933 r. pomnik Mauzoleum Legionistów I Brygady poległych w bitwie pod Laskami i Anielinem w dniach 22-26 X 1914 r., w której brały udział Legiony Polskie sformowane przez Józefa Piłsudskiego wchodzące w skład 46 austriackiej dywizji obrony krajowej, walczące przeciwko wojskom rosyjskim (znajduje się przy torach PKP). W mauzoleum znalazło miejsce wiecznego spoczynku ok. 150 żołnierzy. Znajduje się tu też pomnik związany z walkami partyzanckimi w 1944 r.
- Nadleśnictwo Zwoleń, Miodne Leśniczówka 107/1 26-700 Zwoleń tel. 48 676 20 21 (22)
- Nadleśnictwo Kozienice, ul. Partyzantów 62 26-670 Pionki tel. 48 612 93 54 lub 612 39 08
- Nadleśnictwo Radom, ul. Janiszewska 48 26-600 Radom tel. 48 345 17 22
Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka”
Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka”
Materiały dostarczono z informacji turystycznej w Kozienicach
Renata Maj it-kozienice@wp.pl, tel./fax: +48 48 614 36 99
- Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka”
- Ochrona przyrody – Rezerwaty przyrody
- Obszary natura 2000
- Pomniki przyrody
- Użytki ekologiczne
- Ochrona gatunkowa grzybów, roślin i zwierząt
- Edukacja leśna i turystyka
- Informacje praktyczne
- Ważne adresy i telefony
- Centra Informacji Turystycznej i PTTK
- Ośrodki wypoczynkowe
- Kąpieliska, wypożyczalnie sprzętu wodnego, spływy kajakowe
- Ośrodki jeździeckie, jazdy konne, kuligi
- Muzea, skanseny, izby dydaktyczne
- Powiązane artykuły
Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka” został powołany Zarządzeniem nr 30 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 19 grudnia 1994 roku. Nie posiada on odrębnej administracji, ponieważ gospodarowaniem w zasięgu swych jednostek zajmują się poszczególni nadleśniczy, a funkcje koordynacyjne i nadzór nad całością pełni dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Kompleks obejmuje powierzchnię 30 520 ha gruntów leśnych i nieleśnych, stanowiących własność Skarbu Państwa, administrowanych przez trzy nadleśnictwa. Największą powierzchnią równą 15 073 ha zarządza Nadleśnictwo Kozienice, drugą co do wielkości, czyli 10 693 ha Nadleśnictwo Zwoleń, a Nadleśnictwo Radom gospodaruje na powierzchni 4 754 ha. W przypadku Nadleśnictwa Zwoleń i Nadleśnictwa Radom do LKP „Puszcza Kozienicka” przypisane są tylko ich części leżące w granicach Puszczy Kozienickiej.
Podstawowymi celami działania LKP „Puszcza Kozienicka” , który obejmuje tereny ważne nie tylko z powodu olbrzymiej wartości przyrodniczej, ale też ich znaczenia historycznego i walorów kulturowych, jest promocja trwale zrównoważonej i wielofunkcyjnej gospodarki leśnej, zapewniającej realizację funkcji społecznych, ochronnych i gospodarczych lasu. Nie mniej ważnym zadaniem jest poszukiwanie i testowanie nowych rozwiązań technicznych i organizacyjnych. Obszarami szczególnego zainteresowania gospodarki leśnej są tutaj problemy przebudowy drzewostanów sosnowych i hodowla drzewostanów mieszanych, w których zwiększa się udział dębu i jodły. Ważnym zagadnieniem jest rozwiązywanie konfliktów między regułami ochrony przyrody, a udostępnianiem lasu do rekreacji i wypoczynku oraz typowanie siedlisk przyrodniczych spełniających warunki włączenia ich do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Szczególną uwagę zwraca się na gospodarkę wodną w lesie, której ważnym elementem jest retencja wodna.
Mamy nadzieję, że zaproponowana przez nas mapa będzie zachętą do odkrywania wielu pięknych puszczańskich zakątków podczas wypraw turystycznych. Zapraszamy do korzystania z przygotowanych dla Państwa szlaków turystycznych – pieszych i rowerowych, obiektów edukacji leśnej – ścieżek przyrodniczo-leśnych, punktów widokowych oraz izb edukacji leśnej.
Ochrona przyrody – Rezerwaty przyrody
Rezerwaty przyrody zaznaczone na Google Maps przez plik KML służący do określania obiektów geograficznych. Pobierz KML rezerwatów przyrody w powiecie Kozinickim. Poniżej mapa z naniesionym KML-em.
ŹRÓDŁO KRÓLEWSKIE (leśny, częściowy)
Utworzony w 2000 roku. Pow. 29,67 ha. Dojazd możliwy jest własnym środkiem lokomocji (3,5 km od szosy Radom – Kozienice). Nazwa rezerwatu pochodzi od lokalnej nazwy źródła, z którego według miejscowej tradycji pił wodę król Władysław Jagiełło, który przebywał na terenie ówczesnej Puszczy Radomskiej aż 23 razy, a miejsce postoju miał w pobliskiej Jedlni. Rezerwat położony na tarasie zalewowym rzeki Zagożdżonki. Rzeka ta silnie meandruje tworząc dolinę. Jest to lewy dopływ Wisły i najdłuższa (42 km) rzeka Puszczy Kozienickiej. Występuje tu również kilka źródeł o dużej wydajności. Przedmiotem ochrony są rzadkie na terenie Puszczy Kozienickiej zbiorowiska grądu wysokiego ze starodrzewem dębowym oraz łęgów olszowo-jesionowych z nadrzecznymi bagnami. Stwierdzono tu występowanie 201 gatunków roślin z 65 rodzin, a wśród nich gatunki podlegające ochronie ścisłej: wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, skrzyp olbrzymi, widłak jałowcowaty, lilia złotogłów oraz ochronie częściowej: porzeczka czarna, kruszyna pospolita, kopytnik pospolity, marzanka wonna, konwalia majowa. Są tu dwie oznakowane ścieżki dydaktyczne.
KRĘPIEC (krajobrazowy, częściowy)
Utworzony w 1994 roku. Pow. 278,62 ha. Dojazd możliwy indywidualnymi środkami komunikacji, PKS (trasa Zwoleń – Kozienice) lub PKP (Garbatka-Letnisko). Celem utworzenia rezerwatu jest zachowanie w stanie możliwie najmniej zmienionym, urozmaiconego krajobrazowo fragmentu Puszczy Kozienickiej z dużą ilością starych drzewostanów o bogatym składzie gatunkowym. Można tu spotkać wiekowe okazy drzew: 200 – 300-letnie dęby, 120-letnie klony i 140-180-letnie sosny. Ciekawa jest roślinność na skarpach potoków Krypianka (Brzeźniczka) i Krępiec, których względna różnica wysokości terenu dochodzi do kilkunastu metrów. Na terenie rezerwatu występuje ponad 100 roślin naczyniowych. Można tu spotkać paprotkę zwyczajną bluszcz pospolity, a także w rzece Brzeźniczce brunatnice. Jest tu oznakowana ścieżka dydaktyczna. W miejscowości Garbatka-Letnisko występuje przełom wydmowy rzeki Brzeźniczki na odcinku między górnym, a dolnym zbiornikiem wodnym przy ośrodku „Polanka”. Rzeka Krępiec bierze początek u źródła, z którego woda posiada dużą zawartość cennych minerałów.
BRZEŹNICZKA (leśny, częściowy)
Utworzony w 1980 r. Pow. 122,48 ha. Położony jest w środkowej części Puszczy Kozienickiej wzdłuż rzeki Zagożdżonki. Dojazd do rezerwatu drogą utwardzoną łączącą Pionki z szosą Radom-Kozienice. Pod względem siedliskowym jest to teren zróżnicowany. Rezerwat został utworzony dla zachowania pięknych, wielogatunkowych drzewostanów dębowo-sosnowych i zespołów roślinnych naturalnego pochodzenia, takich jak: grądy, łęgi, bory mieszane i olsy. W północnej części rezerwatu znajdują się drzewostany z udziałem modrzewia polskiego w wieku około 160 lat. Obecnie w puszczy to jedyne stanowiska modrzewia w tym wieku – kiedyś był to gatunek dużo liczniejszy w Puszczy Kozienickiej. Bogato rozwinięta jest warstwa podszytu składająca się z kruszyny, grabu, dębu, a w miejscach wilgotnych czeremchy, świerka. Rośliny chronione reprezentują storczyki: buławnik czerwony i storczyk plamisty oraz wawrzynek wilczełyko, widłak jałowcowaty.
ZAGOŻDŻON (leśny, częściowy)
Najstarszy rezerwat na terenie Puszczy utworzony w 1962 r. staraniem profesora Ryszarda Zaręby. Pow. 65,67 ha. Dojazd bardzo dogodny. Rezerwat znajduje się ok. 1200 m od szosy Radom – Kozienice. Chronione są w nim zbiorowiska leśne, typowe dla Puszczy Kozienickiej, tj. bory jodłowe, grądy i bór mieszany wilgotny. Drzewostany są różnogatunkowe i różnowiekowe (80-160 lat). Występuje tu jodła pospolita na północnej granicy zasięgu jej występowania, sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata, lipa drobnolistna, olsza czarna, jesion wyniosły. Duży udział w podroście mają naturalne odnowienia jodły, jawora, wiązu i dębu. W runie występuje m.in. przylaszczka pospolita, zawilec gajowy, konwalia majowa, czosnek niedźwiedzi i inne. Na terenie rezerwatu znajduje się pomnik przyrody, nazwany „Zygmunt August”. Jest to dąb szypułkowy w wieku około 350 lat, o pierśnicy 102 cm i wysokości 28 m.
PONTY im. Teodora Zielińskiego (leśny, częściowy)
Utworzony w 1978 r. Pow. 36,61 ha. Położony jest w środkowej części Puszczy Kozienickiej. Do rezerwatu można dotrzeć od szosy Radom -Kozienice, pieszo nasypem kolejki leśnej około 4 – 5 km lub od szosy Pionki – Brzoza, pieszo „Gościńcem Królewskim” (znaki czerwone) na zachód około 3 km. Ochroną objęto zbliżone do naturalnych, a charakterystyczne dla Puszczy Kozienickiej zbiorowiska jodłowo -dębowe. Oprócz jodły pospolitej i dębu szypułkowego występuje tu sosna zwyczajna, brzoza brodawkowata, grab zwyczajny, świerk pospolity. Jodła jest gatunkiem panującym na około 60% powierzchni, a na pozostałej występuje w domieszce z dębem. W runie m.in. znajdują się: przylaszczka pospolita, gajowiec żółty, miodunka ćma, dąbrówka rozłogowa, zawilec gajowy czy lilia złotogłów. Występuje tu około 30 gatunków ptaków m.in. dzięcioły, kukułka, pełzacz leśny, zięba, grubodziób, wilga, drozd śpiewak.
PONTY DĘBY (leśny, częściowy)
Utworzony w 1998 roku. Pow. 50,40 ha. Dojazd do rezerwatu z trzech kierunków: od zachodu (wieś Jaroszki), wschodu (wieś Przejazd) „Królewskim Gościńcem”, a od południa droga prowadzi od trasy Radom – Kozienice. Rezerwat został utworzony dla zachowania naturalnych różnowiekowych, rosnących na siedlisku grądu drzewostanów mieszanych z panującym dębem szypułkowym i bezszypułkowym z domieszką jodły na granicy zasięgu oraz świerka. Drzewostany w wieku do 200 lat z gonnymi dębami należą do najcenniejszych w Puszczy Kozienickiej. Na terenie rezerwatu gniazduje ponad 40 gatunków ptaków m.in. dzięcioł czarny, jastrząb. Rezerwat ten graniczy bezpośrednio z rezerwatem „Ponty”. W obu rezerwatach można śledzić naturalną sukcesję i rozwój drzewostanów.
LENIWA(krajobrazowo – leśny, częściowy)
Utworzony w 2000 roku. Pow. 26,89 ha. Nazwa rezerwatu pochodzi od małej rzeczki Leniwa, lewego dopływu Radomki. Dojazd możliwy jest wyłącznie własnym środkiem lokomocji (6 km od trasy Radom – Kozienice lub 3 km od trasy Radom-Brzóza). Przedmiotem ochrony są tu nadrzeczne łęgi jesionowo -olszowe charakterystyczne dla doliny meandrującej rzeki, a także współnaturalny krajobraz doliny rzeki Leniwej. W warstwie drzew o pokryciu 70 -90% dominuje olsza czarna, której towarzyszy domieszka brzozy brodawkowatej oraz jesion. Miejscowo występuje świerk pospolity, który najczęściej rośnie na lokalnych przesuszonych kępach torfów. Spotkać tu można także „poduchy” torfowców. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie około 80 gatunków roślin w tym gatunki podlegające ochronie ścisłej: widłak jałowcowaty, listera jajowata oraz ochronie częściowej: porzeczka czarna, kruszyna pospolita i kalina koralowa. Występujące tu krajobrazy nie są spotykane w innych rezerwatach na terenie Puszczy Kozienickiej.
ZAŁAMANEK (leśny, częściowy)
Utworzony w 1982 r. Pow. 78,97 ha. Położony w środku kompleksu Puszczy Kozienickiej. Dojazd dogodny, ponieważ południową granicę stanowi szosa Radom – Kozienice, a rezerwat znajduję się w odległości 20 km od Radomia i 14 km od Kozienic. Z terenu rezerwatu wypływa strumyk Ostrownica, lewobrzeżny dopływ Leniwej. Na bardzo zróżnicowanych glebach wykształciły się typy siedliskowe lasu: ols, ols jesionowy, las mieszany, las wilgotny, las świeży. Dominują tu drzewostany olszowe, jodłowe, sosnowe, świerkowe z domieszką dębu szypułkowego, jesionu wyniosłego, wiązów, jawora, brzozy, osiki, tworząc unikatowe zbiorowiska leśne, nie występujące w Puszczy Kozienickiej poza rezerwatem. Roślinność zielna rezerwatu jest bardzo bogata. Występują tu: czosnek niedźwiedzi, gwiazdnica gajowa, zawilec żółty, lilia złotogłów, orlik pospolity, wawrzynek wilczełyko. W rezerwacie gniazdują rzadkie gatunki ptaków: orlik krzykliwy, trzmielojad, krogulec, krzyk, słonka i brodziecsamotny.
PIONKI (leśny, częściowy)
Utworzony w 1982 r. Pow. 81,60 ha. Położony w pobliżu miasta Pionki. Dojazd jest bardzo dogodny, ponieważ przez rezerwat przebiega szosa asfaltowa do Pionek będąca odgałęzieniem drogi krajowej Radom -Kozienice. Celem utworzenia tego rezerwatu jest zachowanie drzewostanów grabowo-sosnowo-jodłowo-dębowych, w których jodła ma dużą siłę lasotwórczą. Występujące tu stare, ponad 200-letnie dęby uznane są za pomniki przyrody. Drzewostany rezerwatu, głównie mieszane, są zróżnicowane pod względem wieku i struktury. Pięknie odnawia się tu w sposób naturalny jodła pospolita i dąb. Obszar rezerwatu jest powierzchnią prawie płaską, urozmaiconą wzniesieniami wydmowymi, ustabilizowanymi roślinnością drzewiastą. Są tu także torfowiska niskie i wysokie. Z roślin chronionych spotyka się lilię złotogłów oraz widłaki. W rezerwacie wyznaczone i oznakowane są dwie ścieżki dydaktyczne, których celem jest pokazanie różnorodności występujących drzew i krzewów, ukształtowania terenu, przybliżenie zasad ochrony i gospodarki w lesie, a także prawidłowych zasad turystyki, roli zadrzewień i zróżnicowania siedlisk.
CISZEK (leśny, częściowy)
Utworzony w 1982 r. Pow. 40,28 ha. Dojazd do rezerwatu drogą Jastrzębia – Kieszek – Jedlnia lub pieszo 4 km od przystanku PKS Jastrzębia. Drzewostany jodłowe i dębowe liczące 130-160 lat są bardzo cenne ze względu na ich naturalne pochodzenie. Zostały one silnie przerzedzone w wyniku niewłaściwej gospodarki człowieka i wichury w latach 80. W podroście spotykamy dęby i świerki, a podszyt stanowią: bez czarny, jarzębina i brzoza. W roślinności runa obok lilii złotogłów występują: narecznica samcza, groszek wiosenny, kokoryczka wonna, przytulią wiosenna, przylaszczka pospolita czy zawilec gajowy. Teren jest równinny, położony na morenie dennej, utworzonej z gliny i piasków gliniastych. Z rzadkich gatunków ptaków można tu spotkać: myszołowa zwyczajnego, pełzacza leśnego, rudzika, wilgę, dzięcioła dużego, drozda śpiewaka, a także kraskę czy kukułkę. Gośćmi rezerwatu są też sarny i dziki.
OKÓLNY ŁUG (torfowiskowy, częściowy)
Utwożony w 2001 roku. Pow. 168,94 ha. Dojazd do rezerwatu drogą do wsi Antoniówka lub pieszo 2 km od przystanku PKS Wilczowola (trasa Kozienice – Zwoleń). Rezerwat został utworzony dla zachowania siedlisk o charakterze torfowiska przejściowego z charakterystycznymi roślinami i antropofobnymi gatunkami zwierząt, w tym żółwia błotnego (Emys orbicularis). Jest jednym z największych tego typu obszarów w Puszczy Kozienickiej. W większości stanowi bezleśny teren z typową roślinnością torfowisk przejściowych i wysokich, szczególnie dużo jest torfowców oraz gatunków rzadkich i chronionych, w tym m.in. rosiczki, żurawina błotna, bagno zwyczajne oraz liczne gatunki turzyc. Występuje tu blisko 30 gatunków ważek i 40 gatunków motyli, w tym m.in. paź królowej. W rezerwacie gniazduje m.in. żuraw, rycyk, krwawodziób, bąk, bączek i cyranka, spotkać też można bociana czarnego i kobuza. Licznie występujążmija zygzakowata i zaskroniec.
MIODNE (leśny, częściowy)
Utworzony w 1985 roku. Pow. 20,38 ha. Dojazd dogodny. Około 150 m od przystanku PKS „Podgóra” przy szosie Radom – Zwoleń. Nazwa rezerwatu wiąże się z silnie rozwiniętym w Puszczy Kozienickiej bartnictwem. Rezerwat utworzono w celu zachowania unikalnej ostoi buka na jego północnym zasięgu. Ze względu na piękne, wielogatunkowe drzewostany z potężnymi bukami oraz pomnikowym dębem rezerwat ten stanowi dużą atrakcję turystyczną oraz pełni ważne funkcje naukowe i dydaktyczne. W rezerwacie wyznaczono oznakowaną ścieżkę dydaktyczną. Wśród wielu gatunków roślin zielnych można tu spotkać turzycę orzęsioną, perłówkę zwisłą, gajowca żółtego, fiołka leśnego, a także chroniony bluszcz pospolity. Występujące w rezerwacie gatunki zwierząt spotykane są w całym kompleksie leśnym. Do najczęściej spotykanych należą: sarny, dziki, lisy, wiewiórki, myszołów zwyczajny, dzięcioł duży i średni, śpiewak, jaszczurka zwinka, żmija, rzekotka drzewna i ropucha szara.
ŁUGI HELENOWSKIE (torfowiskowy, częściowy)
Utworzony w 1985 roku. Pow. 93,56 ha. Najbliższy przystanek PKS „Podgóra” znajduje się w odległości 1,5 km od rezerwatu przy szosie Radom – Zwoleń. Rezerwat został utworzony dla ochrony kilku bagien położonych blisko siebie, z których wypływa rzeka Zwoleńka. Największy z ługów (tak miejscowa ludność nazywa bagna) zwany „Wielkim Ługiem” zajmuje pow. 25,37 ha i należy do największych bagien w Puszczy Kozienickiej. Ogółem bagna na terenie rezerwatu zajmują44,75 ha, Cały obszar jest ciekawy pod względem krajobrazowym, tworząc unikalny typ krajobrazu przypominający tundrę. „Wielki Ług” tworzy torfowisko przejściowe i wysokie. Spotyka się tam rzadką roślinność, a wśród niej rosiczkę okrągłolistną. Pomiędzy ługami można spotkać bagienne zbiorowiska leśne. Ssaki reprezentowane są przez: dziki, lisy, czasem łosie. Ptaki reprezentują: myszołów zwyczajny, kukułka pospolita, dzięcioł duży i średni, żuraw, kwiczoł, a gady: zaskroniec, żmija, padalec, jaszczurka żyworodna. Jest tu oznakowana ścieżka dydaktyczna.
JEDLNIA(leśny, częściowy)
Utworzony w 1982 r. Pow. 86,42 ha. Położony jest po obu stronach szosy Radom -Kozienice w odległości 12 km od Radomia. W 100-200-letnich drzewostanach pochodzenia naturalnego dominuje sosna zwyczajna, dąb bezszypułkowy i szypułkowy z domieszką brzozy, jodły i grabu. Na dużej powierzchni występuje podrost pochodzenia naturalnego, który stanowi sosna pospolita, dąb i jodła pospolita. Szczególnie cenna jest tutaj sosna, pięknie ukształtowana, gonna, rzadko poza rezerwatem dorastająca tego wieku. W rezerwacie zachowały się cenne drzewa pomnikowe. Jest to bardzo ciekawy obiekt pod względem naukowym, dydaktycznym i krajobrazowym.
GUŚĆ (krajobrazowo-leśny, częściowy)
Utworzony w 2002 r. dla zachowania krajobrazów borów świeżych na lokalnych wydmach i borów mieszanych wilgotnych, a także odtworzenia łęgów olszowo-jesionowych. Stwierdzono tu występowanie ok. 80 gatunków roślin w tym 10 gatunków drzew, 8 gatunków krzewów oraz ok. 8 gatunków mszaków. Ochronie ścisłej podlega widłak jałowcowy, a ochronie częściowej: kruszyna pospolita, porzeczka czarna, kalina koralowa. Jednym z najciekawszych, spośród występujących tu gatunków jest świdośliwa jajowata (gatunek sztucznie wprowadzony). Rezerwat położony jest na tarasie nadzalewowym Wisły. Występujące tu siedliska są ważne ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych.
Park Krajobrazowy
Kozienicki Park Krajobrazowy im. Profesora Ryszarda Zaręby został utworzony w 1983 roku, w roku 2001 powiększono jego zasięg i obecnie zajmuje 26 233 ha. Wokół Parku utworzono strefę ochronną obejmującą obszar 36 009 ha, którą stanowią obszary leśne i polne.
Obszary natura 2000
Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000 Ostoja Kozienicka (kod obszaru PLB140013) zajmuje powierzchnię ponad 68 tys. ha, czyli cały obszar Puszczy Kozienickiej wraz z terenami otwartymi aż do Wisły. Służy głównie ochronie siedlisk zapewniających dobre warunki bytowania i miejsca rozrodu ptakom, które w Europie są uznane za gatunki zagrożone. Prowadzone tu badania awifauny potwierdziły występowanie 28 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej i 3 gatunków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Nie sposób wymienić wszystkie, ale warto zapamiętać, że można tu spotkać m.in. bąka, bączka, bociany – białego i czarnego, bielika, trzmielojada, błotniaki – stawowego i łąkowego, orlika krzykliwego, kropiatkę, zielonkę, żurawia, derkacza, rybitwę rzeczną lelka kozodoja, zimorodka, dzięcioły – zielonosiwego i średniego, muchołówkę małą. Łącznie na terenie Puszczy bytuje ponad 200 gatunków ptaków, w tym 147 to ptaki lęgowe. Specjalny Obszar Ochrony Natura 2000 Puszcza Kozienicka (kod obszaru PLH140035) zajmuje powierzchnię 28 tys. ha. Głównym celem jego utworzenia jest ochrona zagrożonych siedlisk przyrodniczych, szczególnie cennych ze względu na zachowanie bioróżnorodności wyróżniającej Polskę spośród krajów europejskich. Stwierdzono tu siedliska wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Występują tu wyżynne jodłowe bory mieszane, przyjmujące tu postać kresową. Jednym z najważniejszych i jednocześnie zajmującym największą powierzchnię w Puszczy Kozienickiej siedliskiem przyrodniczym są grądy subkontynentalne, które reprezentują tu pełną skalę wilgotnościową. Tworzą one przestrzenne układy mozaikowe z łęgami i olsami. Łęgi olszowo-jesionowe porastają doliny puszczańskich rzek (m.in. Leniwej, Narutówki i Zagrożdżonki) oraz strumieni i okresowych, bezimiennych cieków. Niewielkie powierzchnie puszczańskich ostępów zajmują źródliskowe lasy olszowe. Skrajnie różne ekologicznie siedliska zajmują małe powierzchniowo: sosnowy bór chrobotkowy oraz sosnowy bór bagienny. Do najrzadszych pod względem zajmowanej powierzchni leśnych siedlisk przyrodniczych należą ciepłolubne dąbrowy, które stopniowo tracą swoiste cechy i w wyniku sukcesji przekształcają się w grądy. Roślinność nieleśna Puszczy Kozienickiej pomimo, że zajmuje niewielką powierzchnię jest różnorodna i prezentuje bardzo odmienne względem siebie grupy ekologiczne. Do najciekawszych należy roślinność torfowiskowa, skupiona w południowej części obszaru. Spośród zbiorowisk trawiastych do najcenniejszych należą ekstensywnie użytkowane łąki świeże zróżnicowane pod względem wilgotności i żyzności podłoża. Znacznie rzadziej spotkać tu można zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, wydmy śródlądowe z murawami szczotlichowymi reprezentujące różne stadia rozwojowe oraz murawy bliźniaczkowe. Łęgom olszowo-jesionym towarzyszą nadrzeczne ziołorośla, stanowiąc dla nich naturalne zbiorowiska okrajkowe.
Pomniki przyrody
Na terenie Puszczy Kozienickiej uznano 307 pomników przyrody. W większości są to pojedyncze drzewa, głównie dęby szypułkowe. Najpopularniejszy z nich to „Zygmunt August” w Rezerwacie „Zagożdżon”. Sześć innych pomników to grupy drzew wyznaczone w miejscach, w których rośnie kilkanaście wiekowych i znacznych rozmiarów drzew w niewielkiej od siebie odległości. Jeden z pomników to aleja drzew. Pozostałe obiekty to 3 pomniki powierzchniowe – rzadko spotykane stanowiska kwitnącej rośliny chronionej – bluszczu pospolitego. Ciekawostką jest pomnik przyrody nieożywionej – głaz narzutowy „Cygańska Bryczka” z czerwonego, gruboziarnistego granitu – rapakiwi.
Użytki ekologiczne
Na terenie Puszczy wyznaczono 112 takich obiektów, które zajmują łącznie 353 ha. Najliczniej reprezentowane są bagna śródleśne tzw. ługi i obniżenia terenu okresowo zalewane wodą, porośnięte charakterystyczną roślinnością, a także dawne łąki i pastwiska śródleśne. W kilku przypadkach do użytków zaliczono mocno wilgotne lub zabagnione powierzchnie leśne. Ich funkcja ochronna (ekologiczna) jest priorytetowa. Mają ogromne znaczenie dla lokalnej gospodarki wodnej.
Ochrona gatunkowa grzybów, roślin i zwierząt
Puszcza Kozienicka na dużej powierzchni zachowała swój naturalny charakter. Dzięki temu przetrwało wiele rzadkich gatunków zwierząt, roślin i grzybów. Badania prowadzone na jej terenie pozwoliły dość dokładnie poznać miejscową faunę i florę. Okazało się, że występuje tu ponad 300 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, w tym 9 gatunków objętych ochroną ścisłą- ozorek dębowy, soplówka jodłowa, soplówka koralowa, purchawica olbrzymia, flagowiec olbrzymi, smardz wyniosły, smardz stożkowaty, sarniak dachówkowaty, szmaciak gałęzisty. Ponadto 41 gatunków znajduje się na „Czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych w Polsce”. Równie bogaty jest świat porostów, do którego należą co najmniej 233 gatunki, reprezentujące aż 76 rodzajów. Wśród nich najliczniejszym jest rodzaj Cladonia, mający 29 przedstawicieli. Mniej wiadomo o mszakach. Dostępne dane świadczą o tym, że występuje tu około 90 gatunków, w tym 15 gatunków chronionych częściowo, a 10 objętych ochroną ścisłą.
Szacunkowa liczba gatunków roślin naczyniowych na terenach leśnych Puszczy Kozienickiej wynosi blisko 630 gatunków, w tym 66 gatunków chronionych. Ochroną ścisłą objęto 53 z nich, między innymi: orlika pospolitego, mącznicę lekarską parzydło leśne, pomocnika baldaszkowego, wawrzynka wilczełyko, naparstnicę zwyczajną, lilię złotogłów, śnieżyczkę przebiśnieg, przylaszczkę pospolitą i wszystkie występujące tu storczyki. Niektóre gatunki chronione są częściowo, a 6 wpisano do „Polskiej Czerwonej Księgi Roślin”, np. buławnika czerwonego, widłaka spłaszczonego i sasankę otwartą.
Stopień rozpoznania entomofauny jest fragmentaryczny i dotyczy tylko niektórych grup systematycznych. Z badań nad ważkami wynika, że grupa ma 52 przedstawicieli, z których 6 gatunków jest chronionych. Faunę motyli reprezentuje 55 gatunków, w tym 5 gatunków objętych ochroną ścisłą. Szereg innych znajduje się na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce”, np. paź królowej, czerwończyk nieparek, bielinek rukiewnik, wietek gorczycznik, modraszek telejus, modraszek bagniczek, mieniak strużnik, mieniak tęczowiec. W Puszczy Kozienickiej odnaleziono aż 97 gatunków chrząszczy z rodziny kózkowatych, co stanowi 52% krajowej ich liczby. Z tej liczby chronionych jest 18, między innymi biegacze: skórzasty, fioletowy, zielonozłoty, leśny, gładki, łąkowy, wręgaty, polny, kozioróg dębosz, zgniotek cynobrowy, pachnica dębowa. W1998 roku, w miejscowości Augustów, po raz pierwszy w Polsce odnotowano nowy gatunek przeziemika – Synanthedon loranthi.
W rzekach Puszczy żyją 2 gatunki chronionych minogów – strumieniowy i ukraiński oraz 21 gatunków ryb, w tym 3 gatunki chronione: koza, śliz, piskorz. Minóg strumieniowy i ukraiński oraz piskorz to gatunki wpisane do „Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt”.
W tutejszych lasach występuje 13 gatunków płazów i 6 gatunków gadów, między innymi żółw błotny. Dla ochrony miejsc bytowania i rozrodu ptaków: bociana czarnego, bielika oraz kraski wyznaczono wokół ich gniazd strefy ochronne. Stale bytują tu 54 gatunki ssaków. Ochroną objęto 32 z nich, w tym 6 częściową. Połowę z chronionych puszczańskich ssaków stanowią nietoperze. Z najnowszych badań wynika, że tereny te są również środowiskiem życia rzadkiego gatunku, jakim jest popielica.
Edukacja leśna i turystyka
Udostępnianie Puszczy Kozienickiej społeczeństwu odbywa się na różnych płaszczyznach. Podstawowe kierunki to edukacja leśna oraz turystyczne i rekreacyjne zagospodarowanie lasu dostosowane do różnych form wypoczynku ludności. W lesie, staraniem i kosztem miejscowych nadleśnictw oraz Kozienickiego Parku Krajobrazowego i samorządów zostały przygotowane wiaty z ławami i stołami, parkingi leśne, wyznaczone pola biwakowe i tarasy widokowe. Stałe obiekty edukacji leśnej i przyrodniczej znajdują się w Augustowie oraz przy nadleśnictwach: Kozienice, Radom i Zwoleń. Izby edukacyjne wyposażone są w sprzęt audio-wizualny, liczne eksponaty dokumentujące bogactwo przyrodnicze, historię Puszczy i gospodarki leśnej. W każdym z obiektów przewodnikiem jest leśnik przygotowany do prowadzenia zajęć edukacyjnych. Nie mniej atrakcyjne zajęcia prowadzone są w terenie. W tym celu przygotowano ścieżki dydaktyczne. W Nadleśnictwie Kozienice powstała ścieżka dydaktyczna „Królewskie Źródła”, ścieżka przyrodniczo-leśna „Śródborze” przy szkółce leśnej „Przejazd” oraz ścieżki, przyrodnicza i krajobrazowa, w rezerwacie „Pionki”. Nadleśnictwo Radom przygotowało ścieżkę edukacyjno-historyczną w rezerwacie „Jedlnia”, ścieżkę przyrodniczo-leśną „Nad Pacynką” oraz ścieżkę edukacyjno-rekreacyjną „Leśna klasa”. Nadleśnictwo Zwoleń dysponuje ścieżką przyrodniczą „Nasze drzewa” położoną przy siedzibie nadleśnictwa, ścieżką przyrodniczo-krajobrazową „Krępiec” i ścieżkami przyrodniczo-leśnymi „Miodne” oraz „Źródło Królewskie”.
W lasach Puszczy Kozienickiej udostępniono kilkaset kilometrów pieszych i rowerowych szlaków turystycznych, które przebiegiem swym obejmują niemalże cały jej obszar, dając możliwość nie tylko wypoczynku, ale również obcowania z miejscową przyrodą i odkrywania jej tajemnic. Dobrą bazą wypadową dla turystów jest Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej w Jedlni-Letnisko, przy którym leśnicy przygotowali parking i wypożyczalnię rowerów. Uzupełnieniem leśnej bazy edukacyjno-wypoczynkowej jest skansen kolejki wąskotorowej w Pionkach. Docelowo planuje się odtworzenie kolejki wąskotorowej z Pionek do Garbatki-Letnisko. Inne formy wypoczynku i rekreacji w Puszczy to turystyka konna, grzybobrania, wycieczki bryczką a w zimie saniami, uprawianie niektórych sportów zimowych czy też możliwość fotografowania.
Informacje praktyczne
Jak zwiedzić rezerwaty przyrody i jak na ich terenie zachować?
Przed wyruszeniem na wycieczkę ubierz wygodne buty, weź ze sobą mapę lub folder (dostaniesz go w nadleśnictwie, informacji turystycznej itp.), zaopatrz się w przyrządy do obserwacji (lornetka, lupa, aparat fotograficzny). Przydatne będą też atlasy do rozpoznawania roślin i zwierząt, oraz preparat odstraszający komary i kleszcze. Aby nie przeszkadzać chronionej w rezerwatach przyrodzie, a także, żeby zaobserwować jak najwięcej ciekawych zjawisk zachowaj ciszę, nie zbieraj i nie niszcz roślin oraz nie śmieć. Pozostaw rezerwat w takim stanie w jakim go zastałeś. Poruszaj się wyznaczonymi szlakami i trasami turystycznymi.
Z czym na grzyby?
Grzyby wykręcaj delikatnie z podłoża, staraj się jak najmniej uszkadzać grzybnię – jeśli to będzie niemożliwe odetnij grzyb ostrym nożem tuż przy ziemi, nie rozgarniaj ściółki, nie niszcz gleby i roślin runa leśnego. Jeśli tak będziesz postępował grzybów będzie więcej. Nie zbieraj owocników robaczywych, starych, zniszczonych, niejadalnych, nieznanych. Sąone nieprzydatne do konsumpcji, a w lesie są potrzebne: rozsiewają zarodniki, są pożywieniem i schronieniem zwierząt leśnych. Grzyby zbieraj do koszyka lub łubianki. W plastikowych torbach lub wiadrach grzyby łamią się, zaparzają i gorzej znoszą transport. Obok grzybów jadalnych w naszych lasach występują również gatunki dla człowieka trujące – jest to ok. 250 gatunków. Ponieważ często są one mylone z jadalnymi, jeśli jesteś początkującym zbieraczem weź ze sobą kieszonkowy atlas grzybów – będziesz pewny co zbierasz.
Ważne adresy i telefony
- Nadleśnictwo Radom, ul. Janiszewska 48, tel. 48 345 17 22, radom@radom.lasy.gov.pl
- Nadleśnictwo Zwoleń, Miodne Leśniczówka 107/1, tel. 48 676 20 22, zwolen@radom.lasy.gov.pl
- Nadleśnictwo Kozienice, Pionki, ul. Partyzantów 62, tel./fax. 48 612 39 08,612 93 54, kozienice@radom.lasy.gov.pl
- Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu, ul. 25 Czerwca 68,26-600 Radom, tel. 48 385 60 00, fax. 48 385 60 01, rdlp.radom@radom.lasy.gov.pl
- Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych, Jedlnia-Letnisko, ul. Płużańskiego 30, tel./fax 48 322 1011,322 16 00,0603 894 712, www.radom.lasy.gov.pl/jedlnia
- Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych – Kozienicki imienia Profesora Ryszarda Zaręby, Pionki, PI. Konstytucji 3 Maja 3, tel./fax. 48 612 34 41
Centra Informacji Turystycznej i PTTK
- Informacja Turystyczna w Kozienicach, ul. Piękna, tel. 48 614 36 99, mail:it-kozienice@wp.pl
- Informacja Turystyczna w Kozienicach, Dom Kultury im. B. Klimczuka, Al. 1 Maja 8, tel. 48 611 07 50
- Informacja Turystyczna Garbatka-Letnisko, ul.Spacerowa 2a, tel. 48 621 07 68 Centrum Informacji Turystycznej w Radomiu, ul. Traugutta 3, tel. 48 360 06 10, www.informacjaturystyczna.radom.pl
- Gminne Centrum Informacji w miejscowości Zajezierze w gminie Sieciechów www.zajezierze.infocentrum.com.pl
- PTTK w Pionkach, ul. Sosnowa 3, tel. 0509 367 619,48 612 54 38
- PTTK Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Radomiu, ul. Traugutta 46/48, tel. 48 362 25 26
- PTTK w Kozienicach, ul. 1 Maja 5, tel. 48 614 26 94, www.kozienice.pttk.pl
Ośrodki wypoczynkowe
- Kozienice Ośrodek Rekreacji położony nad Jez. Kozienickim. Pensjonat, domki campingowe, pole namiotowe recepcja tel. 48 614 60 91, ul. Boh. Studzianek 30, www.kckris.pl Hotel „Energetyk”, ul. Warszawska 20, tel. 48 614 32 11 lub 12
- Jedlnia-Letnisko Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych, Jedlnia-Letnisko, ul. Płużańskiego 30, te./fax 48 322 1011,322 16 00,0603 894 712
- Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy „Relaks”, ul. Nadrzeczna 4, tel./fax 48 322 11 86,48 384 72 08 Motel „Wodnik”, ul. Nadrzeczna 2, tel. 48 32219 29 Hotel „Pod Różami”, ul. Radomska 49, tel. 48 322 21 41
- Pionki Hotel „Olimpic”, PI. Konstytucji 3 Maja 1, tel. 48 384 84 10
- Internat Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1, ul. Sportowa 2, tel. 48 61213 73
- Hotel przy Miejskiej Hali Sportowej, ul. Sosnowa 3, tel. 48 385 23 24
- Motel „Royal”, ul. Ks. J. Popiełuszki 6, tel./fax48 612 9514
- Garbatka-Letnisko Gminny Ośrodek Wypoczynku „Polanka”, domki campingowe (informacja tel. 48 621 07 68) Tawerna-Stawiska, Garbatka Dziewiątka, tel. 48 621 10 70,0602 406 540, www.tawerna-stawiska.com.pl
Kąpieliska, wypożyczalnie sprzętu wodnego, spływy kajakowe
- Kozienice – Jez. Kozienickie. Naturalny zbiornik wodny stanowiący starorzecze Wisły. Przy pensjonacie funkcjonuje wypożyczalnia sprzętu wodnego i w okresie letnim strzeżone kąpielisko z drewnianymi pomostami. Ośrodek Rekreacji, recepcja tel. 48 614 60 91, ul. Boh. Studzianek30, www.kckris.pl Kryta Pływalnia „Delfin” Kozienickiego Centrum Kultury Rekreacji i Sportu im. Bogusława Klimczuka, ul. Legionów 4, tel. 48 611 72 00, www.kckris.pl
- Centrum Odnowy Biologicznej Kozienickiego Centrum Kultury Rekreacji i Sportu im. Bogusława Klimczuka ul. Legionów 4. Informacja tel. 48 611 72 00. Recepcja tel. 48 611 72 29
- Radom – Pływalnia „Orka”, ul. Młynarska 17, tel. 48 385 86 67
- Pływalnia „Delfin”, ul. Piastowska 17, tel. 48 385 77 21
- Pionki – Basen Miejski, ul. Korczaka 4, tel.48 385 23 38
Inne naturalne zbiorniki wodne:
- Jez. Czaple w Sieciechowie. Największe w powiecie kozienickim (17,32 ha) jezioro zasilane własnymi źródłami. Przy zbiorniku wodnym znajduje się piaszczysta plaża, drewniany pomost, a w okresie letnim nad kąpiącymi czuwa ratownik. Doskonałe miejsce dla wypoczywających i wędkarzy.
- Niestrzeżone stawy w Janikowie sąjednym z ulubionych miejsc wypoczynku dla mieszkańców miasta Kozienic i okolic.
- Zalew środkowy „Polanka” w Garbatce-Letnisko powstał na rzecze Brzeźniczce i jest głównym strzeżonym kąpieliskiem w tej miejscowości. Znajduje się w lesie, na obszarze rezerwatu „Krępiec”, u podnóża wysokiej piaszczystej skarpy. Nad zalewem ulokowany jest Ośrodek Wypoczynkowy „Polanka” z domkami campingowymi oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego.
- Zalew w Siczkach utworzono na rzece Gzówce. Powierzchnia zalewu wynosi 36 ha. Kąpielisko czynne w sezonie z możliwością wypożyczenia sprzętu wodnego.
- Spływy kajakowe po rzece Radomce (także Pilica, Wisła), wypożyczalnia kajaków Warka, ul. Mostowa 30, tel. 48 667 22 81, 6014188 60, www.stero.pl
Ośrodki jeździeckie, jazdy konne, kuligi
- Kozienice – Stadnina Koni i Klub Jeździecki „SKARB”, ul. Wiślana 12, tel. 48 614 23 33
- Huta – Nauka jazdy konnej, tel. 0603 079 709
- Garbatka-Letnisko – Usługi przewozowe i konne „Stangret”, ul. Wspólna 9, tel. 0692 899 300 Jaśce 50 – Stajnia „Leśniczówka”, tel. 48 612 71 81
- Lesiów 62, Jastrzębia – Studencki Klub Jeździecki Politechniki Radomskiej,, www.skj.pr.radom.pl
- Radom – Międzyszkolny Klub Jeździecki „Cwał”, ul. Wośnicka 125, ul. Wierzbicka 81/83, tel. 48 363 87 23 Klub Jeździecki GALOP koło Radomia. Informacja ul. Bohaterów Getta 10, Kozienice, tel. 48 614 27 01
Muzea, skanseny, izby dydaktyczne
- Pionki – Skansen Leśnej Kolei Wąskotorowej im. Jana Szweda, ul. Partyzantów 1, tel. 0607 707 565
- Radom – Muzeum Wsi Radomskiej, ul. Szydłowiecka 30, tel. 48 332 92 81
- Zwoleń – Muzeum Regionalne, Al. Jana Pawła II 2
- Kozienice – Muzeum Regionalne, ul. Parkowa 5b, tel. 048 614 33 72
- Sieciechów – Izba Historyczno-Regionalna, ul. 11 Listopada 126, Stefan Siek, tel. 048 621 61 93,0503 740 308, e-mail: stefansiek@neostrada.pl
- Augustów – Wioska indiańska PONOKA, skansen poświęcony Indianom z Ameryki Północnej, tel. 0889 939147, /www.wioskaindianska.com.pl/
- Czarnolas – Muzeum Jana Kochanowskiego, tel. 48 677 20 05
Aby dowiedzieć się więcej o przyrodzie Puszczy Kozienickiej i zwiedzić izby edukacyjne – kontakt z nadleśnictwami i Mazowieckim Zespołem Parków Krajobrazowych – Kozienicki im. Profesora R. Zaręby Więcej informacji o rekreacji i wypoczynku na stronach www.informacjaturystyczna.radom.pl, www.kozienice.pl, www.kckris.pl, www.mosir.radom.pl i na stronach urzędów poszczególnych gmin.
Obszar NATURA 2000 wzdłuż Doliny Rzeki Pilicy
Obszar NATURA 2000 wzdłuż Doliny Rzeki Pilicy (Obszary Górnej, Środkowej i Dolnej Pilicy, Ostoja Maluszyńska, Lasy Spalskie)
Dolina Górnej Pilicy
Powierzchnia: 11548.4 ha, Kod obszaru: PLH26_08, Gminy: Przedbórz, Masłowice, Wielgomłyny, Kluczewsko, Żytno, Włoszczowa, Krasocin, Koniecpol, Secemin, Szczekociny, Moskorzew, Słupia (Jędrzejowska). Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)
Wzdłuż koryta ciągną się gęste zarośla wierzbowe oraz lasy nadrzeczne, o silnie zróżnicowanych drzewostanach, którym towarzyszą podmokłe łąki, charakteryzujące się dużą różnorodnością biologiczną: bogactwem fauny i flory, zwłaszcza gatunków związanych z siedliskami wilgotnymi. Powierzchnia licznych bagien i torfowisk systematycznie się kurczy w wyniku naturalnych zmian sukcesyjnych oraz zabiegów melioracyjnych. Ostoja obejmuje jeden z większych ciągów ekologicznych zlokalizowanych w naturalnych dolinach rzecznych w kraju. Występują tutaj zbiorowiska łąkowe (6410 i 6510), bardzo dobrze zachowane lasy łęgowe, bory bagienne, rzadziej bory chrobotkowe. Obszar ma też znaczenie dla ochrony starorzeczy. W ostoi zlokalizowane są liczne populacje gatunków roślin chronionych i ginących (ponad 60). Dolina Górnej Pilicy należy do najistotniejszych ostoi fauny w Polsce środkowej. Jedne z najliczniejszych i najlepiej zachowanych populacji w tej części kraju mają tu: bóbr europejski, traszka grzebieniasta, kumak nizinny, minóg ukraiński, koza, głowacz białopłetwy, trzepla zielona, czerwończyk fioletek i zatoczek łamliwy. Przy czym populacje trzepli zielonej, czerwończyka fioletka i zatoczka łamliwego należą do kluczowych w skali kraju. Wśród rozlewisk Dolinie Pilicy występują liczne mikrosiedliska dogodne dla występowania poczwarówki jajowatej Vertigo moulinsiana. Pilica i jej dopływy są dobrym siedliskiem dla występowania skójki gruboskorupowej Unio crassus. Istotne w skali regionu są populacje: pachnicy dębowej Osmoderma eremita, piskorza Misgurnus fossilis, modraszka telejusa Maculinea teleius i modraszka nausitousa Maculinea nausithous. Potwierdzenia wymaga występowanie podawanych z terenu ostoi: kreślinka nizinnego i kozy złotawej. Ostoja posiada bogaty zestaw gatunków owadów i innych organizmów wpisanych na czerwoną listę lub wymienianych w załącznikach do konwencji międzynarodowych. W „Dolinie Górnej Pilicy” licznie reprezentowane są przyrodniczo cenne gatunki ptaków.
Interpretacja turystyczna: bardzo duży obszar położony w Krainie Świętokrzyskiej, w okręgu Włoszczowsko-Jędrzejowskim. Występują tutaj duże, w większości naturalne kompleksy leśne (grądy, lasy mieszane świeże i wilgotne oraz w dolinach rzecznych – lasy łęgowe i olsy). Meandrująca rzeka Pilica, której towarzyszą liczne starorzecza, tworzy malowniczą dolinę.
Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego mieści się przy ul. Ściegiennego 2 p. 32 w Kielcach. Można zapoznać się ze stroną internetową Organizacji: http://www.rot.swietokrzyskie.pl lub skontaktować drogą mailową: rot@swietokrzyskie.travel. Można również odwiedzić Lokalną Organizację Turystyczną Ziemi Pińczowskiej (mieszczącą się przy ul. Zacisze 5, w Pińczowie, tel.: (41) 357 60 01, e-mail: promocja@pinczow.pl) lub Lokalną Organizację Turystyczną „Ziemi Sandomierskiej” (ul. Mickiewicza 34, 27-600 Sandomierz, tel.: (15) 831 27 80, fax: (15) 831 21 97, e-mail: biuro@zgoda.org.pl, strona internetowa: http://www.zgoda.org.pl).
Formy ochrony przyrody:
- Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ],
- Przedborski Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ],
- Ługi [ rezerwat przyrody ],
- Bagna i torfowiska U-103 [ użytek ekologiczny ],
- Bagna i torfowiska U-106 [ użytek ekologiczny ],
- Bagna i torfowiska U-93 [ użytek ekologiczny ],
- Dęby P-072 [ pomnik przyrody ],
- Dęby P-368 [ pomnik przyrody ],
- Grupa dębów P-724 [ pomnik przyrody ].
Zagrożenia:
- niedostosowana do potrzeb ochrony gatunków gospodarka leśna i stawowa,
- utrata siedlisk gatunków w wyniku zaorywania łąk i pastwisk,
- zanikanie tradycyjnego użytkowania łąk i pastwisk,
- niewłaściwie lokowane zalesienia i plantacji wierzby energetycznej,
- zarastanie (sukcesja w kierunku zarośli i lasu) siedlisk półnaturalnych – muraw na piaskowych, łąk świeżych i wilgotnych, torfowisk przejściowych,
- presja urbanizacyjna,
- obniżanie poziomu wód,
- miejscami niewłaściwa gospodarka leśna – nasadzenia niezgodne z typem siedliska,
- chemizacja rolnictwa.
Siedliska: wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea, starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis, zalewane muliste brzegi rzek, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion – płaty bogate florystycznie) * , zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) , ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris),
torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)*, torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji, torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum), Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bocian biały [ptak], bocian czarny [ptak ], bóbr europejski [ssak], kumak nizinny [płaz], minóg ukraiński [ryba], mopek [ssak], nocek duży [ssak], traszka grzebieniasta [płaz ], wydra [ssak], żuraw [ptak]
Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: rol00@kielce.uw.gov.pl, fax: (041) 34 21 277, tel.: (041) 55 – 65 – 600 Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego, ul. Ściegiennego 2 p. 32, 25-033 Kielce, tel.: (41) 361 80 57, 348 00 60, fax.: (41) 361 80 57, e-mail: rot@swietokrzyskie.travel, strona internetowa: www.rot.swietokrzyskie.pl
Ostoja Maluszyńska
Powierzchnia: 4224.3 ha, Kod obszaru: PLTMP564, Gminy: Włoszczowa, Żytno, Koniecpol
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000. Obszar obejmuje doliny rzek ze starorzeczami, łąkami, torfowiskami i lasami, w których żyją populacje cennych bezkręgowców, gatunków wymienianych w II Załączniku Dyrektywy Siedliskowej: łąki – modraszki i czerwieńczyki; lasy i zadrzewienie – pachnica dębowa; wody – stanowiska zatoczka i skójki. Jest to również obszar istotny dla populacji kumaka i bobra.
Interpretacja turystyczna: Obszar położony na granicy 3 województw, na wschodnim brzegu Pilicy koło miejscowości Maluszyn. Do obszaru można dojechać drogą Włoszczowa – Żytno i dalej drogami lokalnymi. Bogactwo przyrodnicze obszaru stanowi o atrakcyjności ostoi i sprzyja rozwojowi ekoturystyki. Turystyka wypoczynkowa: obszar oferuje wszelkie formy wypoczynku związane z zasobami leśnymi. Turystyka krajoznawcza: w Kurzelowie można zwiedzić kolegiatę z 1342-60 r. Turyści korzystają z bazy hotelowej we Włoszczowej oraz gospodarstw agroturystycznych.
Zagrożenia: Do głównych należą: niewłaściwa gospodarka leśna i zanieczyszczenie wód. Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) , niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum), Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bóbr europejski [ssak], czerwończyk fioletek [bezkręgowiec ], czerwończyk nieparek [bezkręgowiec], kumak nizinny [płaz ], modraszek nausitous [bezkręgowiec] modraszek telejus [bezkręgowiec ], pachnica dębowa* [bezkręgowiec ], wydra [ssak] zatoczek łamliwy [bezkręgowiec]. Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Śląska Organizacja Turystyczna, ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice, www.silesia-sot.pl Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Łódzkiego, www.rotwl.pl Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego,www.swietokrzyskie.pl, www.rot.swietokrzyskie.pl
http://www.swietokrzyskie.pl/
Dolina Środkowej Pilicy
Powierzchnia: 3787.4 ha, Kod obszaru: PLH100008, Gminy: Przedbórz, Ręczno, Aleksandrów, Sulejów. Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa) Status obszaru: obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej.
Opis: Ostoja obejmuje odcinek Pilicy o długości 40 km od Przedborza na południu do Sulejowa na północy. O wyjątkowych walorach przyrodniczych obszaru świadczy naturalny charakter nieuregulowanej rzeki Pilicy i stosunkowo naturalna roślinność. Cechuje go także różnorodność siedlisk – brzegi rzeki porastają lasy łęgowe i zarośla wierzbowe, w zagłębieniach terenu występują płaty torfowisk, trzcinowisk i turzycowisk, a im dalej od koryta, tym większą część powierzchni pokrywają łąki kośne i pastwiska. W sumie siedliska priorytetowe zajmują ok. połowy obszaru, z czego aż 20% łęgi. Wiosną część obszaru doliny jest regularnie zalewana. W Dolinie Środkowej Pilicy stwierdzono występowanie licznych gatunków zwierząt cennych dla europejskiej przyrody. Szczególne znaczenie ma obecność 4 gatunki ryb (koza, minóg strumieniowy, minóg ukraiński i głowacz białopłetwy) oraz wydry, bobra i płazów. Ostoja jest również miejscem bytowania i żerowania 19 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej. Znaczna część ostoi leży w granicach Sulejowskiego Parku Krajobrazowego.
Interpretacja turystyczna: Ostoja usytuowana jest w centralnej Polsce w pobliżu trasy z Łodzi do Kielc. Z obu stron dość łatwo można dostać się np. komunikacją PKS do Sulejowa lub Przedborza. Najbliższe stacje PKP znajdują się w Piotrkowie Trybunalskim i Opocznie. Warto odwiedzić okolice Doliny Środkowej Pilicy ze względu na piękno przyrody, ale także liczne zabytki architektury i nadal żywe tradycje kultury ludowej. W Sulejowie warto zwiedzić romański kościół św. Tomasza Becketa z XIII wieku oraz późnoromański zespół klasztorny Cystersów. W Tomaszowie Mazowieckim warto zobaczyć Skansen Rzeki Pilicy, w którym możemy podziwiać m.in. młyn wodny. Czysta woda Pilicy idealnie nadaje się na długie wycieczki kajakiem, zwłaszcza, że znalezienie miejsca na biwak nie sprawia żadnych trudności. W okolicy ostoi znajduje się także Zalew Sulejowski, który jest idealnym miejscem rekreacyjnych, szczególnie dla osób pragnących uprawiać windsurfing, czy żeglarstwo. Miłośnicy jazdy konnej nie ominą na pewno Stada Ogierów w Bogusławicach z Klubem Jeździeckim, w którym można pojeździć konno lub wybrać się na przejażdżkę zabytkowymi bryczkami. W okolicy wyznaczonych jest kilka tras pieszych i rowerowych m.in. ścieżka rowerowa im. Zygmunta Goliata wokół Zalewu Sulejowskiego. W Sulejowie odbywają się cykliczne imprezy kulturalne, takie jak „Koncerty nad Pilicą” – prezentacja orkiestr dętych Ochotniczych Straży Pożarnych, Dożynki Powiatowe oraz Dni Sulejowa. Zaplecze noclegowe i gastronomiczne jest bardzo bogate. Do dyspozycji turystów są hotele, pensjonaty, a także kwatery agroturystyczne rozsiane równomiernie po całym regionie. Na uwagę zwraca położone nad Pilicą centrum wypoczynkowe Sulejów – Polanka oraz ośrodki wczasowe w Kurnędzu, Białej nad Pilicą, Włodzimierzowie oraz we wsi Taras nad samym brzegiem Pilicy. W Przedborzu w okresie wakacji można przenocować w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym.
Formy ochrony przyrody: Sulejowski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ],
Zagrożenia: do głównych zagrożeń przyrody ostoi należą: sukcesja roślinności na nieużytkowanych łąkach, przekształcanie łąk w grunty orne, nasadzenia sosny na siedliskach lasów łęgowych, intensywne wędkowanie i kłusownictwo oraz wprowadzanie obcych gatunków ryb przez związek wędkarski.
Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, zalewane muliste brzegi rzek, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)*, murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) * – priorytetowe są tylko murawy z istotnymi stanowiskami storczyków, górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion – płaty bogate florystycznie) *, ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe):
błotniak stawowy [ptak], bocian biały [ptak], bocian czarny [ptak ], bóbr europejski [ssak], czapla biała [ptak], derkacz [ptak], dzięcioł czarny [ptak], dzięcioł średni [ptak], gąsiorek [ptak ], głowacz białopłetwy [ryba ], jarzębatka [ptak], koza [ryba], kropiatka [ptak], kumak nizinny [płaz ], lerka [ptak ], łabędź krzykliwy [ptak ], minóg strumieniowy [ryba ], ortolan [ptak], podróżniczek [ptak], rybitwa zwyczajna (rzeczna) [ptak], skójka gruboskorupowa [bezkręgowiec] traszka grzebieniasta [płaz], trzmielojad [ptak], wydra [ssak], zielonka [ptak ], zimorodek [ptak], żuraw [ptak] Obszar biogeograficzny: kontynentalny Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi, http://lodz.rdos.gov.pl/, rdos@lodz.uw.gov.pl, tel. (0 42) 664 11 35, fax. (0 42) 664 21 66 Lokalna Organizacja Turystyczna Zalewu Sulejowskiego i okolic, ul. Modrzewskiego 15, 97-320 Wolbórz, latającyholender@tenbit.pl, tel: 605 737 787
Lasy Spalskie
Powierzchnia: 2016.4 ha, Kod obszaru: PLH100003, Gminy: Czerniewice, Inowłódz, Lubochnia, Tomaszów Mazowiecki, Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa). Status obszaru: obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej.
Opis: Kompleks Lasy Spalskie jest częścią Puszczy Pilickiej i obejmuje południową część Spalskiego Parku Krajobrazowego. Osią ostoi jest odcinek doliny Pilicy od Spały do Teofilowa oraz dolina rzeki Gać, lewobrzeżnego dopływu Pilicy. Na wysoczyźnie najczęściej spotyka się siedliska ubogich grądów, dąbrów świetlistych i borów sosnowych, w większości porosłe drzewostanami sosnowymi. W dolinach rozwijają się łęgi jesionowo-olszowe i zarośla wierzb wąskolistnych. Ponad połowę obszaru „Lasy Spalskie” zajmują bardzo cenne siedliska z załącznika I dyrektywy, m.in. grąd środkowoeuropejski, dąbrowa świetlista oraz dobrze zachowane lasy łęgowe. Można tu spotkać 250 letnie dęby i 200 letnie sosny. Wiele starych drzew zachowało się dzięki ochronie rezerwatowej w rezerwacie Konewka i Spała. Różnorodność warunków ekologicznych sprawia, że obszar ostoi i Spalskiego Parku Krajobrazowego cechuje bogactwo zasiedlających ten teren gatunków zwierząt. Występują tu takie przyrodnicze „rarytasy” jak priorytetowy gatunek z II załącznika dyrektywy siedliskowej, Pachnica Dębowa – chrząszcz będący reliktem lasów pierwotnych pokrywających niegdyś Europę, wymagający starych dziuplastych drzew. Schron kolejowy w Konewce jest jednym z największych zimowisk nietoperzy w Polsce. Ostoja odznacza się znacznym bogactwem świata roślin, występuje tu szereg gatunków chronionych związanych z siedliskami leśnymi.
Interpretacja turystyczna: Największą miejscowością na terenie obszaru jest Spała, znana przede wszystkim jako ośrodek sportu, rekreacji i wypoczynku. Znajduje się tu Centralny Ośrodek Sportu, w skład którego wchodzą kryte hale sportowe i basen, siłownie, gabinety odnowy biologicznej, gabinet krioterapii, korty i hotele. W Spale znajdują się także zabytki o bardzo ciekawej architekturze: drewniany kościółek z 1923 r. w stylu zakopiańskim, murowana wieża ciśnień z pocz. XX w., zabytkowy most żelbetonowy na rzece Pilicy, budynki osady pałacowej (resztki pałacu, dawne hotele itd.). W centrum Spały znajduje się park w stylu angielskim z wieloma egzotycznymi okazami drzew. Warte odwiedzin jest muzeum – Dom Pamięci Pomordowanych Leśników. Ciekawą architekturą wyróżnia się duży budynek dawnej wozowni i oranżerii z XX w. Symbolem Spały jest naturalnej wielkości żeliwny posąg żubra, stojący w parku w centralnym punkcie osady. Istnieją dwie główne możliwości dojazdu do Spały: komunikacją autobusową od strony Tomaszowa Mazowieckiego, Radomia, Opoczna i Rawy Mazowieckiej lub własnym samochodem droga krajową nr 48 z Tomaszowa Mazowieckiego. W Spale duża oferta agroturystyczna. Możliwość uprawiania turystyki aktywnej, zarówno na terenie COS, jak i np. wypożyczając rower na przejażdżki po okolicy. Dużą atrakcją jest cały Spalski Park Krajobrazowy, lasy i wsie. Można tu spotkać stare drewniane wiatraki i młyny. formy ochrony przyrody: Konewka [ rezerwat przyrody ], Spała [ rezerwat przyrody ], Spalski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ], Pilicko-Radomszczański Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ], Zagrozenia: Prywatacja schronu kolejowego w Konewce, zagospodarowanie jego okolic. Siedliska: ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae)*, sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum). Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bocian czarny [ptak ], cietrzew (podgatunek kontynentalny) [ptak ], dzięcioł czarny [ptak ], dzięcioł średni [ptak ], dzięcioł zielonosiwy [ptak ], mopek [ssak] muchołówka mała [ptak ], nocek Bechsteina [ssak], nocek duży [ssak] pachnica dębowa* [bezkręgowiec ].Obszar biogeograficzny: kontynentalny
Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Zespół Nadpilicznych PK w Moszczenicy, 97-310 Moszczenica, biuro Parku: ul. Podleśna 2, 97-214 Spała, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi, 91-402 Łódź, ul. J. Matejki 16, tel. (0-42) 631-79-00, Lokalna Organizacja Turystyczna w Spale, www.spala.pl, msloniewski@obp.com.pl, tel/fax: (0 44) 710 05 11.
Dolina Dolnej Pilicy
Powierzchnia: 35356.3 ha, Kod obszaru: PLB140003, Gminy: Inowłódz, Rzeczyca, Poświętne, Nowe Miasto nad Pilicą, Klwów, Odrzywół, Mogielnica, Wyśmierzyce, Białobrzegi, Promna, Stromiec, Warka, Grabów nad Pilicą, Magnuszew. Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia). Status obszaru: obszar wyznaczony (Rozporządzeniem Ministra Środowiska).
Opis: Obszar obejmuje 80-cio kilometrowej długości odcinek Pilicy, od Inowłodzia a ujściem rzeki do Wisły. Koryto rzeki ma szerokość do 150 m, a dolina nie przekracza 5km szerokości. Pilica silnie meandruje, tworząc liczne starorzecza, wyspy, ławice i łachy piaskowe. Północny skraj ostoi wyznacza skarpa, o względnej wysokości ok. 20 m., miejscami porośnięta murawami kserotermicznymi. Część południowa ostoi jest płaska, w wielu miejscach porośnięta głównie lasami iglastymi. Znaczną część doliny zajmują łąki i pastwiska. Niegdyś były to tereny zalewowe, lecz od czasu utworzenia Zbiornika Sulejowskiego, który zmniejszył przepływ wody w rzece o jedna czwartą, wylewy zdarzają się sporadycznie. W wielu miejscach spotyka się zarastające wierzbą i olszą lub zabagniające się obniżenia terenu. Zarastanie zaroślami wierzbowymi obserwuje się również na części zmeliorowanych łąk, których obecnie się nie użytkuje. Największe torfowisko, zwane Błotami Brudzewskimi, znajduje się w południowo-zachodniej części ostoi. W rejonie miejscowość Promna, znajduje się natomiast kompleks torfianek, a teren pomiędzy Gapinem a Grzmiącą porasta największy w ostoi kompleks leśny, w którym m.in. spotyka się siedliska łęgowe i olsy. Obszar jest uznawany za ostoje ptasią o randze krajowej. Stwierdzono tu występowanie 32 gatunków ptaków wymienianych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Jest to również miejsce występowania 11 gatunków ptaków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Ostoja ma duże znaczenie dla ptaków środowisk podmokłych. Odnotowano tu lęgi aż 56 gatunków ptaków związanych z takimi terenami. Na terenie ostoi do lęgów przystępuje ok. 7-10% krajowej populacji sieweczki obrożnej, 5-10% populacji piskliwca, 5% krwawodzioba, 2-4,5% dudka, ok. 2% rycyka i przynajmniej 1% krajowej populacji: bataliona, bączka, bąka, błotniaka stawowego, cyranki, czernicy, gąsiorka, lelka, nurogęsia, podróżniczka, rybitwy białoczelnej, rybitwy czarnej, sieweczki rzecznej, trzmielojada i zimorodka. W znacznych zagęszczeniach występują też bociany białe i czarne, krzyżówki, załuszniki, błotniaki łąkowe derkacze, jarzębatkia kropiatki, lerki i świergotki polne. Ponadto w granicach obszaru odnotowano występowanie 2 gatunków ssaków i 6 gatunków ryb znajdujących się w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej. Stwierdzono też 575 gatunków roślin naczyniowych, z których 18 podlega ochronie prawnej. Na terenie ostoi występuje 9 siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej.
Interpretacja turystyczna: Do ostoi można dotrzeć własnym środkiem transportu, komunikacją autobusową lub kolejową. Przez obszar i w jego pobliżu przechodzi znakowany szlak turystyczny oraz ścieżka rowerowa. Pilica jest doskonałą rzeką do uprawiania turystyki kajakowej. W Domaniewicach funkcjonuje przeprawa promowa przez rzekę. W bezpośrednim sąsiedztwie ostoi warto odwiedzić XII-wieczny kościół w Inowłodzu, klasztor w nowym Mieście nad Pilicą, kamieniczki i kościoły w Białobrzegach, Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce. Noclegi oraz wyżywienie można znaleźć w Inowłodzu, Nowym Mieście nad Pilicą, Białobrzegach i Warce. Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna mieści się przy ul. ul. Ciołka 10 A, p. 201, 221 w Warszawie. Można zapoznać się ze stronę internetową ROT Mazowsze: www.mrot.pl a w razie szczegółowych pytań skontaktować się mailowo: biuro@mazowsze.mrot.pl. Lokalne organizacje turystyczne (LOT) w województwie mazowieckim można odwiedzić w Przasnyszu (LOT Północnego Mazowsza), Ostrołęce (Kurpiowska Organizacja Turystyczna), Siedlcach (Nadbużańska LOT), Ossowie/Kobyłce (LOT „Cud nad Wisłą”), Nowym Dworze Mazowieckim (LOT Trzech Rzek), Ostrowi Mazowieckiej (Powiatowa Organizacja Turystyczna). Formy ochrony przyrody: Majdan [rezerwat przyrody], Sokół [rezerwat przyrody], Tomczyce [rezerwat przyrody], Żądłowice [rezerwat przyrody ], Spalski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ], Doliny rzeki Pilicy i Drzewiczki [ obszar chronionego krajobrazu ], Pilicko – Radomszczański Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ].
Zagrozenia: Podstawowym jest obniżanie poziomu wód gruntowych i odwadnianie łąk i pastwisk. Zły wpływ na przyrodę ma również zaprzestanie koszenia i wypasu zwierząt, a także przekształcanie łąk na grunty orne.
Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)*, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): batalion [ptak ], bączek [ptak ], bąk [ptak ], bielik [ptak ] błotniak łąkowy [ptak ], błotniak stawowy [ptak ], bocian biały [ptak ], bocian czarny [ptak ] bóbr europejski [ssak], cietrzew (podgatunek kontynentalny) [ptak ] derkacz [ptak ], dzięcioł czarny [ptak ], dzięcioł średni [ptak ], dzięcioł zielonosiwy [ptak ] gąsiorek [ptak ], jarzębatka [ptak ], kropiatka [ptak ], lelek [ptak ], lerka [ptak ] muchołówka mała [ptak ], orlik krzykliwy [ptak ], ortolan [ptak ], podróżniczek [ptak ] puchacz [ptak ], rybitwa białoczelna [ptak ], rybitwa białowąsa [ptak ], rybitwa czarna [ptak ] rybitwa zwyczajna (rzeczna) [ptak ], świergotek polny [ptak ], trzmielojad [ptak ], wydra [ssak], zielonka [ptak ], zimorodek [ptak ], żuraw[ptak ].
Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Dyrekcja Kozienickiego Parku Krajobrazowego, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Warszawie, http://www.warszawa.rdos.gov.pl, e-mail: rdos.warszawa@mazowieckie.pl, fax: (022) 55 65 602, tel.: (022) 55 65 600. Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna, ul. Ciołka 10 A, pokój 201, 221, 01-402 Warszawa, tel.: (22) 877 20 10, fax: (22) 877 22 70, e-mail: biuro@mazowsze.mrot.pl, strona internetowa: http://www.mrot.pl. Wojewódzki Zespół Specjalistyczny województwa mazowieckiego.
Polonijny Klub Podróżnika – Amazonia, Peru, Alaska
SPEŁNIENIA WSZELKICH MARZEŃ W TYM TYCH PODRÓŻNICZYCH.
A oto informacje, jakimi chce się z wami podzielić, po uroczystościach 14-lecia naszego Klubu. A oto one:
13 BAL PODRÓŻNIKA – już za nami. Ponad 250 osób bawiło się wyśmienicie przez 7 godzin w Sali Balowej Fiesta, przy znakomicie grającym zespole ZAMBROWIACY. Wszystko „zagrało” bardzo dobrze. Mimo zapowiadanego śnieżnego sztormu (który nas ominął) oraz walki naszego znanego polonijnego boksera, nie zawiedli nas nasi stali bywalcy. Dziękujemy im za to z całego serca i obiecujemy specjalne potraktowanie na 14 Balu (5 Luty 2011), na którym będziemy celebrować 15 -lecie naszej działalności. Miniony Bal swoim występem muzyczno – wokalnym uświetniła nasza młoda „gwiazda” wieczoru – Najpiękniejsza Nastolatka New Jersey – Erica Szymański. Natomiast nasz Honorowy Gość Jacek Pałkiewicz zaprezentował multimedialna prezentacje o swoich dokonaniach eksploracyjnych.
Więcej poczytacie i zobaczycie na ponad 160 zdjęciach, które sa już na naszej stronie www.odkrywcy.com Już za kilka dni ukaże sie Polonijny Podróżnik #54 a w nim szeroka relacja z Balu oraz wiele ciekawych informacji. Relacje z Balu ukazały sie w Nowym Dzienniku, Super Expressie i Gwieździe Polarnej. Dziękujemy.
NAJBLIŻSZE WYJAZDY.
Okazja Specjalna: Mamy 2 wolne miejsca na wycieczkę Foto Safarii PATAGONIA –która wyrusza już 21 marca. Miejsca zwolniły się niespodziewanie a przyczyna był nieszczęśliwy wypadek, któremu uległa jedna z uczestniczek z Polski, mająca podróżować ze swoim mężem. Aby wypełnić te dwa miejsca oferujemy zniżkę w wysokości $400 od osoby od ceny bez przelotów międzynarodowych ($2,950 + $55 taxi na przeloty lokalne). Cały program znajduje się na stronie www.odkrywcy.com w sekcji Wyprawy. Prosimy o jak najszybszy kontakt na travel@classic-travel.com lub na telefon: 1-800-774-6996 (poza NJ) lub 1-973-473-3845.
1. Wyprawa AMAZONIA 4 – 28 maja – 6 czerwca.
Mamy jeszcze kilka miejsc. Zapraszamy na tę jakże specjalną wyprawę nie tylko w głąb dżungli ale i w głąb samego siebie. Unikalna okazja do przeżycia 8 dni poza naszą cywilizacją w świecie gdzie nie ma elektryczności czyli telefonów, suszarek, mikrofalówek, telewizji, itp, itd. To wyjazd dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Zniżki dla studentów i wszystkich którzy podróżowali z nami więcej niż 3 razy. Program na naszej stronie internetowej.
2. PERU – North. 4 – 14 czerwca.
Niestety nikłe zainteresowanie, chyba dla tego że oferujemy ten program pierwszy raz. Informacje o tym czy wyjazd dojdzie do skutku podamy 4 kwietnia na 2 miesiące przed wylotem.
3. PERU- South. Śladami Polaków. 11 – 27 czerwca.
Ten program jak co roku ma duże powodzenie i za dwa –trzy tygodnie może zabraknąć miejsc. Prosimy wiec nie zastanawiajcie sie za długo. Program obejmuje to co najlepsze w Peru i to w czasie wielkiego święta Inti Raymi.
4. ALASKA. 26 czerwca do 8 lipca. Program szczegółowy jest na naszej stronie.
Zaproszenie: Rok CHOPINOWSKI – kilka dni temu minęła 200 rocznica urodzin największego polskiego kompozytora Fryderyka Chopina i dlatego pragniemy zaprosić wszystkich podróżników na specjalny spektakl który odbędzie się 20 marca w Konsulacie RP o godz. 2pm. (po polsku) i 5pm. (po angielsku)
Spektakl jest biograficzna opowieścią o Fryderyku Chopinie. Jego listy do rodziny, znajomych i ukochanych kobiet, wiersze, pieśni i muzyka fortepianowa z epoki to fundament przedstawienia. Wszystko to ilustrowane galeria portretów ludzi mu bliskich i ilustracjami miejsc, w których mieszkał bywał i koncertował.
Sytuacja w Chile po trzęsieniu ziemi. Zapewne wielu z was nie tylko uczestników najbliższej wycieczki Foto Safari PATAGONIA, martwi się o to czy będzie można do Chile dolecieć i po nim podróżować. Pragniemy was zapewnić iż jesteśmy w stałym kontakcie z naszymi rodakami z Santiago de Chile. Jeżeli chcecie przeczytać wywiad jaki ukazał sie kilka dni temu z Andrzejem Zabłockim – Prezesem Polonii Chilijskiej to proszę kliknąć na ten link: http://www.naszdziennik.pl/index.php?dat=20100304&typ=sw&id=sw22.txt#pocz
Z Kalendarza Polonijnego Klubu Podróżnika: A oto kilka najważniejszych rocznic jakie przypadają w tych dniach.
2 marca 1899 r. – zmarł inż. Ernest Malinowski, projektant i budowniczy najwyższej na świecie kolei (4818 m.n.p.m.), bohater narodowy Peru.
1985 – Zmarł Arkady Fiedler, pisarz i podróżnik. Zwiedził kraje Ameryki Południowej i Północnej oraz Afryki. Stworzył wiele reportażowych opowieści podróżniczych, jak: „Kanada pachnąca żywicą”, „Radosny ptak Drongo”, „Nowa przygoda – Gwinea”. Jest też autorem książek o udziale polskich lotników i marynarzy w II wojnie światowej oraz powieści dla młodzieży.
2002 – Zmarła Teresa Remiszewska, pierwsza Polka, która w 1972 r. na jachcie „Komodor” przepłynęła samotnie Ocean Atlantycki.
10 marca -urodziła się Elżbieta Dzikowska, podróżniczka, autorka książek, filmów i programów tv, współodkrywczyni Vilcabamby. Honorowy członek Polonijnego Klubu Podróżnika
PODZIEKOWANIA SPONSOROM.
Nasz 13 Bal Podróżnika jaki i nasza działalność nie była by tak owocna gdyby nie nasi sponsorzy. Łącznie było 44 sponsorów. Dziękujemy im bardzo serdecznie a was wszystkich zachęcamy do korzystania z ich usług w myśl zasady – Wspierajmy się wzajemnie a razem będziemy silni. A oto lista wszystkich sponsorów.
A. Sponsorzy główni na cały 2010 rok:
WESTERN UNION(od 13 lat),Polskie Linie Lotnicze LOT (od 13 lat), Polish & Slavic FCU, (od 5 lat), WAWEL Savings Bank (od 5 lat),
B. Sponsorzy medialni: Super Express, Nowy Dziennik, Gwiazda Polarna,
C. Sponsorzy 13 Balu Podróżnika: Sponsorzy wspomagający:
Classic Travel; Polish National Tourist Office; Stowarzyszenie Polonijnych Agencji Podróży Sezam Agency; Linden Medical Group; Victoria Consulting & Develop; L.U.Transport; Polsat Inc; P.Huskowski,M.D; Clifton-Wallington Medical Group; Inter-Connection Electric; Z.Moszczynski,M.D; Scena Polska; Salon Rock; Penang Restaurant; Żywiec; Integrate Comfort System; Jesioniowaska, M.D; Anna/Tadeusz Pyz, M.D; AutoMarketUSA: Auscor Transportation oraz
United Poles F.Credit Union; Sliwowski MD; RAMKO Auto Rep; MarFilmStudio; Palka Electric; ReMax J.Gajda; EZUniverse; Chameleon Colors; Kuzemaczak Esq; Lester Autor Repair; Majsiak CPA;
Raz jeszcze serdecznie dziękuje i proszę o przekazywanie tych informacji dostępnymi wam środkami do waszych rodzin i przyjaciół
Z podróżniczym pozdrowieniem.
Jerzy Majcherczyk – wasz prezes
Polonijny Klub Podróżnika Tel: 1-201-384-5137,
yurek@odkrywcy.com www.odkrywcy.com
Czynniki kształtujące rzekę – ruch wody
Czynniki kształtujące rzekę – Ruch wody
Potocznym określeniem mówiącym o ruchu wody w rzece jest prąd. Prąd rzeki, czyli prędkość przepływu wody w rzece nie jest jednolita. Inna jest na powierzchni, inna przy dnie a jeszcze inna przy brzegu. Podobnie kierunek prądu może być różny, chociaż generalnie zawsze jest zgodny z biegiem rzeki.
Wymienione różnorodności w prędkości i kierunku wynikają ze spadku zwierciadła wody oraz oporów dna i brzegów. Ruch wody można rozpatrywać w różnych korelacjach i określać za pomocą praw fizycznych. W naszych rozważaniach pominiemy teorię, skupiając się na zagadnieniach praktycznych niezbędnych do określenia warunków pływania na rzece.
W masie płynącej wody wyróżnić możemy warstwę, która jest najszybsza. Nazywamy ją nurtem. Największa prędkość tej masy wody w stosunku do pozostałej masy wody wynika z poruszania się jej w najgłębszej części koryta rzeki, a więc tam gdzie opory podłoża są najmniejsze.
Gdyby koryto rzeki miało jednakową głębokość to nurt obejmowałby całą masę wody. W praktyce nigdy tak nie jest. Wprawdzie są odcinki gdzie głębokości są równomierne i tam następuje jakby rozszerzenie (czy też zanik) nurtu względnie jego podział na dwa lub kilka odgałęzień, jednak ta jednakowa prędkość nie obejmuje nigdy całego przekroju rzeki. Zawsze możemy wyodrębnić linię nurtu, jeżeli nie na przekroju poprzecznym koryta to na kilkunastometrowym odcinku rzeki. Serpentynowanie nurtu w obrębie koryta jest tym większe, im niższy stan wody i bardziej łagodne łuki koryta. Na ogół nurt trzyma się brzegu wklęsłego. Jednak przy wysokich stanach kierunki się prostują. Przy niskich, nurt przerzuca się pod przeciwległy brzeg — wypukły i to nawet przy brzegach o łuku ostrym.
Częste i szybkie zmiany stanu wód powodują zmiany kierunku nurtu. Ustabilizowanie następuje po utrwaleniu się stanu wody i wyżłobieniu przez wodę rynny o profilu parabolicznym w dnie rzeki. Proces żłobienia dna nazywa się wyrabianiem, obcieraniem lub ułożeniem nurtu. Porównując poprzednie miejsce nurtu do aktualnego mówimy o przełożeniu nurtu.
Pływanie na rzekach, gdzie nurt się nie ustabilizował wymaga większej koncentracji, a na rzekach żeglownych ciągłego nadzoru nad prawidłowością oznaczenia szlaku. Płynąc linią nurtu, płyniemy najefektywniej i najbezpieczniej, ponieważ jest to struga wody najszybsza i najgłębsza. Rozpoznawanie linii nurtu jest dla kajakarza umiejętnością podstawową. Zdobycie tej umiejętności wymaga pływania na rzekach i rozumienia podstawowych zjawisk, które na niej zachodzą.
Problematyka związana z dynamiką prądów rzecznych i nurtu będzie omawiana w całym rozdziale a szczególnie uwidoczni się przy określaniu prędkości przepływu wody i ławic wędrujących. Bezpośrednio z ruchem wód związane są takie zagadnienia jak: stan wody, spadek zwierciadła wody, prędkość i objętość przepływu. Stan wody jest wzniesieniem zwierciadła wody w danym przekroju poprzecznym koryta ponad przyjęty, umowny poziom zwany zerem wodowskazu. Wahania stanów wody są jednym ze wskaźników służących do określenia reżimu rzeki.
Rozkład sezonowy wahań stanów wody, oraz amplituda wahań zależna jest od warunków klimatycznych, w jakich znajduje się dorzecze (głównie od wielkości i rozkładu rocznego opadów) od wielkości i kształtu dorzecza, rzeźby terenu (szczególnie spadków) pokrycia i użytkowania dorzecza (obszar zalesiony, bezleśny, pole uprawne) oraz gospodarki wodnej prowadzonej w dorzeczu. Rzeki górskie i nizinne charakteryzują się odmiennym rytmem wahań stanów wody.
Dla dowolnego przedziału czasowego określić można zawsze cztery stany główne pierwszego stopnia są to:
- WW — stan najwyższy (wielka woda),
- SW — stan średni (średnia woda),
- ZW — stan zwyczajny (zwykła woda) jest to stan środkowy spośród uporządkowanego, rosnącego szeregu lub inaczej jest to stan, który bywa tyle razy przekraczany co nieosiągnięty,
- NW — stan najniższy (niska woda).
Wahania stanów wody dzieli się na strefy stanów: wysokich, średnich i niskich. Każda ze stref posiada swoje stany główne (są to tzw. stany główne drugiego stopnia). Np. w strefie stanów wysokich występuje:
- WWW — wysoka wielka woda,
- SWW — średnia wysoka woda,
- ZWW — zwyczajna wielka woda,
- NWW — niska wielka woda.
Stany wody na rzece klasyfikuje się także pod kątem różnorodnych potrzeb, np. żeglugowych, budowlanych, regulacyjnych, zabezpieczenia przeciwpowodziowego (np. najwyższy stan wody roboczej).
Dla żeglugi ważny jest najwyższy stan żeglugowy (W żegl, lub Naj W żegl), jest to najwyższy stan wody, przy którym może odbywać się bezpiecznie żegluga. Przy stanach wyższych należy przerwać żeglugę. Stan ten jest ustalany oddzielnie dla poszczególnych odcinków rzeki przez władzę wodną i podawany jest do wiadomości publicznej.
Stany wód odczytywane są ze stałych wodowskazów i podawane w centymetrach. Wodowskazy służą nie tylko do określenia poziomu stanu wód, ale także do wykazywania głębokości tranzytowej. Stąd ustawienie wodowskazów i ich po działek musi być tak dobierane, by głębokości tranzytowe znajdowały się na jednym poziomie.
Porównując wykresy stanów wód stwierdzić możemy pewną cykliczność wahań związane z porą roku. Rzeki Polski charakteryzuje śnieżno-deszczowy ustrój zasilania, z dwoma wysokimi stanami wody w roku. Zasilanie śnieżne spowodowane roztopami, występuje w okresie wiosennym, zasilanie deszczowe związane jest z letnimi maksymalnymi opadami w końcu czerwca i w lipcu.
Wezbraniem nazywamy przybór wody w strefie stanów średnich i wysokich, nie powodujący jednak wystąpienia wody z koryta w łożysko. Powódź jest wezbraniem katastrofalnym, przekraczającym stan wody brzegowej i jest przyczyną strat gospodarczych w dorzeczu.
Letnie wezbranie wód, występujące na ogół w końcu czerwca, nosi nazwę świętojanki (od św. Jana 24 VI).
Zasilanie śnieżno-roztopowe powoduje największe wezbranie wiosenne na rzekach nizinnych. Maksimum stanów wody na rzekach górskich przypada na okres letni i związane jest z zasilaniem deszczowym. Okresy niskiego stanu wód noszą nazwę niżówek. Pojawiają się one na skutek długotrwałego braku opadów atmosferycznych. Rzeka zasilana jest wówczas wyłącznie przez wody podziemne. Na rzekach polskich występują niżówki letnio-jesienne i niżówka zimowa. Pierwsza jest na ogół dłuższa.
Wahania stanów wody na rzece wiążą się w pewien sposób z głębokością szlaku żeglownego. W miarę opadania wody obniża się dno rzeki na przemiałach, czyli miejscach najluźniej związanych z podłożem i najpłytszych (rys. 11). Przykładowo: przy stanie średnim na wodowskazie mamy 150 cm, a głębokość na przemiale wynosi 85 cm, to po opadnięciu wody o 60 cm, głębokość nie będzie wynosiła 25 cm, ale od 60 do 70 cm.
Różnicę wysokości między dwoma dowolnymi przekrojami poprzecznymi rzeki określa się jako spad rzeki. Spadkiem podłużnym natomiast nazywamy stosunek spadu do długości odcinka, na którym został on określony. Różnicę wysokości (spad) wyrażamy w centymetrach lub metrach a za odcinek bierzemy najczęściej jeden kilometr długości rzeki. Stosunek określający obie miary wyrażamy w promilach — %o (cm) lub procentach — °/o (m). Przykładowo: jeżeli zwierciadło wody obniżyło się o 25 cm na długości 1 km to spadek rzeki w danym miejscu wynosił 0,25%o lub 0,025% czyli 25 cm/km albo 0,025 m/km.
Generalnie biorąc spadek rzeki maleje od źródeł do ujścia. Stąd wyróżnia się następujące odcinki rzeki: odcinek źródłowy, bieg górny, bieg środkowy (średni) i bieg dolny. W biegu górnym i odcinku źródłowym spadki są bardzo duże — dochodzą do kilkudziesięciu promili lub kilku o/o. W biegu dolnym zwykle mają poniżej 0,4%o a przy samym ujściu parę centymetrów na kilometr.
Rzeki nizinne żeglowne mają spadki poniżej 0,4%o. Jest to tzw. wartość graniczna, powyżej której pociągi holownicze z trudem albo wcale nie mogłyby poruszać się w górę rzeki. W przypadku, gdy chcemy rzekę przystosować do żeglugi, a spadek jej wynosi więcej niż 0,5%o, możemy ją skanalizować i w ten sposób zmniejszyć spadek.
Lokalnie na pewnych odcinkach wielkości spadku mogą się znacznie różnić od wielkości przeciętnej. Spowodowane to jest przez ławice wędrujące, meandrowanie koryta i wahania stanów wody. Różnice te wzrastają przy wielkich stanach wody. Profil podłużny zwierciadła wody nie przedstawia więc spadku jednostajnego czy też zmiennego w sposób ciągły, lecz składa się z szeregu wyraźnych spadków. Zagięcia i pochylenia ustalone są przez progi skalne oraz ważniejsze dopływy.
Spadek poprzeczny zwierciadła wody występuje na ostrych łukach rzeki przy dużej prędkości wody na skutek działania siły odśrodkowej. W wyniku jej działania woda przy brzegu wklęsłym układa się wyżej niż przy brzegu wypukłym. W niektórych przypadkach spadek poprzeczny przekracza wartość spadku podłużnego.
Poprzeczny spadek zwierciadła wody powoduje cyrkulację wody, której kierunki uzależnione są od zmian w poziomie stanu wody. Przy opadaniu zwierciadło wody ulega wklęśnięciu z najniższym punktem w linii nurtu (rys. 12), w czasie przyboru uwypuklenia w najwyższym punkcie w nurcie (rys. 13). Wystąpienie tego zjawiska spowodowane jest największą prędkością wody w nurcie. Ono też tłumaczy fakt nie nadążania fali powodziowej za nurtem — szczyt fali ma mniejszą prędkość niż nurt.
Prędkość przepływu wody w rzece zależy od spadku wody i od głębokości rzeki. Mierzymy ją w metrach na sekundę lub kilometrach na godzinę. Przelicznik m/sek w km/godz. wynosi 3,6.
Pomiaru prędkości przepływu dokonuje się za pomocą przyrządu, zwanego młynkiem hydrometrycznym. Mniej dokładny jest pomiar prędkości powierzchniowej cieku przy pomocy tzw. pływaków (stosunek drogi do czasu).
W miarę podnoszenia się stanu wody rosną głębokości a tym samym i prędkości. Mogą one powiększać się nawet o 100% w stosunku do stanu średniego. Średnia szybkość w biegu środkowym naszych rzek wynosi ok. 3 km/godz. przy małej wodzie obniża się do ok. 1,5 km/godz. zaś przy wysokich stanach osiąga prędkość 4—5 km/godz.
Występowanie różnych prędkości w masie wody powoduje, że chcąc obliczyć objętość przepływu trzeba określić średnią szybkość. Dane do obliczenia tej średnicy uzyskujemy przez dokonanie tzw. pomiarów prędkości w pionach przekroju poprzecznego rzeki. Rysunek 14 i 15 przedstawia wykresy z takich pomiarów.
Prędkości przy dnie są niższe niż przy powierzchni i na pewnych głębokościach, co spowodowane jest oporami koryta. Najbardziej typowy przebieg ma rozkład prędkości w pionie VI. Maksimum prędkości przypada tu na 1/3 głębokości liczonej od powierzchni. Prędkość powierzchniowa jest mniejsza od prędkości występujących pod powierzchnią wody na skutek tarcia dwóch różnych ośrodków: wody i powietrza. Prędkości powierzchniowe często są jeszcze niższe przez dodatkowo działającą siłę jaką jest wiatr wiejący pod prąd rzeki. W przypadku wiatru wiejącego zgodnie z biegiem rzeki prędkości powierzchniowe często są prędkościami maksymalnymi w całym pionie.
Praktycznie przyjmuje się, że prędkość średnia jest o 15% mniejsza od szybkości powierzchniowej.
Rozkład prędkości w przekroju pionowym (tzw. tachoida) może przebiegać rozmaicie. Ogólnie w rzekach o większym spadku tachoida ma postać paraboli, przy mniejszych spadkach zbliżona jest do linii prostej. Ogólną formułę dotyczącą objętości przepływu wody zapisujemy następująco: Q=FxV
- Q — objętość wody wyrażona w m3/sek.
- F — powierzchnia przepływu (przekroju poprzecznego w m2)
- V — szybkość średnia w m/sek.
O tym jak wielką potęgę stanowi płynąca woda świadczą następujące liczby: objętość przepływu na Wiśle przy średnim stanie wody wynosi pod Krakowem 84 m3/sek., pod Warszawą 591 m3/sek. a pod Toruniem 1030 m3/sek. Odpływ wody pod Warszawą w ciągu doby wynosi więc 51 milionów m3, to jest 51 milionów ton. Dla przewiezienia ładunku o takim ciężarze potrzeba 51 tysięcy pociągów towarowych. W czasie przepływu wielkiej wody, liczby te wielokrotnie rosną i tak np. pod Warszawą przy katastrofalnej wielkiej wodzie przepływa w ciągu doby 717 milionów ton wody.
Ile pracy może wykonać taka energia i ile może wyrządzić szkód świadczą zjawiska erozji i akumulacji oraz powodzie.
Mówiąc o szybkościach jednostek pływających należy określić czy podajemy je w stosunku do brzegu (szybkość bezwzględna) czy w stosunku do wody (szybkość względna).
Kozienicki Park Krajobrazowy w pigułce
Kozienicki Park Krajobrazowy w pigułce
Kozienicki Park Krajobrazowy imienia profesora Ryszarda Zaręby został utworzony w 1983 roku dla zachowania lokalnego krajobrazu przyrodniczo-geograficznego oraz znacznych obszarów naturalnych lasów Puszczy Kozienickiej z bogatą roślinnością zielną i ciekawym ukształtowaniem terenu. Położenie Parku na granicy Mazowsza i Małopolski oraz w widłach pradolin rzek Wisły i Radomki wpłynęło na dużą różnorodność form ukształtowania terenu oraz bogactwo świata roślin i zwierząt. Równinny krajobraz polodowcowy urozmaicają malownicze pradoliny rzek Radomki i Zagożdżonki oraz wzniesienia wydmowe z charakterystycznymi zabagnieniami, zwanymi w miejscowej gwarze „ługami”.
Puszcza Kozienicka stanowi północną granicę występowania jodły, buka i jawora. Najcenniejsze i najbardziej naturalne ekosystemy leśne, często z około 200-tu letnimi drzewostanami zostały objęte ochroną jako rezerwaty przyrody. Jest ich 15, reprezentują najciekawsze i najbogatsze zbiorowiska roślinne. Są to: Brzeźniczka, Ciszek, Jedlnia, Guść, Krępiec, Leniwa, Ługi Helenowskie, Miodne, Pionki, Ponty, Ponty Dęby, Zagożdżon, Załamanek, Źródło Królewskie i Okólny Ług.
Na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego jest 106 użytków ekologicznych, na które składają się śródleśne bagna, oczka wodne i torfowiska. Stwierdzono tu występowanie 267 gatunków porostów i 94 mszaków oraz ok. 630 gatunków roślin naczyniowych, należących do 84 rodzin i 294 rodzajów. Wśród nich jest 67 gatunków chronionych, a 9 wpisanych jest do polskiej Czerwonej Księgi Roślin m.in. zimoziół północny, wawrzynek wilczełyko, wiciokrzew pomorski, lilia złotogłów, rosiczka okrągłolistna, sasanka otwarta i fiołek torfowy.
Z występujących na terenie Parku ponad 220 gatunków ptaków (m.in. orlik krzykliwy, bocian czarny, żuraw i kraska), do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt wpisanych jest 25 gatunków.
Ssaki reprezentowane są przez 54 gatunki – w tym 29 chronionych. Ponadto stwierdzono występowanie 13 gatunków płazów i 6 gatunków gadów (w tym żółwia błotnego) oraz liczne bezkręgowce.
Celom edukacyjnym służy Izba Dydaktyczno-Muzealna Puszczy Kozienickiej w Augustowie czynna od 15 kwietnia do 30 października. Obok części muzealnej znajduje się tu ekspozycja drzew i krzewów charakterystycznych dla Puszczy Kozienickiej i ekspozycja terenowa sprzętu do prac leśnych. Przygotowano także 10 ścieżek dydaktycznych.
W granicach parku znajduje się 25 obiektów zabytkowych – kościoły, cmentarze, parki zabytkowe, zespoły pałacowe i budynki gospodarcze. Przetrwały liczne kapliczki przydrożne. Przez teren Parku i otuliny przebiega 9 oznakowanych szlaków turystycznych: pieszych i 15 rowerowych o łącznej długości ponad 350 km.
Sposób znakowania szlaków rowerowych
Zarówno trasy rowerowe jak i szlaki rowerowe znakuje się przy pomocy znormalizowanych znaków, ustawianych na słupach bądź malowanych na drzewach lub słupach elektrycznych.
Podstawowym znakiem jest znak prowadzący. Jest to kwadrat w kolorze białym. W górnej części znaku znajduje się symbol roweru w kolorze czarnym. Poniżej znajduje się prostokąt w kolorze szlaku (czerwony, niebieski, zielony, żółty, czarny). Znaki takie umieszcza się po prawej stronie drogi, na prostych odcinkach szlaku i tuż za skrzyżowaniem, na którym szlak nie zmienia kierunku.
Kolejnym znakiem, który spotkamy na początku lub końcu szlaku rowerowego jest znak początku (końca) szlaku. W górnej części umieszczony jest symbol roweru, natomiast w dolnej jego części znajduje się symbol w kształcie koła w kolorze szlaku.
Miejsca gdzie szlak zmienia kierunek oznakowane są znakami zmiany kierunku. W górnej części znaku znajduje się symbol roweru w kolorze czarnym, a poniżej strzałka kierunkowa w kolorze szlaku.
Tablica informacyjna-drogowskaz to znak w formie prostokąta w kolorze białym. W lewej lub prawej części znaku w zależności od kierunku znajduje się nazwa szlaku. W drugiej części znaku na górze znajduje się symbol roweru i strzałka kierunkowa w kolorze szlaku. W dolnej części znaku znajduje się nazwa najbliższej miejscowości lub innego charakterystycznego punktu terenowego (muzeum, rezerwat przyrody, stacja kolejowa itp.) na trasie szlaku i odległość do tego punktu.
Sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozienickiej
Sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozienickiej została otwarta w 2006 roku. Składa się ona z 15 szlaków o łącznej długości ponad 350 km. Dzięki utworzeniu szlaków rowerowych uporządkowano turystyczny ruch rowerowy na terenie Puszczy Kozienickiej, zmniejszając w ten sposób zagrożenia dla puszczańskiej przyrody związane z nadmierną, niekontrolowaną penetracją obszarów leśnych dając jednakże w zamian możliwość bezpiecznego obcowania z przyrodą, odkrycia często nieznanych do tej pory zakątków Puszczy Kozienickiej, szlifowania tężyzny fizycznej w zgodzie z naturą i dotarcia w ciągu jednej wyprawy do wielu cennych przyrodniczo ale również kulturowo i historycznie miejsc.
Szlaki rowerowe Puszczy Kozienickiej zostały zaplanowane w taki sposób, że przebiegają w pobliżu rezerwatów przyrody, pomników przyrody, użytków ekologicznych, w dolinach puszczańskich rzek. Łączą one ze sobą obiekty przeznaczone do prowadzenia edukacji ekologicznej i przyrodniczo-leśnej jak np. Izbę Dydaktyczno-Muzealną Puszczy Kozienickiej w Augustowie, Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni-Letnisko czy Izbę Leśną i Arboretum Leśne przy siedzibie Nadleśnictwa Kozienice jak również ścieżki dydaktyczne, których na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego jest 10. Poruszając się puszczańskimi szlakami rowerowymi dotrzemy do muzeów np. Jana Kochanowskiego w Czarnolesie czy do Muzeum Regionalnego w Kozienicach. Przemieszczając się znakowanymi szlakami rowerowymi Puszczy Kozienickiej dotrzemy do miejsc związanych z najdawniejszą historią Polski i regionu. Poczynione obserwacje przyrodnicze możemy utrwalić zatrzymując się i czytając informacje zawarte na licznych tablicach dydaktyczno-informacyjnych ustawionych w pobliżu szlaków rowerowych.
W celu zregenerowania sił podczas zgłębiania tajników puszczańskiej przyrody z roweru możemy zatrzymać się na zagospodarowanych parkingach leśnych czy w miejscach postoju zorganizowanych przez leśników, na których znajdują się ławki, stoły, wiaty, a niejednokrotnie również wyznaczone miejsce do bezpiecznego rozpalenia niewielkiego ogniska.
Puszczańskie szlaki rowerowe poprowadzone zostały w dużej mierze utwardzonymi duktami leśnymi, miejscami przebiegają po drogach publicznych, a tylko w niektórych fragmentach niewielkie trudności mogą stwarzać nam większe ilości piasku.
Sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozienickiej dzięki połączeniom z innymi sieciami (szlaki rewerowe Związku Gmin Radomka, szlaki rowerowe Związku Gmin Iłżanka) stała się elementem dużej makroregionalnej sieci szlaków rowerowych. W przyszłości ma ona szansę stać się również jedną z części składowych międzynarodowego projektu Greenways-Bursztynowy Szlak.
Tabela – sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozienickiej
Rowerowe ścieżki dydaktyczne Puszczy Kozienickiej
Rowerowe ścieżki dydaktyczne to kolejna oferta edukacyjna Kozienickiego Parku Krajobrazowego. Poprowadzone zostały one po istniejących już, oznakowanych w terenie szlakach turystycznych rowerowych i pieszych, w ten sposób aby uczestnicy zajęć wyruszając z Pionek, Zwolenia czy Kozienic mogli dotrzeć na rowerze do najciekawszych i najcenniejszych przyrodniczo miejsc Puszczy Kozienickiej, porównać różne rodzaje rezerwatów przyrody na terenie Puszczy, zobaczyć różnice w ekosystemach leśnych i zgłębić inne tajniki puszczańskiej przyrody. Rowerowe ścieżki dydaktyczne zostały zaznaczone w następujący sposób X X X i nazwane tak jak miejscowości, w których się zaczynają.
I trasa – „PIONKI”
Trasa pierwszej rowerowej ścieżki dydaktycznej poprowadzi nas z Pionek poprzez rezerwaty przyrody Pionki, Ponty-Dęby, Zagożdżon, aż do Izby Dydaktyczno-Muzealnej Puszczy Kozienickiej w Augustowie i dalej z powrotem do Pionek. Długość trasy wynosi około 20 km. Jej pokonanie nie powinno sprawić najmniejszych trudności.
Wyprawę rozpoczynamy w okolicach dworca PKP Pionki Zach. skąd poruszamy się po znakach żółtego szlaku pieszego, aby po około 400 m dotrzeć do lasu, na skraj rezerwatu przyrody Pionki.
Rezerwat przyrody Pionki – został utworzony w 1982 roku i ma on powierzchnię 81,60 ha. Położony w pobliżu miasta Pionki. Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie drzewostanów sosnowo-jodłowo-dębowych. Kilka spośród rosnących tu około 200-letnich dębów objętych zostało ochroną jako pomniki przyrody. Rosnące tu jodły na północnej granicy zasięgu mają bardzo dużą siłę lasotwórczą. Drzewostany występujące w rezerwacie Pionki są zróżnicowane zarówno pod względem wieku jak również struktury. W sposób naturalny pięknie odnawia się tu jodła, a także dąb. Zasadniczo płaski obszar rezerwatu urozmaicają wzniesienia wydmowe, zwane przez lokalną społeczność „górami”, np. Góra Partyzanta.
Z chronionych roślin spotkać możemy lilię złotogłów czy widłaki. W rezerwacie wyznaczone są i oznakowane dwie ścieżki dydaktyczne, na których zapoznać możemy się m.in. z różnorodnością występujących tu drzew i krzewów oraz zwierząt, ukształtowania terenu. Wędrując ścieżkami dydaktycznymi natknąć możemy się na torfowiska niskie i wysokie. Tablice dydaktyczne zlokalizowane na trasach ścieżek dydaktycznych oraz tablice informacyjno-dydaktyczne ustawione na skraju rezerwatu przybliżą nam również zasady ochrony przyrody i gospodarki leśnej oraz prawidłowe zasady turystyki na terenach chronionych.
PAMIĘTAJMY! Po terenie rezerwatu przyrody poruszamy się tylko po wyznaczonych traktach. Nie niszczymy roślin. Nie płoszymy zwierząt. Rezerwat to żywe i żyjące muzeum natury.
Przez pewien czas po prawej stronie naszej drogi będą nam towarzyszyły zielone znaki w formie prostokątnego paska szerokości 10 cm namalowane na drzewach. W ten sposób oznakowana jest granica rezerwatu przyrody wzdłuż której poruszamy się. Poruszając się żółtym szlakiem pieszym pozostawiamy rezerwat w tyle docierając do drogi nr 737. Zachowując szczególną ostrożność przeprowadzamy rowery na drugą stronę i kierujemy się na wprost poruszając się w dalszym ciągu po znakach żółtego szlaku pieszego. Po około 1,5 km, po prawej stronie napotykamy zbiornik wodny na rzece Ostrownica. W zbiorniku na rzece Ostrownicy zadomowiły się bobry, których ślady żerowania możemy obserwować wzdłuż brzegów zbiornika. Przy odrobinie szczęścia obserwować możemy tu również kaczki krzyżówki, bociana czarnego, zimorodki i czaplę siwą.
Zbiorniki wodne pełnią bardzo ważną funkcję w ekosystemach leśnych, szczególnie na terenie Puszczy Kozienickiej. Negatywne melioracje prowadzone w latach 60-tych XX wieku, susze ostatnich kilkudziesięciu lat, nadmierna eksploatacja złóż wody głębinowej poprzez studnie głębinowe zaopatrujące sieci wodociągowe do celów socjalnych i przemysłowych w Pionkach, Zwoleniu, Kozienicach spowodowały obniżenie się poziomu wód głębinowych i powstanie w obrębie Puszczy Kozienickiej obszaru leja depresyjnego. Dlatego tak ważne jest gromadzenie wody w zbiornikach retencyjnych oraz tworzenie przetamowań na puszczańskich rzekach i ciekach wodnych.
My w dalszym ciągu poruszamy się znakami żółtego szlaku pieszego. Docieramy na skraj rezerwatu przyrody Ponty-Dęby. W tym miejscu nasza droga krzyżuje się z leśnym duktem, który jest pozostałością po nasypie kolejki wąskotorowej, która kursowała po Puszczy Kozienickiej od 1914 roku. Uruchomiona została przez Austriaków i ułatwiała austriackim zaborcom prowadzenie w Puszczy rabunkowej gospodarki leśnej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kolejka wąskotorowa ułatwiała pracę polskim leśnikom. Leśna Kolejka Wąskotorowa zakończyła swoją pracę na terenie Puszczy Kozienickiej w 1986 roku.
Rezerwat przyrody Ponty-Dęby – został utworzony w 1998 roku i zajmuje powierzchnię 50,40 ha. Rezerwat utworzono dla zachowania różnowiekowych, naturalnych drzewostanów mieszanych z panującymi dębami: szypułkowym i bezszypułkowym z domieszką jodły na północnej granicy zasięgu oraz świerka. Drzewostany występujące w rezerwacie, z około 200-letnimi gonnymi dębami należą do najcenniejszych w Puszczy Kozienickiej. Rezerwat Ponty-Dęby graniczy bezpośrednio z rezerwatem Ponty im. Teodora Zielińskiego. W obydwu rezerwatach można śledzić naturalną sukcesję i rozwój drzewostanów. Na terenie rezerwatu gniazduje ponad 40 gatunków ptaków.
Przekraczamy drogę i udajemy się na wprost. Po lewej stronie tuż za skrzyżowaniem, na skraju rezerwatu Ponty-Dęby ustawiona jest tablica urzędowa informująca o poddaniu obszaru pod ochronę jako rezerwat przyrody oraz tablica z zakazami obowiązującymi na terenie rezerwatu. Poruszając się w dalszym ciągu po znakach żółtego szlaku pieszego docieramy do kolejnego zbiornika wodnego utworzonego na rzece Żała przez Nadleśnictwo Kozienice w ramach zwiększania małej retencji. Możemy tu chwilę odpocząć. Zostało tu bowiem również przygotowane miejsce postoju, na które składa się wiata, stół i ławki.
Pozostawiamy zbiornik po prawej stronie aby po około 800 metrach dotrzeć do parkingu leśnego przy szkółce leśnej Nadleśnictwa Kozienice w Przejeździe. Na zagospodarowanym przez leśników parkingu znajdują się tablice informacyjne i dydaktyczne Nadleśnictwa Kozienice, tablica z mapą i opisem Kozienickiego Parku Krajobrazowego. W tym miejscu ma swój początek ścieżka dydaktyczna „Śródborze” przygotowana przez leśników z Nadleśnictwa Kozienice. Po wcześniejszym umówieniu się z pracownikami Nadleśnictwa istnieje możliwość odwiedzenia szkółki leśnej i zapoznania się z zasadami hodowli lasu. Droga, przy której zlokalizowany jest parking to tzw. Królewski Gościniec. Tą drogą podróżował król Władysław Jagiełło ze swym orszakiem podczas podróży z Krakowa do Wilna i podczas swoich licznych pobytów na terenie Puszczy Kozienickiej. W tym miejscu możemy zmienić naszą trasę. Stając na drodze tyłem do parkingu możemy udać się w prawo po znakach czerwonego szlaku rowerowego, a następnie czarnego szlaku pieszego aż na skraj rezerwatu przyrody Jedlnia, gdzie rozpoczyna się trasa II – „JEDLNIA”. Chcąc kontynuować naszą wyprawę udajemy się w lewo po znakach czerwonego szlaku rowerowego, któremu towarzyszą również szlaki piesze oznaczone kolorem czerwonym i żółtym. Po kilku minutach jazdy docieramy do najstarszego puszczańskiego rezerwatu przyrody – rezerwatu Zagożdżon.
Rezerwat przyrody Zagożdżon – utworzony w 1962 roku na powierzchni 65,67 ha w celu ochrony typowych dla Puszczy Kozienickiej zbiorowisk leśnych tj. borów jodłowych, borów mieszanych wilgotnych i grądów. Drzewostany występujące w rezerwacie są w wieku 80-160 lat. Występuje tu jodła pospolita, sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, lipa drobnolistna, brzoza brodawkowata, jesion wyniosły i olsza czarna.
W podroście duży udział mają naturalne odnowienia jodły, jawora, wiązu i dębu. Na terenie rezerwatu rośnie dąb szypułkowy uznany za pomnik przyrody. Jest to drzewo w wieku około 350 lat, wysokości 28 m i pierśnicy ponad 100 cm. Nazwany został „Zygmunt August”.
Na skraju rezerwatu po prawej stronie drogi znajdują się tablice dydaktyczno-informacyjne m.in. z mapą i szczegółowym opisem rezerwatu oraz z zakazami obowiązującymi na jego terenie. Zlokalizowany jest tu również węzeł szlaków turystycznych. Stąd w różne zakątki Puszczy powiodą nas szlaki piesze: żółty, czerwony lub czarny, a także szlaki rowerowe: niebieski, zielony i czerwony. Wybierając szlaki rowerowe poruszamy się nimi na wprost do kierunku z którego przybyliśmy. Zawiodą nas one do Augustowa – wsi założonej w 1777 roku przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Nasza trasa krzyżuje się z drogą nr 737. W tym miejscu należy zachowując szczególną ostrożność przeprowadzić rowery. Po przekroczeniu tej ruchliwej drogi skrajem łąki po lewej stronie udajemy się do widocznej w odległości 50 metrów Izby Dydaktyczno-Muzealnej Puszczy Kozienickiej. Jest to placówka dydaktyczna Kozienickiego Parku Krajobrazowego znajdująca się w budynku dawnej leśniczówki z 1905 roku, a pierwotnie w okresie zaborów szkoły carskiej. Izba pełni rolę banku informacji i wiedzy o przyrodzie, historii i kulturze dawnych mieszkańców Puszczy Kozienickiej. W zajęciach dydaktycznych edukacji ekologicznej i przyrodniczo-leśnej prowadzonych tu przez pracowników Kozienickiego Parku Krajobrazowego rokrocznie uczestniczy około 4500 uczniów. Wstęp do Izby i udział w zajęciach możliwy jest jedynie po wcześniejszym umówieniu się z pracownikami Parku. Wzdłuż ogrodzenia Izby przebiega czarny szlak pieszy, z którym łączy się następnie czerwony szlak rowerowy. Kierując się znakami tych szlaków udajemy się w dalszą trasę w kierunku rezerwatu przyrody Źródło Królewskie. Po dotarciu w okolice rezerwatu, rowery pozostawiamy na zagospodarowanej polanie turystycznej zlokalizowanej przy domku dróżnika tzw. Czerwonej Leśniczówce. W tym miejscu znajdowała się składnica drewna i węzeł sieci szlaków kolejki wąskotorowej. Na polanie wyznaczone są miejsca do rozpalenia ogniska (za zgodą Nadleśniczego Nadleśnictwa Kozienice i dzierżawcy terenu), ustawione są ławy i stoły oraz tablice dydaktyczno-informacyjne, gdyż w tym miejscu przebiega jedna z dwóch wyznaczonych w rezerwacie Źródło Królewskie ścieżek dydaktycznych. Do rezerwatu dotrzemy po około 150 metrowym marszu drogą biegnąca pozostałością nasypu kolejki wąskotorowej.
Rezerwat przyrody Źródło Królewskie – utworzony został w 2000 roku na powierzchni 29, 67 ha. Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy źródła, z którego według legendy pił wodę król Władysław Jagiełło, który polował 23 razy w Puszczy, a stacjonował w pobliskiej Jedlni. Rezerwat zlokalizowany po dwóch brzegach największej puszczańskiej rzeki Zagożdżonki, która silnie meandruje tworząc dolinę.
Rzeka jest granicą dwóch nadleśnictw: Kozienice i Zwoleń. Na terenie rezerwatu występuje kilkanaście źródeł o dużej wydajności. Rezerwat utworzono w celu ochrony lasów liściastych i mieszanych z panującymi: dębem szypułkowym oraz olszą czarną. Stwierdzono tu występowanie 201 gatunków roślin, a wśród nich chronione: wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, skrzyp olbrzymi, widłak jałowcowaty.
Przez teren rezerwatu leśnicy z Nadleśnictw Kozienice i Zwoleń poprowadzili dwie ścieżki dydaktyczne. Przy jednym ze źródeł po stronie Nadleśnictwa Kozienice zlokalizowany został przystanek nr 3 ścieżki dydaktycznej „Źródła Królewskie”. W odległości 20 metrów na skarpie rośnie 150-letni klon zwyczajny o wysokości 35 m objęty ochroną jako pomnik przyrody.
Po zgłębieniu tajników unikatowej przyrody rezerwatu Źródło Królewskie udajemy się w lewo, w dalszą wyprawę rozpoczynającym się na polanie czarnym szlakiem rowerowym wiodącym nasypem Leśnej Kolejki Wąskotorowej w kierunku Pionek. Szlak ten poprowadzi nas przez rezerwat przyrody Brzeźniczka, gdzie przekroczymy rzekę o tej samej nazwie.
Rezerwat przyrody Brzeźniczka – utworzony w 1980 roku dla zachowania drzewostanów dębowo-sosnowych. Rezerwat zajmuje powierzchnię 122,48 ha i położony jest po obydwu stronach rzeki Zagożdżonki. W północnej części rezerwatu znajdują się drzewostany z udziałem modrzewia polskiego w wieku około 140 lat. Jest to jedyne stanowisko modrzewia w tym wieku w Puszczy Kozienickiej. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie wielu gatunków roślin chronionych m.in. storczyki: buławnik czerwony i plamisty, widłak jałowcowaty czy wawrzynek wilczełyko. W rezerwacie rośnie też kilka okazów sosny kołnierzykowatej – odmiany sosny pospolitej.
Po minięciu po prawej stronie malowniczego zbiornika wodnego na rzece Brzeźniczce opuszczamy rezerwat i w dalszym ciągu poruszamy się prowadzeni znakami czarnego szlaku rowerowego docieramy na skraj lasu do Pionek. Tu na skraju Puszczy znajduje się urządzony w starej parowozowni Skansen Leśnej Kolei Wąskotorowej. Zwiedzanie jest możliwe po wcześniejszym umówieniu terminu. Poruszając się nadal czarnym szlakiem rowerowym, który krzyżuje się z zielonym szlakiem rowerowym docieramy po około 500 metrach do siedziby Nadleśnictwa Kozienice, gdzie znajduje się kompleks Przyrodniczo-Edukacyjny z Izbą Edukacji Leśnej i Arboretum. Zatoczyliśmy pętlę i w tym miejscu nasze spotkanie z puszczańską przyrodą dobiega końca.
II trasa – „JEDLNIA”
Trasa kolejnej proponowanej dydaktycznej ścieżki rowerowej poprowadzi nas z Ośrodka Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni-Letnisko poprzez rezerwat przyrody Jedlnia, przez największą, mającą 3 km długości i 30 m wysokości względnej wydmę w Puszczy Kozienickiej, oraz przez rezerwat przyrody Ciszek. Podczas tej wyprawy kierować będziemy się po znakach zielonego szlaku rowerowego. Trasa tej ścieżki wynosi ok. 10 km.
Na skraju rezerwatu zlokalizowana jest urzędowa tablica informująca o objęciu terenu ochroną jako rezerwat przyrody oraz tablica z zakazami obowiązującymi na terenie rezerwatu. l’o opuszczeniu rezerwatu prowadzeni znakami zielonego szlaku rowerowego docieramy na skraj lasu i pól należących do wsi Dąbrowa Kozłowska. Zapoznać się możemy tu z zagadnieniami dotyczącymi ekotonu.
Ekoton to strefa przejściowa między dwiema biocenozami np. las i łąka. Charakteryzuje się różnorodnością gatunkową z przyległych biocenoz. Występują tu również tzw. gatunki własne. Często liczba gatunków i zagęszczenie populacji w ekotonie jest większe niż w przylegających biocenozach.
Znajduje się tu również zbiornik retencyjny, który jest objęty ochroną jako użytek ekologiczny.
Użytki ekologiczne to zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej – naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, l>laty nieużytkówanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. Istotnym powodem tworzenia użytków ekologicznych jest potrzeba objęcia ochroną niewielkich powierzchniowo obiektów, ale cennych pod względem przyrodniczym.
Możemy tu odpocząć na przygotowanym do tego celu miejscu postoju. Po chwili wytchnienia udajemy się w dalszą drogę zielonym szlakiem rowerowym aby dotrzeć do największej puszczańskiej wydmy zwanej Wielką Górą. Wydmy są charakterystycznym i elementem puszczańskiego krajobrazu. Powstały około 10 000 lat temu po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Wtedy to na terenie obecnej Puszczy Kozienickiej panowała bezleśna tundra. Obecnie tereny wydmowe porośnięte są w większości lasem. Po opuszczeniu wydmy docieramy do leśnego parkingu i leśnego duktu zwanego „Królewskim Gościńcem”. W tym miejscu krzyżują się szlaki turystyczne: pieszy koloru czerwonego, rowerowe: zielony i żółty. Poruszamy się w dalszym ciągu zielonym szlakiem rowerowym, aby po chwili osiągnąć rezerwat przyrody Ciszek.
Rezerwat przyrody Ciszek – utworzony na powierzchni 40,28ha w 1982 roku. Rezerwat został utworzony w celu ochrony cennych 130-160 -letnich drzewostanów jodłowo-dębowych pochodzenia naturalnego. W roślinności runa możemy zaobserwować rośliny chronione m.in. lilię złotogłów, przylaszczkę pospolitą czy zawilca gajowego. Teren rezerwatu jest równinny, położony na morenie dennej utworzonej z piasków gliniastych i gliny.
Przez teren rezerwatu poruszamy się utwardzoną drogą leśną wzdłuż znaków zielonego szlaku rowerowego. Pamiętajmy o zasadach obowiązujących na obszarze chronionym jakim jest rezerwat przyrody. Zachowajmy ciszę i poruszajmy się tylko wyznaczoną i udostępnioną dla rowerów drogą. Po opuszczeniu rezerwatu przyrody Ciszek udajemy się w dalszą trasę kierowani znakami zielonego szlaku rowerowego aby dotrzeć do miejsca startu.
Tuż za ogrodzeniem Ośrodka Lasów Państwowych możemy udać się drogą leśną w lewo wzdłuż ogrodzenia Ośrodka, która doprowadzi nas na skraj lasu. Tu napotkamy czarny szlak pieszy, który zaprowadzi nas w lewo do trasy I – „PIONKI”.
Możemy również pozostawić rowery w Ośrodku Edukacji i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych i kontynuować nasze zgłębienie tajników puszczańskiej przyrody. Zapraszamy zatem na leśny spacer rozpoczynającą się w tym miejscu przyrodniczo-leśną ściężką dydaktyczną „Jedlnia” przygotowaną przez Kozienicki Park Krajobrazowy i Nadleśnictwo Radom.
III trasa – „KOZIENICE”
Propozycja trzeciej dydaktycznej ścieżki rowerowej poprowadzi nas z królewskich Kozienic poprzez rezerwat przyrody Źródło Królewskie, królewski Augustów do najstarszego rezerwatu przyrody Puszczy Kozienickiej – rezerwatu Zagożdżon, a dalej „Królewskim Gościńcem” z powrotem do Kozienic. Długość trasy ok. 20 km.
Przed wyruszeniem w trasę proponujemy zapoznać się z historią i zabytkami Kozienic, miasta wpisanego w najdawniejszą historię Polski, z którą nierozerwalnie związana jest historia Puszczy Kozienickiej.
Naszą dydaktyczną wyprawę rowerową rozpoczynamy przed budynkiem Biblioteki Miejskiej w Kozienicach. Stąd kierujemy się czarnym szlakiem rowerowym w kierunku Aleksandrówki. Aż do drogi Aleksandrówka-Maciejowice nasza trasa prowadzi po drogach miejskich. Pamiętajmy więc aby zachować szczególną ostrożność i przestrzegać przepisów ruchu drogowego. Po dotarciu do drogi Aleksandrówka-Stanisławice pozostawiamy czarny szlak rowerowy po prawej stronie. My natomiast kontynuujemy naszą wyprawę na wprost po znakach niebieskiego szlaku pieszego, który na skraju il rogi nr 737 łączy się z zielonym szlakiem rowerowym. W tym miejscu należy zachowując szczególną ostrożność przeprowadzić rowery na drugą stronę drogi. Poruszając się w dalszym ciągu po znakach zielonego szlaku rowerowego, któremu towarzyszy niebieski szlak pieszy dotrzemy do polany turystycznej przy rezerwacie przyrody Źródło Królewskie. Opis atrakcji tego miejsca i rezerwatu źródło Królewskie znaj duje się przy I trasie – „PIONKI”. Po zgłębieniu tajników unikatowej przyrody w dolinie rzeki Zagożdżonki wyruszamy /o znajdującego się przy polanie węzła szlaków. Stojąc tyłem do polany podążamy na wprost szlakiem rowerowym czerwonym, któremu towarzyszy czarny szlak pieszy. Po dotarciu na skraj lasu i pól wsi Augustów czerwony szlak rowerowy odbija w lewo. My natomiast kontynuujemy jazdę prawo, po znakach czarnego szlaku pieszego, który zaprowadzi nas do Izby Dydaktyczno-Muzealnej Puszczy Kozienickiej (opis Izby znajduje się przy I trasie – „PIONKI”). Po wizycie w Izbie udajemy się w lewo ścieżką przez łąkę aby po 50 metrach dotrzeć do lokalnej drogi biegnącej przez wieś. W tym miejscu napotykamy znaki aż trzech szlaków rowerowych: zielonego, niebieskiego i czerwonego. Po tych znakach udajemy się w prawo w kierunku rezerwatu przyrody Zagożdżon. Trasa III proponowanej ścieżki rowerowej częściowo pokrywa się z I trasą, również opis rezerwatu przyrody Zagożdżon znajduje się w opisie tej trasy. Z rezerwatu Zagożdżon udajemy się dalej niebieskim szlakiem rowerowym w kierunku Świerży Górnych. Ten odcinek szlaku poprowadzony został po tzw. „Królewskim Gościńcu” – drodze, którą przemieszczał się wraz ze swoim orszakiem król Władysław Jagiełło. Miejscami stromy nasyp będzie nam przypominał o tym, że niegdyś kursowała tą drogą kolejka wąskotorowa. Pokonując kolejne metry naszej trasy mijać będziemy okazałych rozmiarów drzewa – wśród nich dęby. Na niektórych z nich zaobserwować możemy zielone tabliczki z godłem i napisem pomnik przyrody. To dęby objęte ochroną jako pomniki przyrody – żywi świadkowie historii i świetności lasów Puszczy Kozienickiej.
Niebieskim szlakiem rowerowym poruszamy się aż do momentu kiedy połączy się on z niebieskim szlakiem pieszym i zielonym szlakiem rowerowym. W tym momencie opuszczamy nasz szlak /ostawiając go po lewej stronie, a my udajemy się w prawo zielonym s/lakiem rowerowym, któremu towarzyszy również niebieski szlak pieszy. Po pewnym czasie zielony szlak rowerowy skręca w prawo. My zaś kontynuujemy jazdę pieszym szlakiem niebieskim, który odbija w tym miejscu w lewo. Poruszając się po znakach tego szlaku dotrzemy do miejsca startu czyli w okolice pałacu w Kozienicach. Od linii kolejowej Bąkowiec-Świerże aż do Kozienic poruszać będziemy się po ruchliwych drogach publicznych. Pamiętajmy o tym i zachowajmy szczególną ostrożność.
IV trasa – „ZWOLEŃ”
Trasa ostatniej rowerowej ścieżki dydaktycznej rozpoczyna się w Zwoleniu. Poprowadzi nas ona pętlą poprzez rezerwaty przyrody Ługi Helenowskie i Miodne z powrotem do Zwolenia. Długość trasy ok. 15 km.
Ze Zwolenia wyruszamy niebieskim szlakiem rowerowym. Na terenach leśnych szlak nasz krzyżuje się z żółtym szlakiem rowerowym, któremu towarzyszy również żółty szlak pieszy. W tym miejscu skręcamy w lewo i poruszamy się po znakach obydwu tych szlaków. W pewnym momencie żółty szlak pieszy skręca pod kątem w lewo, my natomiast udajemy się żółtym szlakiem rowerowym na wprost. Zaprowadzi nas on do rezerwatu przyrody Ługi Helenowskie.
Rezerwat przyrody Ługi Helenowskie – jest rezerwatem torfowiskowym. Utworzony został w 1985 roku na powierzchni 93,56 ha dla ochrony kilku zlokalizowanych obok siebie bagien, z których początek swój bierze rzeka Zwolenka. Największe z tych bagien zwanych przez miejscową ludność ługami to Wielki Ług; zajmuje on powierzchnię 25,37 ha. Ogółem bagna na terenie rezerwatu zajmują powierzchnię 44,75 ha. Obszar rezerwatu jest niezmiernie ciekawy pod względem krajobrazowym – przypomina bowiem tundrę. Wielki Ług tworzy torfowisko niskie i przejściowe. Spotkać tu możemy rzadką roślinność, a wśród niej rosiczkę okrągłolistną. Świat zwierząt reprezentowany jest przez dziki, lisy, kwiczoły, dzięcioły: dużego i średniego. Wiosną po rozległych torfowiskach niesie się donośny głos żurawi. Przy odrobinie szczęścia możemy obserwować tu łosie. Prowadzenie licznych obserwacji przyrodniczych ułatwi nam platforma widokowa zlokalizowana przy trasie naszej ścieżki.
Przez teren rezerwatu poruszamy się nadal żółtym szlakiem rowerowym. Po opuszczeniu rezerwatu nasz żółty szlak odbija w prawo. My natomiast asfaltową lecz mało uczęszczaną drogą gminną udajemy się w lewo. Po około 800 metrach docieramy do zlokalizowanego po lewej stronie na skraju lasu leśnego parkingu.
Tu rozpoczyna się przygotowana przez Nadleśnictwo Zwoleń ścieżka dydaktyczna przyrodniczo-leśna „Miodne” poprowadzona przez teren rezerwatu Miodne i Ługi Helenowskie.
Rezerwat przyrody Miodne – utworzony na powierzchni 20,38 ha w 1985 roku. Rezerwat powołano w celu ochrony ostoi buka na północnej granicy zasięgu. Nazwa rezerwatu związana jest z silnie zwiniętym niegdyś w Puszczy Kozienickiej bartnictwem. Rezerwat pełni bardzo ważne funkcje naukowe i dydaktyczne ze względu na cenne wielogatunkowe drzewostany z potężnymi okazami buków i dębów.
Pozostawiając rowery na leśnym parkingu możemy zgłębić tajemnice tego rezerwatu poruszając się po ścieżce dydaktycznej z tablicami informacyjnymi.
Z parkingu udajemy się na wprost, obok pozostałości dawnej osady leśnej, drogą przez śródleśną polanę, która doprowadzi nas na skraj rezerwatu Miodne. Po osiągnięciu lasu poruszać będziemy się wzdłuż granicy rezerwatu Miodne zaznaczonej zielonymi pasami namalowanymi na drzewach po lewej stronie. Więcej wiadomości o unikatowej przyrodzie rezerwatu będziemy mogli zdobyć czytając informacje zamieszczone na tablicy dydaktyczno-informacyjnej z mapą rezerwatu zlokalizowanej po lewej stronie. Po kilkuset metrach dotrzemy do drogi szutrowej, którą udajemy się w lewo. Po lewej stronie wciąż przez pewien czas będą nam towarzyszyły zielone znaki na drzewach oznaczające granicę rezerwatu. Pilnując się tej drogi dotrzemy do żółtego szlaku rowerowego, którym udajemy się w prawo. Przez pewien czas droga będzie nam znajoma, gdyż ten odcinek pokonywaliśmy już jadąc w kierunku rezerwatów. Gdy napotkamy żółty szlak pieszy skręcamy w prawo i udajemy się nim do siedziby Nadleśnictwa Zwoleń w Miodnem, gdzie znajduje się Izba Edukacji Leśnej. Udział w zajęciach prowadzonych tu przez leśników jest możliwy po wcześniejszym umówieniu się.
Po zakończeniu zajęć powracamy na żółty szlak, którym docieramy do niedalekiej wioski Linów. W Linowie opuszczamy żółty szlak pieszy, a my skręcamy nieoznakowaną drogą w prawo. Ta droga doprowadzi nas do zielonego szlaku pieszego, którym poruszać będziemy się w kierunku Zwolenia. Gdy osiągniemy drogę Zwoleń-Pionki napotkamy zielony szlak rowerowy. W tym miejscu zielony szlak pieszy, którym przybyliśmy biegnie na wprost. My natomiast zachowując szczególną ostrożność i przestrzegając przepisów ruchu drogowego udajemy się w prawo po znakach zielonego szlaku rowerowego wprost do Zwolenia.
Marek Kamiński – Zimowy Spływ Kajakowy Wisłą
Marek Kamiński – Zimowa Ekspedycja WISŁA 2010
Sezon kajakowy rozpoczynamy od kwietnia.
Nie czekaj na ostatnią chwilę. Zarezerwuj swój termin.
Kontakt telefoniczny po prawej stronie.
Podróżnik, polarnik, autor książek i fotograf. Pierwszy i jedyny człowiek na świecie, który zdobył oba bieguny Ziemi w ciągu jednego roku bez pomocy z zewnątrz. Jest autorem książek o tematyce podróżniczej i laureatem wielu nagród; odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1996 roku założył Fundację Marka Kamińskiego, zajmującą się realizowaniem dużych projektów społecznych, skierowanych do wybranych grup osób, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych. Fundacja tworzy również i koordynuje programy edukacyjne, propaguje ekologię oraz promuje młodych uczestników wypraw. Prowadzi swój blog na www.marekkaminski.com. W dorzeczu Wisły znajduje się ponad połowa powierzchni Polski. Chciałbym pokazać, jak wielki skarb mamy w samym sercu Europy, i jak można z tego potencjału skorzystać – mówi Marek Kamiński.
By to zrobić, Marek Kamiński, sam, bez pomocy z zewnątrz, płynie Wisłą kajakiem w warunkach zimowych. Pokona łącznie 959 km od źródeł Wisły do jej ujścia w około 2 tygodnie. Nocował na brzegu Wisły lub na wyspach, pije przefiltrowaną wodę z rzeki i je potrawy z wiślanych ryb.
Zimowa Ekspedycja Wisła ma na celu udowodnić, że w sercu Europy można przeżyć równie niezwykłą przygodę jak na rzekach Alaski czy Syberii oraz pokazać potencjał przyrodniczy, turystyczny i ekonomiczny królowej polskich rzek. Ma zachęcać do aktywnego trybu życia, szczególnie tego związanego z wodą i Wisłą. W razie niebezpieczeństwa Marek Kamiński będzie mógł liczyć na pomoc dzięki spot finder’owi. Jest to urządzenie, które lokalizuje położenie osoby. To urządzenie jest również wyposażone w funkcję wzywania pomocy.
Codzienne relacje z wyprawy znajdują się w dziale CO NOWEGO, blogu marekkaminski.com oraz na serwisach społecznościowych – twitter, blip, facebook, nasza klasa, national-geograhic.pl. Natomiast zdjęcia i filmy można oglądać na stronie ekspedycyjnej w dziale – GALERIA i MULTIMEDIA!!! Zapraszamy również do śledzenia najnowszych informacji na temat Ekspedycji na stronie Fundacji Marka Kaminskiego www.kaminski.pl i na stronach naszych partnerów.
Cele Zimowej Ekspedycji Wisła:
- udowodnienie, że można przepłynąć 1000 km w sercu Europy, przeżywając równie niezwykłą przygodę jak na rzekach Alaski czy Syberii,
- pokazanie nowych trendów w turystyce, a Wisły jako produktu turystycznego porównywalnego do Tatr, Mazur czy Białowieży,
- promocja Wisły, jej możliwości i piękna w niecodzienny sposób,
- propagowanie aktywnego trybu życia,
- obalenie mitu na temat Wisły,
- udowodnienie, że można pić z niej wodę,
- udowodnienie, że można przepłynąć Wisłę w całej jej “dzikości” zimą nie korzystając z pomocy z zewnątrz,
- stworzenie materiału filmowego i zdjęciowego, realizowanego przez profesjonalne zespoły.
Polska Amazonka
Hasło przywrócenia królowej rzek Polsce przyświecało członkom wrześniowej Ekspedycji Wisła, którzy pod przewodnictwem podróżnika Marka Kamińskiego wyruszyli na miesięczny spływ kajakowy od źródeł Wisły do jej ujścia. Ostatnia dzika rzeka Europy nie zawiodła i dostarczyła uczestnikom wyprawy niezapomnianych wrażeń. Uczestnicy chcieli przybliżyć wiedzę o europejskim dziedzictwie kulturowym wśród młodzieży, promować aktywność Polaków związaną z wodą, a w szczególności z Wisłą, uświadomić wszystkim problemy środowiska, promować aktywność osób niepełnosprawnych. Akcja spotkała się z bardzo szerokim odzewem, zarówno osób prywatnych, jak i organizacji, oraz samorządów miast i gmin na trasie. Po zakończeniu projektu i pierwszych podsumowaniach powstał pomysł stworzenia szerszego projektu – Szlak Wisły, realizowanego we współpracy z Ministerstwem Środowiska, Infrastruktury, Edukacji, Kancelarią Sejmu, Polską Organizacją Turystyczną, Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska, samorządami i innymi organizacjami. Wisła jest największą rzeką w Polsce. Jej długość wynosi 1047 km, a dorzecze zajmuje powierzchnię 194 424 km2, co stanowi ponad połowę powierzchni Polski. Źródła rzeki znajdują się na wysokości 1106 m n.p.m. na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Są to Biała i, uznawana za pierwotne źródło, Czarna Wisełka. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy. Rzeka przepływa przez 6 województw. Średni przepływ roczny (przy ujściu rzeki) wynosi 1054 m³/s, a maksymalna różnica stanów wody wynosi 10 m. Umownie bieg Wisły dzieli się na 3 odcinki – górny od źródeł do Sandomierza, środkowy od Sandomierza do ujścia Narwi z Bugiem oraz dolny od ujścia Bugu do ujścia do Bałtyku. Zimowa Ekspedycja Wisła posiada swoją stronę fanowską na Facebooku! Znajdziecie tam najaktualniejsze informacje o postępach ekspedycji. Umieszczane są tam również zdjęcia i filmiki, które przesyłacie do Fundacji i Instytutu Marka Kamińskiego. Zapraszamy Was do grona naszych przyjaciół!
Partnerem Zimowej Ekspedycji Wisła jest kanał dokumentalny PLANETE. Zapraszamy na stronę www.planete.pl, gdzie również znajdą Państwo relacje z wyprawy! Podróżnik na swojej prywatnej stronie www.marekkaminski.com umieszcza relacje z wyprawy.
Tutaj czeka na Was świeża porcja informacji:
Marek minął koło południa jeden z najniebezpieczniejszych odcinków na Wiśle – Diabelską Skałę na 119 kilometrze, przed Nowym Brzeskiem.
8 marca – DZIEŃ DRUGI – Z TYŃCA DO ŚLUZY PRZEWÓZ
Pierwszego dnia, niestety, wszystkie trzy śluzy były zamknięte – to był bardzo męczący dzień dla Marka. Namiot rozbił pod klasztorem w Tyńcu. Serdeczni, jak zwykle, benedyktyni, zaprosili Marka do siebie, ale wieczorem było tyle pracy, że dopiero rano wstąpił, żeby się przywitać i chwilę porozmawiać. Zdążył tylko wypić szklankę wody i trzeba jechać dalej. To był krótki dzień, jeśli chodzi o przepłynięte kilometry – do śluzy Przewóz na na „92,6″ kilometrze jest z Tyńca 30 km. Tego dnia śluzy były łaskawsze: śluzy Kościuszko („66,4″ kilometr) i Dąbie („80,8″ kilometr) otworzyły swoje podwoje) W nocy -12 stopni.
7 marca – KIERUNEK KRAKÓW
Pierwsza noc i poranek Marka Kamińskiego w namiocie podczas Zimowej Ekspedycji Wisła minęła. Zobacz co nowego u Marka Kamińskiego. http://www.youtube.com/watch?v=NltJv0LXoKk, KILKA SŁÓW DO WAS OD MARKA KAMIŃSKIEGO: Wszystkim dziękuję z całego serca za wsparcie i życzliwość. Myślę, że to dzięki Waszej energii zdołałem dopłynąć do Tyńca. www.youtube.com/watch?v=-MdQy8EUnZA
6 marca – PIERWSZY DZIEŃ WYPRAWY
Ostatnia noc w klasztorze Franciszkanów w Harmężach i o godz. 6.30 start w Brożkowicach na „0″ kilometrze Wisły. Pogoda ładna, słoneczna, ale noc była mroźna -8 stopni. Marek Kamiński narzucił ostre tempo i po godzinie dotarł do pierwszej śluzy Dwory na „7,2″ kilometrze. Wiedzieliśmy, że dwie pierwsze śluzy w : Dworach i w Smolicach („20,5″ kilometr) będą zamknięte z powodu oblodzenia. Niestety, okazało się, że również na trzeciej śluzie w Borku Szlacheckim („53″ kilometr) Marka czeka przenoska. Wygląda na to, że uda się dopłynąć dzisiaj w okolice Krakowa i tam rozbić obóz. Trzymajcie kciuki!
CZAS START – MAREK KAMIŃSKI WYRUSZA JUTRO RANO
Marek Kamiński wyrusza jutro o świcie. Dzięki uprzejmości krakowskiego WOPR-u udało mu się bezpiecznie potrenować i wytrymować kajak. Podróżnik pojechał zobaczyć również jak wygląda sytuacja przy śluzach. Okazało się, że dwie są całkowicie zamarznięte. Przypominamy, że postępy wyprawy można będzie śledzić za pomocą SPOT FINDERA, czyli urządzenia, które lokalizuje położenie osoby. Po kliknięciu na ten link dowiecie się, gdzie właśnie przebywa Marek Kamiński. http://share.findmespot.com/shared/faces/viewspots.jsp?glId=0E4Qq3WYHHGpDxTAKpLB1QSJi173q21on
5 marca – STARTUJEMY !
Marek Kamiński jest już na 0 kilometrze Wisły w Oświęcimiu. Dzisiaj ostatni trening przed wyprawą. Marek Kamiński ćwiczy wiele sytuacji, które mogą przydarzyć mu się podczas spływu m.in. wychodzenie z lodowatej wody po wywrotce kajaku. Na samą myśl robi się zimno – brrrrrr… Marek Kamiński przymierza również żagiel, który mu pomoże podczas spływu. Marku życzymy powodzenia i wiatru w żagiel.
4 marca – JUTRO RUSZA ZIMOWA EKSPEDYCJA WISŁA!!!
Marek Kamiński już jutro wyrusza na zimowy spływ kajakiem po Wiśle. Dziś spotyka się z dziennikarzami, aby tuż przed startem opowiedzieć o celach ekspedycji oraz wyzwaniach, jakie przed nim stoją. Marek Kamiński na konferencji prasowej przyznał – Warunki na Wiśle są gorsze niż się spodziewałem. Płynięcie kajakiem między kilkutonowymi krami lodowymi w silnym nurcie Wisły, z jakim mamy teraz do czynienia, jest praktycznie niemożliwe – to wręcz samobójstwo. Mimo tego postanowiłem podjąć próbę, zdając sobie sprawę, że ta wyprawa jest tak nieprzewidywalna jak Wisła. Dlatego odcinki nie możliwe do pokonania wodą, będę pokonywał pieszo. Z tego powodu nie wiadomo dokładnie ile czasu zajmie mi pokonanie tych 959 km. Jednakże tym bardziej wobec tych przeciwności, idea stojąca za wyprawą – iż nie trzeba jechać na Alaskę, Syberię czy na Jukon, żeby zaznać dzikiej niezwykłej rzeki, jest jak najbardziej aktualna. Co więcej, pierwszy cel tej wyprawy został spełniony: o Wiśle zaczęło być głośno i wiele osób zainteresowało się tematem przywrócenia Polsce Wisły – królowej rzek. Celem wyprawy jest bowiem również przypomnienie, iż przez Polskę płynie niezwykła rzeka, która inspiruje, która pozwala „doładować baterie”, być blisko z naturą i, z którą można zrobić wiele rzeczy – oczywiście z zachowaniem jej walorów środowiskowych. Z pewnością ZEW będzie różnił się od letniej Ekspedycji Wisła. Warunki na Wiśle są całkowicie inne!
materiały ze strony: www.ekspedycjawisla.com
XXII Targi Sportów Wodnych WIATR i WODA 2010
XXII Targi Sportów Wodnych WIATR i WODA 2010
11-14 marca 2010 roku, Warszawa Centrum EXPO XXI
ul. Prądzyńskiego 12/14
W dniach 11-14 marca 2010 roku w Warszawie odbędą się 22 Targi Sportów Wodnych i Rekreacji WIATR i WODA. W Warszawskim Centrum EXPO XXI przy ulicy Prądzyńskiego 12/14 spotkają się przedstawiciele branży i miłośnicy sportów i rekreacji na wodzie z Polski i z zagranicy.
Piątek (12 marca) jest dniem otwartym dla dzieci ze szkół podstawowych oraz młodzieży ze szkół gimnazjalnych i średnich. Zorganizowane grupy uczniów wraz z opiekunami wchodzą tego dnia na teren targów bezpłatnie.
Targi WIATR i WODA są największą i najstarszą w Polsce imprezą wystawienniczą branży sportów wodnych i rekreacji. Odbywają się od 20 lat, od czterech lat mają swoją nadmorską edycję na wodzie w Gdyni. Targi są coroczną zapowiedzią zbliżającego się sezonu i miejscem spotkań branży i sympatyków żeglarstwa, jachtingu motorowego, kajakarstwa oraz nurkowania z Polski i ze świata Impreza jest członkiem IFBSO – międzynarodowej organizacji zrzeszającej wiodące na świecie targi żeglarskie.Podczas Targów WIATR i WODA swoją ofertę zaprezentują wszystkie największe polskie stocznie jachtowe, firmy oferujące sprzęt i akcesoria żeglarskie, sprzęt motorowodny, sprzęt do nurkowania, windsurfingu, sprzęt asekuracyjny i ratunkowy, odzież turystyczną, sportową i rekreacyjną. Wśród wystawców znajdą się również organizatorzy czarterów, regat, wyjazdów szkoleniowych i turystycznych oraz media branżowe. Na Targach WIATR i WODA zwiedzający będą mogli podziwiać premierowe prezentacje najpiękniejszych jachtów i najszybszych łodzi motorowych z oferty polskich i zagranicznych producentów. Podczas zeszłorocznej 21 edycji Targów swoją ofertę zaprezentowało blisko 340 firm m.in. z Polski, Brazylii, Grecji, Niemiec, Egiptu, Stanów Zjednoczonych Ameryki Pn, Szwecji, Węgier, Włoch, Ukrainy i Wielkiej Brytanii. Imprezę odwiedziła rekordowa liczba gości: 28 134 osób. W tym roku Targom WIATR i WODA towarzyszyć będą X Targi Sprzętu Wędkarskiego NA RYBY dając wszystkim miłośników spędzania czasu nad wodą i na wodzie możliwość zapoznania się w tym samym miejscu i czasie z szerokim wachlarzem ofert. W sektorze Targów NA RYBY zgromadzone zostaną stoiska firm oferujących sprzęt i akcesoria wędkarskie zaczynając do wędek, spławików, poprzez pontony a na zanętach kończąc. Targi WIATR i WODA ,podobnie jak w minionych latach, będą okazją do spotkań z przedstawicielami dyscyplin sportowych związanych z wodą – zapalonymi żeglarzami, kajakarzami, płetwonurkami oraz ratownikami wodnymi i podróżnikami a w tym roku także wędkarzami sportowymi. Podczas targów nie zabraknie ciekawych prelekcji, prezentacji oraz pokazów skierowanych do miłośników sportów wodnych.
22 edycja Targów WIATR i WODA tradycyjnie trwać będzie 4 dni. W czwartek, 11 marca od 11.00 do 15.00 wstęp na targi zarezerwowany jest dla publiczności branżowej, zaproszonych gości i przedstawicieli mediów, szersza publiczność może tego dnia zwiedzać targi od 15.00 do 18.00. Następnie targi można zwiedzać: 12 marca (piątek) i 13 marca (sobota) w godzinach 10.00 – 18.00. W niedzielę 14 marca – w godz. 10.00 -17.00.
Wstęp dla szerokiej publiczności:
- 11 marca 2010 (czwartek) w godz. 15.00 – 18.00
- 12 marca 2010 (piątek) w godz. 10.00 – 18.00
- 13 marca 2010 (sobota) w godz. 10.00 – 18.00
- 14 marca 2010 (niedziela) w godz. 10.00 – 17.00
CENY BILETÓW W przedsprzedaży*: 15 zł (normalny), 10 zł (ulgowy)*.
* przedsprzedaż realizowana przez firmę Eventim (poprzez serwis biletowy www.eventim.pl oraz obsługiwane punkty sprzedaży m.in.: Empik, Ruch, Kolporter, Media Markt, Saturn Planet)
* Bilet ulgowy przysługuje uczniom powyżej 12 roku życia, studentom do 26 roku życia, emerytom i rencistom po okazaniu stosownej legitymacji, osobom z ważną kartą wędkarską oraz posiadającym promocyjne kupony rabatowe. Centrum EXPO XXI zlokalizowane jest w śródmiejskiej części stolicy – w dzielnicy Wola, 10 minut jazdy samochodem od centrum Warszawy i 25 minut od Międzynarodowego Lotniska im. Fryderyka Chopina. W pobliżu obiektu kursują następujące linie autobusowe:
- z centrum Warszawy – 105, 150, 523
- z Mokotowa i Siekierek – 159
- z Bielan – 184 z Tarchomina – 186
- z Bródna – 408
- z Rembertowa – 506
Szczegółowe rozkłady jazdy komunikacji miejskiej w Warszawie dostępne są pod adresem Zarządu Transportu Miejskiego www.ztm.waw.pl
Program targów:
Czwartek, 11 marca 2010 roku – DZIEŃ BRANŻOWY g.11-15.
Scena 12.00 Uroczyste otwarcie
XXII Targów Sportów Wodnych i Rekreacji WIATR i WODA 2010 oraz X Targów Sprzętu Wędkarskiego NA RYBY
sala A12.00 Stocznia Ustka Sp. z o.o. „Twój dom na wodzie” Rozstrzygnięcie konkursu projektowego oraz prezentacja laureatów. Patronat medialny: miesięcznik ŻAGLE
16.30 Miesięcznik ŻAGLE poleca
Komfort i bezpieczeństwo w żegludze pełnomorskiej na jachcie mieczowym z zastosowaniem systemu stateczności kursowej na przykładzie jachtu Haber 800C4
Prowadzenie: Janusz Konkol
Miasteczko Nurkowe
11.00 Otwarcie wystawy „Bornholm – Perła Bałtyku”
Wystawa pod Honorowym Patronatem Ambasady Królestwa Danii
Uroczystego otwarcia wystawy dokona Jego Ekscelencja Hans Michael Kofoed-Hansen Ambasador Królestwa Danii w towarzystwie Agnieszki Blandzi Dyrektor VisitDenmark.
O wyprawie na Bornholm opowie redaktor naczelny Magazynu Nurkowanie Aleksander Ostasz oraz uczestnicy wyprawy i autorzy zdjęć.
Piątek, 12 marca 2010r. godz 10-18.
Scena
10.30 WIATR i WODA dla dzieci
W piątek zespół Zejman & Garkumpel zagra koncert rodzinny zatytułowany „Kolorowy rejs”. Będzie to pełna niespodzianek wyprawa w poszukiwaniu nieodkrytych lądów. Kapitan „Koval”, z typową dla siebie swadą, opowie dzieciom o tym, jak wspaniały i pełen przygód jest żywot żeglarza. Nie zabraknie także konkursów, w których nagrodą będzie najnowszy album z piosenkami zespołu Zejman & Garkumpel.
17.00 8 najczęstszych wypadków na wodzie
Prowadzenie: Michał Korneszczuk, Nautica Nord
sala A
Weekend nurkowy na targach WIATR i WODA
10.00 Pokaz filmów nurkowych
11.00 Pokaz filmów nurkowych
12.00 „Mistral – kultowy automat oddechowy XX wieku” Wiesław Wachowski HDS Poland
13.00 „Zjawisko Joule’a -Thompsona w nurkowaniu” Stanisław Chomentowski KDP / PTTK
14.00 Warsztaty – Fotografia Podwodna – Marcin Trzciński
15.00 Głębokowodne prace nurkowe w Marynarce Wojennej RP – kmdr Robert Szymaniuk – MW RP/KDP PTTK
16.00 Jens Honer – niemiecki nurek bojowy z Kampfschwimmer kompanie
17.00 Wrak Andrea Doria – wyprawa nurkowa 50 lat po zatonięciu – Adam Wysoczański
sala B
13.00 Spotkanie klubów Nivea Błękitne Żagle
sala C 12.00 Seminarium dla firm czarterowych: Rezerwacje.na-mazurach.pl – system zarządzania rezerwacjami w firmie czarterowej”.
Seminarium ma charakter otwarty.
Prowadzenie: Łukasz Rycharski – administrator portalu na-mazurach.pl 16.30 Miesięcznik ŻAGLE poleca:
Komfort i bezpieczeństwo w żegludze pełnomorskiej na jachcie mieczowym z zastosowaniem systemu stateczności kursowej na przykładzie jachtu Haber 800C4
Prowadzenie: Janusz Konkol
Basen targowy
12.00 Nurkowanie z Magazynem Nurkowanie
Każdy zwiedzający po zgłoszeniu się na stoisko Magazynu „Nurkowanie” będzie miał okazję zanurkować w targowym basenie pod bacznym okiem instruktorów z Warszawskiego Centrum Nurkowego DIVE-CLUB.
W tym czasie będzie również możliwość wypożyczenia i przetestowania na targowym basenie nurkowych nowości sprzętowych (firm: Aquata, Barakuda, Coltri Sub, Eques, Halcyon, Santi, Scubatech, Seac Sub, TechLine)
Sobota, 13 marca 2010r. godz. 10-18.
Scena
11.00 Wręczenie Nagrody „Przyjazny Brzeg”
oraz wręczenie nagrody PTTK za najbardziej atrakcyjną ofertę podwodnej turystyki krajowej
12.00 Wręczenie Nagród Gwoździ Targów 2010 przyznawanych przez redakcję Magazynu Sportów Wodnych ŻAGLE, Nagrody PZŻ Złoty Dzwon dla uczestników targów oraz nagrody Polskiej Izby Przemysłu Jachtowego i Sportów Wodnych za najlepsze polskie wyroby na targach
13.00 Gdańsk ratuje Zaruskiego
Prezentacja projektu oraz spotkanie z udziałem Mateusza Kusznierewicza – Honorowego Ambasadora Gdańska
Prowadzenie: Krzysztof Dębski
14.00 Polish Match Tour – uroczysta inauguracja sezonu 2010. Prowadzenie: Waldemar Heflich, redaktor naczelny „Żagli”
15.00 8 najczęstszych wypadków na wodzie
Prowadzenie: Michał Korneszczuk, Nautica Nord
sala A
Weekend nurkowy na targach WIATR i WODA
10.00 „Ryzyko w nurkowaniu” – Marcin Dąbrowski – KDP/PTTK
11.00 Głębokowodne prace nurkowe w Marynarce Wojennej RP – kmdr Robert Szymaniuk – MW RP/KDP PTTK
12.00 Rozwój i stan obecny techniki zdalnie sterowanych pojazdów głębinowych – kmdr Adam Olejnik AMW
13.00 Jens Honer – niemiecki nurek bojowy z Kampfschwimmer kompanie
14.00 Rekord świata w nurkowaniu jaskiniowym Leszka Czarneckiego Meksyk 2009 -
Bogusław Ogrodnik -World record cave diving Meksyk 2009.
15.00 Projekt 9000 – zdobywcy korony ziemi Bogusław Ogrodnik opowie o wspinaczce na Mount Everest oraz głębokich nurkowaniach – film i prelekcja
16.00 Nurek w podróży – dr Zdzisław Sićko KOMH
17.00 Nurkowania rebreatherowe w Sabaudii – Adam Wysoczański
sala B
Dzień Kajakarza na Targach WIATR I WODA Program przygotowany przez Magazyn Kajakowy WIOSŁO
10.00 Rozliczanie imprez kajakowych
Barbara Kalinowska opowie o rozliczaniu imprez kajakowych dotowanych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki
11.00 Wisłą z Beskidu do Bałtyku 2009
Piotr Olesiński i Marcin Hendiger ze Stowarzyszenia Kajakowego „Ważka” przedstawią wakacyjną podróż Królową Polskich Rzek
11.45 Z Turku do Tallina
Krzysztof Ptasiński (Ptaku), Marcin Czaczka i Mariusz Zieliński (Janosik) z grupy kajakowej KiM opowiedzą o zeszłorocznej morskiej wyprawie wzdłuż wybrzeża Finlandii, która zakończyła się w stolicy Estonii – Tallinie
12.30 Na Morzu Egejskim – z Akyaka do Marmaris
Marcin Chodorowski – twórca Szkółki Kajakowej działającej w ramach Fundacji KiM – podzieli się swoimi doświadczeniami związanymi z uprawianiem kajakarstwa morskiego w międzynarodowym składzie u wybrzeży Turcji
13.00 Turystyczne Odznaki Kajakowe
O zasadach zdobywania i popularyzacji Turystycznych Odznak Kajakowych opowie Elżbieta Gomulska
13.30 Otwarte Mistrzostwa Polski Instruktorów Kajakarstwa (OMPIK)
Jerzy Świtek przypomni zmagania uczestników II edycji OMPIK na rzece Raduni
14.00 Propozycja systemu kwalifikacji kajakowych – panel dyskusyjny
Piotr Kaliszek i Bartosz Sawicki, reprezentujący Forum Organizacji Kajakowych (FOK), poprowadzą spotkanie poświęcone nowemu projektowi systemu kwalifikacji kajakowych. Zachęcamy wszystkich kajakarzy do wcześniejszego zapoznania się z tą propozycją (www.fok.org.pl) i zgłaszania swoich uwag, pomysłów i komentarzy w trakcie trwania panelu dyskusyjnego
15.30 Składakiem przez Bałtyk – spotkanie z Krzysztofem Buczyńskim
Jako pierwszy człowiek na świecie, po trzykrotnych próbach w latach 80., przepłynął składanym kajakiem Morze Bałtyckie ze Szwecji do Polski (bez asysty). O tej wyprawie i nowych projektach powinniśmy usłyszeć podczas spotkania z autorem książki „Trudna Droga Vikinga”
16.00 Kajakiem po dorzeczu górnej Odry
Marek Lityński i Grzegorz Pinior związani z Raciborską Hałaburdą Kajakową „Jooonyyy” przedstawią możliwości spływów na szlaku kajakowym górnej Odry z dopływami: Morawica, Opawa, Ostrawica, Olza, Ruda, Kłodnica i Kanał Gliwicki. Każdy z uczestników prelekcji otrzyma przewodnik kajakowy „Górna Odra”.
16.30 Wzdłuż wybrzeża Adriatyku
Zuzanna Błajet i Bohdan Bielkiewicz podsumują swoją kajakową podróż w latach 2008 i 2009 od wybrzeża Włoch (Monfalcone) aż po Grecję (Leukas) – łącznie 2200 km.
17.00 Impresje ze szkierów
Diaporama Adama Grzegorzewskiego przedstawiająca osobliwości przyrodnicze i magię szwedzkich szkierów widzianych z perspektywy kajaka
sala C
12.00 Co robimy by polskie brzegi były bardziej przyjazne? Spotkanie z laureatami Nagrody „Przyjazny Brzeg”
13.00 Warsztaty Motorowodne Blue Lifestyle
• Budzenie jachtów motorowych ze snu zimowego
• Pożegnanie kryzysu
Organizator: Jachting Motorowy
15.00 Regaty na morzu – perspektywa rozwoju klasy GP 33 Spotkanie żeglarzy, przedstawienie projektów, prezentacja oferty. Organizator: Stocznia Ustka Sp.z o.o.
16.00 Miesięcznik ŻAGLE poleca:
Komfort i bezpieczeństwo w żegludze pełnomorskiej na jachcie mieczowym z zastosowaniem systemu stateczności kursowej na przykładzie jachtu Haber 800C4 – prowadzenie Janusz Konkol
Basen targowy
10.00 – 12.00 i Nurkowanie z Magazynem Nurkowanie
15.00 – 18.00
Pokazy zdalnie sterowanego pojazdu podwodnego Mini ROV
Każdy zwiedzający po zgłoszeniu się na stoisko Magazynu „Nurkowanie” będzie miał okazję zanurkować w targowym basenie pod bacznym okiem instruktorów z Warszawskiego Centrum Nurkowego DIVE-CLUB.
W tym czasie będzie również możliwość wypożyczenia i przetestowania na targowym basenie nurkowych nowości sprzętowych (firm: Aquata, Barakuda, Coltri Sub, Eques, Halcyon, Santi, Scubatech, Seac Sub, TechLine)
12.15 – 15.00 Pokazy Akcji Społecznej Bezpieczna Woda
Wszystkie pokazy prezentowane będą na żywo w wodzie.
• Na naturalnym lodzie. Metody samoratownictwa i samoasekuracji w
ripskatingu. Skandynawskie sprawdzone techniki turystyki łyżwiarskiej.
Prowadzenie: Grzegorz Rózik
• Ratownictwo w trudnych warunkach przybojowych. Skutery i RIBY w
rękach ratowników. K-38 Poland. Pokaz na mokro.
Prowadzenie: Mirosław Kukułka
• Bezpieczeństwo dzieci na wodzie. Kamizelki asekuracyjne i ratunkowe. Pokaz automatycznych kamizelek pneumatycznych w wodzie przeprowadzony przez dzieci.
Prowadzenie: Marcin Siwek
• Kajakiem po morzu. Pokaz technik autoratowniczych stosowanych w
wyprawach kajakowych.
Prowadzenie: Fundacja Kazik i My
• Bezpieczeństwo w kajakarstwie górskim. Kajakowe rodeo. Pokaz w
wodzie.
Prowadzenie: Uta Kűhn
• Pneumatyczne i pirotechniczne środki ratunkowe. Uruchomienie tratw
ratunkowych. Przeżycie w sytuacji awaryjnej. Pokaz praktyczny w wodzie.
Prowadzenie: Mirosław Kukułka
• Pozorowana akcja ewakuacyjna i ratownicza na lodzie z użyciem defibrylatora i pozoracją charakteryzowaną.
Prowadzenie: Środowiskowe Warszawskie WOPR
Niedziela, 14 marca 2010r. godz 10-17.
Scena
12.00 Marcin Gienieczko – prezentacja ekspedycji Prowadzenie: Waldemar Heflich, redaktor naczelny „Żagli”
12.30 8 najczęstszych wypadków na wodzie
Prowadzenie: Michał Korneszczuk, Nautica Nord
13.00 Baltic Sail 2010 – Zlot żaglowców w Gdańsku
Spotkanie z udziałem Mateusza Kusznierewicza – Honorowego Ambasadora Gdańska
Prowadzenie: Waldemar Heflich, redaktor naczelny „Żagli”
14.00 The Tall Ships Races 2013
Przedstawiciele Szczecina opowiedzą o żeglarskim projekcie na najbliższe 4 lata
Prowadzenie: Waldemar Heflich, redaktor naczelny „Żagli”sala A Weekend nurkowy na targach WIATR i WODA
10.00 Pokaz filmów nurkowych
11.00 „Nurkowanie dzieci” – dr.n.med. Krzysztof Kuszewski KDP/PTTK
12.00 Warsztaty: Freediving dla opornych – warsztaty zatrzymywania oddechu dla początkujących – Tomasz Nitka
13.00 Warsztaty: Fakty i mity szkolenia rebreatherowego /Draeger, Inspiration/ – Adam Wysoczański
14.00 Jak zostać nurkiem zawodowym – Szkoła nurków Zawodowych
15.00 Nurkowanie a wady wzroku – Ryszard Barańczuk
15 30 Sztuczne rafy na Bałtyku sposób na umocnienia brzegu morskiego i rewitalizacji plaż przy pomocy Modułów Siedliskowych Reef Ball – 20 min – Marek Strzelichowski.
16 00 Prezentacja systemu szkolenia NAUI 25 min Wiesław Kantor
16.30 Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques (CMAS) – co to jest ? Wiesław Wachowski – KDP/PTTK
17.00 Rozwój i stan obecny techniki zdalnie sterowanych pojazdów głębinowych – kmdr Adam Olejnik AMW sala B
11.00 Ratujmy polskie Dezety
Technologie, możliwości i problemy na przykładzie remontu szalupy Klubu QBRYG
12.00 Warsztaty nawigacyjne – MaxSea TimeZero – wersja polska Prowadzenie: Grzegorz Pawlak k.j. (eNavigare.pl)
13.00 Przepłynięcie trasy z Sydney do Hobart Philips – Mercedes Extreme Live Spotkanie z poszukiwaczem przygód – Marcinem Gienieczko
14.00 Miesięcznik ŻAGLE poleca:
Komfort i bezpieczeństwo w żegludze pełnomorskiej na jachcie mieczowym z zastosowaniem systemu stateczności kursowej na przykładzie jachtu Haber 800C4
Prowadzenie: Janusz Konkol
Basen targowy
10.00 – 18.00 Nurkowanie z Magazynem Nurkowanie
Godz. 11-12 pokazy freedivingu – Stowarzyszenie Freediving Poland
Pokazy zdalnie sterowanego pojazdu podwodnego Mini ROV
Każdy zwiedzający po zgłoszeniu się na stoisko Magazynu „Nurkowanie” będzie miał okazję zanurkować w targowym basenie pod bacznym okiem instruktorów z Warszawskiego Centrum Nurkowego DIVE-CLUB.
W tym czasie będzie również możliwość wypożyczenia i przetestowania na targowym basenie nurkowych nowości sprzętowych (firm: Aquata, Barakuda, Coltri Sub, Eques, Halcyon, Santi, Scubatech, Seac Sub, TechLine)
Uwaga: Terminarz i tematy poszczególnych spotkań mogą ulec zmianie.
Inne targowe atrakcje: Miasteczko nurkowe na Targach WIATR i WODA:
• Nurkowanie na Rafie Koralowej – Na dnie targowego basenu znajdować się będzie tropikalna rafa z kolorowymi rybkami oraz roślinami. Każdy z uczestników targów będzie mógł ją zobaczyć i zanurkować pod okiem instruktorów z Warszawskiego Centrum Nurkowego DIVE-CLUB. A to wszystko zupełnie za darmo!
• Prezentacja zdalnie sterowanego pojazdu podwodnego Mini ROV w akcji na basenie
• Prezentacja nowości sprzętowych
• Pokazy przekraczania ludzkich granic wstrzymywania oddechu pod wodą (freediving)
• Prezentacja komory dekompresyjnej Krajowego Ośrodka Medycyny Hiperbarycznej, stoisko poświęcone tylko rebreatherom oraz nurkowe nowości sprzętowe nadchodzącego sezonu
• Prezentacja firm zajmujących się turystyką nurkową (BluLife.Travel.pl, Bornpol, Najlepsze Nurkowania, Nautica, Nautilus, Novasol, Ozterra
Wystawa „Bornholm – Perła Bałtyku”
Wielkoformatowa wystawa z wyprawy redakcji Magazynu Nurkowanie na najbardziej słoneczną wyspę Bałtyku. Wystawa zrealizowana została pod patronatem Ambasady Królestwa Danii w Polsce. Latem 2009 roku na oficjalne zaproszenie Duńskiej Izby Turystyki (VisitDenmark), 5-osobowa delegacja redakcji Magazynu Nurkowanie spędziła na Bornholmie ponad 7 dni. Powstał dzięki temu obszerny i unikatowy materiał fotograficzno-filmowy o licznych lądowych i podwodnych atrakcjach tej niezwykłej wyspy.
Uroczystego otwarcia wystawy „Bornholm – Perła Bałtyku” dokonał JE Ambasador Królestwa Danii w Polsce Hans Michael Kofoed-Hansen w towarzystwie dyrektor VisitDenmark Agnieszki Blandzi. Ambasador Królestwa Danii w Polsce Hans Michael Kofoed-Hansen nie tylko wychował się na Bornholmie, ale również sam nurkuje. Stwierdził, ,,że tak atrakcyjnych zdjęć podwodnych okolic wyspy jeszcze nie widział, wyraził również przekonanie, że wystawa zwiększy zainteresowanie Bornholmem i to nie tylko wśród polskich turystów”.
Wystawa „Projekt 9000” Kawiarenka internetowa, wyszukiwarka ofert oraz porady na stoisku Waspar.pl
Goście tegorocznych Targów WIATR i WODA, odwiedzając stoisko internetowego serwisu z ofertą branży sportów wodnych Waspar.pl (hala2) będą mogli skorzystać z kawiarenki internetowej. Serfując po stronach serwisu będzie można znaleźć najnowsze oferty sprzedaży: łodzi motorowych, żaglowych, wiosłowych, pontonów, skuterów wodnych oraz silników.
Osoby zainteresowane sprzedażą łodzi, jachtu, kajaka lub innego sprzętu będą mogły zawiesić swoje ogłoszenie na tablicy ustawionej przed stoiskiem WASPAR.pl. Wszystkie ogłoszenia będzie można także zamieścić bezpłatnie w dziale ogłoszeń drobnych serwisu WASPAR.pl
Dodatkowo w sobotę i niedzielę w godzinach 13.00-15.00, w stoisku dyżurować będzie Łukasz Rychalski z portalu namazurach.pl. Ekspert udzielać będzie porad odnośnie czarterowania jachtów.
Spotkania z autorami książek na stoisku „Alma-Press”
Sobota 13.03
10.00 -12.00 Andrzej Kolaszewski, Autor książek „Żeglarz i sternik jachtowy” oraz „Żeglarz jachtowy”
12.00 – 14.00 Jacek Czajewski, Autor książek „Nawigacja dla żeglarzy”, „Locja dla żeglarzy”, „Astronawigacja dla żeglarzy” oraz „Meteorologia dla żeglarzy”
14.00 – 16.00 Małgorzata Czarnomska, Autorka książki „Angielski dla żeglarzy + CD”
16.00 – 18.00 Mariusz Zawiszewski Autor CD do książek „Manewrowanie jachtem żaglowym” oraz „Żeglarz i sternik jachtowy”
Niedziela 14.03
10.00 -12.00 Piotr Świdwiński, Autor książek „Żeglarz i sternik jachtowy” oraz „Żeglarz jachtowy”
12.00 -14.00 Milka Jung tłumaczka książek „Żeglowanie w trudnych warunkach, „Pozostawiony śmierci” oraz „Węzły i sploty”
Spotkanie z kpt. Władysławem Dąbrowskim na stoisku „Charter Navigator”
Piątek 12.03
15.00 – 17.00 Zapraszamy na spotkanie z kapitanem żeglugi wielkiej – Władysławem R. Dąbrowskim, który będzie podpisywał swoje książki, w tym najnowszą publikację „Mądry żeglarz po szkodzie”.
Materiały – www.wiatriwoda.pl
Szlak Kajakowy – Rajgród – Augustów
Szlak Kajakowy – Rajgród – Augustów (Jez. Rajgrodzkie — rzeka Jegrznia — Kanał Woźna-wiejski — rzeka Biebrza — Kanał Augustowski)
Szlak kajakowy długości 88 km, łączący jeziora augustowsko-suwalskie z mazurskimi. Szlak prowadzi rzeką Jegrznią — 34 km dług., w tym 2 km przez jez. Dręstwo i 8,5 km Kanałem Woźnawiejskim, 19 km odcinkiem Biebrzy pod prąd (od ujścia rzeki Jegrzni do połączenia z Kanałem Augustowskim) i 35 km odcinkiem Kanału Augustowskiego (od połączenia z rzeką Biebrzą do Augustowa, Dom Wycieczkowy PTTK na Białej Górze).
Szlak zaczyna się na jednym z najpiękniejszych jezior opisywanego regionu, mianowicie na Jez. Rajgrodzkim. W części biegnie przez teren podmokły, pełen tajemniczych uroczysk i słabo zaludniony.
O miejsca noclegowe na ogół nietrudno. O ile na brzegach jezior Rajgrodzkiego czy Dręstwo i przy śluzach Kanału Augustowskiego znajdziemy miejsca na obozowania, a na odcinku od Rajgrodu do wsi Kuligi niezłe kwatery, o tyle na przestrzeni od Kuligów do Biebrzy (19 km) i częściowo nad Biebrzą można liczyć tylko na nocleg w namiocie na grubej podściółce z siana w okresie sianokosów.
Jez. Rajgrodzkie jest punktem wyjściowym na szlak augustowsko-warszawski lub etapem spływu z Olecka, Puszczy Boreckiej, Wielkich Jezior Mazurskich lub Augustowskich.
Rajgród, miasto, ok. 1700 mieszkańców, leży on nad pd.-wsch. brzegiem zach. zatoki Jez. Rajgrodzkiego przy wypływie rzeki Jegrzni. Główna część miasteczka rozłożyła się na niewielkim, pd: półwyspie, którego cypel zakończony jest stromo spadającą do jeziora Górą Zamkową ze śladami grodziska o obwodzie ok. 300 m.
Do Rajgrodu można dojechać autobusem z Augustowa (23 tom), Grajewa (19 km) i Ełku (31 km).
Rajgród jest jednym z najstarszych miasteczek Polski, jego początki sięgają X w. „Rajskie miasto” miało być niegdyś najbardziej na pn. wysuniętym miejscem uprawy krzewu winnego, ważnym węzłem handlowym i twierdzą. Liczne piękne, rozległe ogrody owocowe i winnice na Górze Zamkowej nadały miastu tę biblijną nazwę.
Prawa miejskie (magdeburskie) nadała Rajgrodowi Anna z Radziwiłłów Kiszczyna w 1566 r. Potwierdził je król Jan Sobieski w 1679 r. W 2 poł. XVI w. Rajgród z całą północną częścią Podlasia stał się starostwem, które otrzymała królowa Bona. W tym też czasie (w 1. 1578— —82) miasto otrzymało herb: 4 gwoździe na złotym polu z napisem: Sigillum Civitas Rajgroden. W 1679 r. król Jan III Sobieski potwierdził miastu prawo magdeburskie. W Rajgrodzie toczyły się walki w czasie powstania Kościuszkowskiego w 1794 r. i listopadowego w 1831 r. Po upadku powstania styczniowego Rajgród utracił prawa miejskie. W 1926 r. został ponownie miastem.
Z dawnej świetności nie zostało nic. Z każdej prawie wojny wychodziło ono coraz uboższe, ostatnia także spowodowała niezwykle ciężkie straty. Rozbudowa miasta postępuje powoli. W mieście jest poczta, kino, ośrodek zdrowia, restauracja „Jaćwieżanka”, sklepy i stacja benzynowa.
Po wojnie rozpoczęto osuszanie Bagna Biebrzańskiego, jego centralnej części Kuwasów. Kuwasy zajmują obszar 5000 ha, leżą między Rajgrodem a Grajewem. Porastają je kępy wątłej trawy, karłowate krzewy i szuwary.
Jez. Rajgrodzkie w pd. części otoczone jest piaszczystymi nasypami. Tylko w zatoce pd. jest mała przerwa, którą woda spływa na łąki dwoma ramionami. Obejmują one kanał trzeci, odwadniający, gdyż nowoczesna melioracja polega na nieustannym przepływie wody przez glebę. Jest to Kanał Ku wąski, który wypływa z Jez. Raj-grodzkiego koło Czarnej Wisi. Można nim spłynąć (14,5 km) do Kanału Przechodzkiego (Rudzkiego). Połączenie obu kanałów obok leśniczówki w uroczysku Modzelówka. Melioracja Kuwasów przynosi dobrobyt miejscowym chłopom, a państwu daje olbrzymie korzyści gospodarcze. Kuwasy przestają straszyć widmem nędzy.
Jez. Rajgrodzkie ma 15 km8 pow., w tym zatoka pd. — 325 km2, wsch. — 2 km2, pn.-wsch. (jez. Przepiórka) 375 km2 i pn. (Jez. Stackie) 4 km2 oraz główny basen — 2 km2. Ogólna długość zatok wynosi ok. 20 km (pd. 5 km, wsch. 3 km, pozostałe po 6 km).
Jezioro ma linię brzegową bardzo rozwiniętą. Jego szeroko rozciągające się cztery wydłużone ramiona o poszczerbionych, miejscami wzniesionych brzegach leśnych nadają mu wiele uroku.
Najpiękniejsza z zatok jeziora jest zatoka pd. — jej kraniec podchodzi do drogi Augustów — Warszawa. Brzegi ma wysokie, przeważnie zalesione i zieloną wyspę w pobliżu swej podstawy. W pn. części zach. brzegu zatoki — wioski Zawady i Czarna Wieś, a na pd. w leśnym otoczeniu — wieś Tama. Nad brzegami zatoki wiele ośrodków wczasowych.
Na leśnym brzegu pd. cypla zatoki, w Tamie obozowiska turystyczne Oddziału PTTK „Sniadecja” przy Akademii Medycznej w Białymstoku. 102 miejsca noclegowe w domkach 2- 3- i 4-osobowych oraz w wiacie 4 pokoje 3-osobowe. Na miejscu wyżywienie, kawiarnia i wypożyczalnia sprzętu wodnego. Obozowisko ma pole namiotowe z bieżącą zimną i ciepłą wodą. Z obozowiska może korzystać w pierwszej kolejności służba zdrowia z całego kraju.
Na brzegu zach.,»od strony Czarnej Wsi znajdują się 3 ośrodki wypoczynkowe: Ośrodek Wczasowy „Rybitwa” BOSiR; 36 domków ze 108 miejscami, pawilon gastronomiczny, przystań i wypożyczalnia sprzętu pływającego;
Brzegi wsch. zatoki, nad którą leży Rajgród są na ogół wyniosłe, z wyjątkiem pn.
Nad zatoką pn.-wsch., zwaną Przepiórką, o brzegach polnych, leżą wioski: od zach. Lisewo i dalej Skrzypki, od wsch. Podliszewo i Przepiórka. Zatoka pn. zwana Jez. Stackim, brzegi ma wznoszące się, szczególnie zachodni, zalesiony, z dobrymi miejscami na obozowanie. Do pn. części zach. brzegu uchodzi rzeka Małkiń, wypływająca z mazurskiego jez. Selmęt Wielki.
0,0 km. Z pd.-wsch. krańca wsch. zatoki Jez. Rajgrodzkiego po przeniesieniu kajaka ok. 15 m przez ulicę z lewej strony tamy wypływamy na pierwszy, wynoszący 7 km, odcinek Jegrzni.
20 m poniżej tamy, na lewym brzegu rzeki stoi słupek z lanego żelaza wysokości ok. 0,5 m z godłem państwowym, datą 1929 i literami „W” i „CBH”. Jest to tzw. reper, czyli punkt w terenie o znanej wysokości nad poziomem morza, służący do pomiarów niwelacyjnych. Repery znajdują się pod administracją JMiGW.
Rzeka Jegrznia w 1. 1960—64 na najpłytszych odcinkach została pogłębiona. Co roku dokonywana jest konserwacja poprzez obkoszenie dna rzeki mechaniczną kosiarką pływającą.
Po 300 m spływu przecina rzekę droga Augustów — Rajgród — Grajewo. Na odcinku pierwszego kilometra płyniemy ku pd. z lekkim odchyleniem na wsch., a potem skręciwszy pod kątem prostym, przebywamy następny kilometr w kierunku pd.-zach., aby wreszcie po dwu ostrych zakolach przyjąć kierunek pd. Brzegi niskie, łąkowo-polne.
2,5 km. Na prawym brzegu, w zieleni drzew leży wieś Wojdy. Po przeszło 1 km spływu Jegrznia skręca na wsch. Szlak wiedzie przez teren płaski, łąkowy, wśród licznych stawów rybnych.
4,0 km. Z prawej, na początku wsi PGR (rybacki). W środkowej części wsi most drogowy, przejazd wolny. Poniżej wsi młyn. Na odcinku od młyna do 300 m poniżej rzeka płynie dwoma ramionami. Kajak przenosimy lewym brzegiem prawego głównego koryta na odcinku ok. 50 m.
5,5 km. Na lewym brzegu leży wieś Szelągowo, a nieco niżej, na prawym, wieś Budy. Odcinek Jegrzni aż do ujścia do jez. Dręstwo brzegi ma niskie, nurt słaby, koryto miejscami zarośnięte trzciną i wodorostami, które jednak nie utrudniają jazdy. Na 500 m przed ujściem wysoka kładka dla pieszych.
6,5 km. Ujście Jegrzni w szpalerze trzcin pośrodku zach. brzegu jez. Dręstwo zwanego też Rybczyzną (pow. 4,4 km2, głęb. 30 m, dług. 6,8 km, szer. 1,5 km, 116 m npm.). Jezioro mocno wydłużanego kształtu, ciągnie się z pn. wsch. na pd. zach. na długości blisko 7 km. Przeciętna jego szerokość waha się od 150 m w części pn. do ok. 800 m w pd. Pn.-wsch., zwężający się kraniec jeziora podchodzi do drogi Augustów — Rajgród i leżącej w odległości 300 m wsi Barszcze. Jest to dawna wieś bojarów grodu rajgrodzkiego założona w 1499 r. Na łąkowym wznoszącym się brzegu miejsce na biwak. Do brzegu pd.-zach. przylega, zwarty las, na pozostałych odcinkach otaczają jezioro orne pola i nadbrzeżne drzewa. Brzeg wsch. pagórkowaty, wyższy od pozostałych. Przy wsch. brzegu jeziora naprzeciwko wsi Dręstwo zadrzewiona wyspa otoczona wieńcem trzcin.
Na pn. krańcu znajduje się wieś Barszcze, na wsch. w części pn. wieś Dręstwo (ośrodek artystycznego tkactwa ludowego), a w pd. kolonia Dręstwo; od pd. wsch., z dala, otacza jezioro duża, rozrzucona Woźna Wieś, na zach. brzegu w części pd. wieś Rybczyzną.
Jezioro przepływamy ukośnie z pn. zach. na pd. wsch.
8,5 km. Wśród gęstych trzcin wydostajemy się na następny odcinek Jegrzni. Po wyjściu z jeziora szerokie rozlewisko rzeki porośnięte jest kępami trzcin. Po blisko 0,5 km spływu docieramy do pierwszych zagród Woźnej Wsi, leżącej na obu brzegach Jegrzni. Niektóre chaty stoją tuż nad wodą. Na początku wsi wysoki most drogowy i nieco dalej z prawej sklep. We wsi dojazdowy ośrodek zdrowia i poczta.
Woźna Wieś została założona w XV w. jako wieś woźników grodu Rajgród dla utrzymania łączności z Goniądzem i być może Grodnem. Odbywało się tu również wytapianie rudy żelaznej. W Woźnej Wsi urodził się ojciec Henryka Sienkiewicza jako syn miejscowego nadleśniczego.
Najlepiej jest wyjechać z Woźnej Wsi wcześnie rano, aby uciążliwy i bezludny odcinek do Wrocienia przebyć w ciągu jednego dnia. Początkowo rzeka płynie na pd. wsch., następnie zmienia kierunek na pd.
11,5 km. Przy końcu wsi Jegrznia dzieli się na dwa ramiona. 76,5 Lewe jest wąskie, czyste i płytkie, z licznymi w okresie suszy mieliznami; prawe — szersze i głębsze, w niektórych miejscach zarośnięte wysoką trzciną i sitowiem. Należy uważać, aby nie. zboczyć z głównego nurtu. Na pd. krańcu wsi i poniżej rzeka tworzy kilka dużych zakoli. Brzegi Jegrzni są niskie: z lewej podmokłe, łąkowe, z prawej za nadbrzeżnym pasem łąk — zalesione. Za wsią połączenie dwu ramion rzecznych. Na przestrzeni ok. 200 m zarastają Jegrznię zwarte trzciny i sitowie. Przedzieramy się lewą stroną w szpalerze trzcin, sitowia, pałki wodnej i tataraku. Powierzchnię wody pokrywa grzybień biały i grążel żółty.
16,0 km. Z prawej, 500 m od brzegu, na tle lasu wieś Kuligi. 73,0 Na początku wsi most drogowy. Poniżej wydłużona kępa w korycie rzeki. Opływamy ją lewym ramieniem. Rzece towarzyszą nadal grząskie łąki, a za nimi z prawej lasy. Rzeka głęboka, o mulistych brzegach, kręta. Następną kępę mijamy z lewej strony.
16,5 km. Z lewej, na wysokości połowy zielonej kępy, wypływa z Jegrzni Kanał Woźnawiejski, ciągnący się ku pd. wsch. Ten niedługi, bo mający zaledwie 8,5 km i prosty Kanał, szerokości ok. 8 m, łączy środkowy bieg Jegrzni z dolnym biegiem rzeki Ełk. Zadaniem Kanału jest odprowadzenie nadmiaru wód z podmokłych łąk bagiennych. Nurt Kanału, zwłaszcza w pd. jego części, jest znacznie szybszy od nurtu Jegrzni. Jegrznia płynie dalej w kierunku pd.-zach. i uchodzi do rzeki Ełk pod wsią Dębica.
Początkowa część Kanału na odcinku przeszło 0,5 km ma czystą powierzchnię wody, poniżej zaś, aż do końca co najmniej trzeciego kilometra, lustro wody pokrywa trudny do przebycia kożuch wodorostów. Na tym zarośniętym odcinku składaki lepiej zdają egzamin niż kajaki sztywne. Te ostatnie, ze względu na zanurzający się dziób i niedostatecznie gładką powierzchnię kilu, ciągną często za sobą duże ilości wodorostów hamujących szybkość spływu. (Dla podniesienia dziobu musimy przesunąć na tym odcinku bagaż do tylnej części kajaka.) Druga, dolna część Kanału ma czystsze lustro wody i prąd znacznie szybszy. Brzegi Kanału przylegające do koryta są dość wysokie, w części pn. obramowane młodymi dębami i osiką, w pd. wikliną, a ponadto na całej długości tatarakiem i rzadką trzciną. O kilkanaście metrów od koryta ciągną się po obu brzegach podmokłe i bagniste łąki, zarośla, a dalej lasy. Są to uroczyska. Z prawej, na początku Kanału — uroczysko Kłycek, nieco niżej i z dala od brzegu — Kuitalino i w środkowej części — Osowe Grzędy. Z lewej Łotok i na wysokości środkowego odcinka Kanału uroczyska: Piekielne Wrota, Dziewcze Grzędy i Biele. Z dala od lewego brzegu ciągną się wśród zarośli szczątki spalonej przez hitlerowców wioski Grzędy.
Na wsch. od Kanału Woźna wiejskiego rozciąga się rezerwat Czerwone Bagno, którego nazwa prawdopodobnie pochodzi od rudego zabarwienia torfu, zawierającego rudę darniową, z której w Woźnej Wsi wytapiano żelazo. Jest to fragment rozległego obszaru, zwanego Bagnem Biebrzańskim. Leży. on w widłach o rozpiętości ok. 10 km, jakie tworzą Kanał Augustowski z Biebrzą od pd. wsch. i rzeka Jegrznia z Kanałem Wożnawiejskim od zach. Obejmuje on obszar 2172 ha. Rezerwat zasługuje na uwagę ze względu na zachowanie się tu nielicznych w Europie reliktów tzw. boru bagiennego (sosna z domieszką brzozy) rosnącego na torfowisku wysokim i jako naturalna ostoja łosia. W rezerwacie żyje ponad 300 łosi, poza tym borsuki, kuny, lisy, gronostaje, wydry, piżmaki i wiele innych.
Gnieździ się tam również” duża ilość różnego ptactwa: ok. 500 sztuk cietrzewi, łabędzie nieme, słonki, nury czar-noszyje, .czaple siiwe, prawie wszystkie gatunki kaczek oraz perkozy. W rezerwacie rośnie też ok. 500-letni dąb.
W dn. 8—9 IX 1944 r. 9 pułk AK liczący ok. 450 żołnierzy stoczył pod Woźną Wsią na terenie Czerwonego Bagna ciężki bój z oddziałami Wehrmachtu. Pułk jednak przerwał okrążenie oraz linię frontu i połączył się z jednostkami Armii Radzieckiej. Ze strony polskiej poległo i zostało rannych 120 żołnierzy, a w tym dowódca pułku rotmistrz Wiktor Konopka, ps. „Roman”; ze strony niemieckiej kilkuset zabitych i rannych. Wspólnie z partyzantami walczyli członkowie radzieckiej grupy dywersyjno-wywiadowczej (kryptonim „Sołowiej”).
Na pd. od Czerwonego Bagna rozciąga się rezerwat Grzędy (405 ha) obejmujący las pierwotny, mieszany z panującym typem grondu (las grafoowo-świerkowy z domieszką lipy, dębu, klonu, brzozy i jesionu) z przejściem do boru sosnowego i olesu (las jesionowo-olszowy z domieszką świerka i dębu). Oba rezerwaty znajdują się na terenie nadleśnictwa Rajgród, w obrębie leśnictwa Tajno i Grzędy.
Pewne urozmaicenie obszaru bagiennego wprowadzają tzw. grzędy, czyli wydmy lotnych piasków. Od nich to pochodzą nazwy wsi i uroczysk, np. Osowe Grzędy, Dziewcze Grzędy.
26,0 km. Ujście Kanału Woźnawiejskiego do dolnego odcinka rzeki Ełk, który stał się po wybudowaniu Kanału Przechodzkiego częścią rzeki Jegrzni.
Ostatnie 9 km rzeki są bardzo kręte, o podmokłych łąkowych brzegach, porośniętych wysokimi szuwarami. Głębokość rzeki dostateczna. Powierzchnię jej w znacznej części porastają znane nam z Kanału Wożnawiejskiego wodorosty. Monotonne koryto urozmaicają występujące na zakolach „oczka” o głębokiej, czystej wodzie. Nurt jest leniwy, prawie niewidoczny. W okresie sianokosów płaskie przestrzenie łąk po obu stronach rzeki pokryte są kopami i stogami siana.
Podczas gdy w górnej części rzeki szerokość koryta wahała się od 5 do 25 m, tutaj wynosi ok. 30 m.
34,0 km. Ujście Jegrzni (dalszy odcinek starego koryta rzeki Ełk) do Biebrzy 8,5 km powyżej Goniądza. W prawo do Modlina 302,5 km, w lewo do Augustowa — 54 km.
Następny, liczący 19 km odcinek szlaku wiedzie pod prąd Biebrzą do połączenia z Kanałem Augustowskim. Szerokość jej waha się tutaj od 20 do 50 m, brzegi są niskie, o rozległych łąkach, przeważnie podmokłe.
37,5 km. Z prawej wieś Wrocień, ciągnąca się na znacznej przestrzeni. We wsi kładka dla pieszych. Przepływamy kładąc się w kajaku. Ok. 200 m przed kładką wystają z wody resztki betonowych słupków i prętów żelaznych. Obok wsi w korycie duża kępa łąkowa. We Wrocieniu możność zakwaterowania i zaopatrzenia w żywność.
43,5 km. Z prawej na podwyższonym nieco brzegu wieś Dolistowo Nowe i 1 km dalej początek wsi Dolstowo Stare z XV w. Sklep. Przystanek PKS w kierunku Suchowoli. Na odcinku wsi w okresie suszy — mielizny i kamienie. We wsi most drogowy. Przed wsią z lewej ujście rzeczki Kopytówki.
49,0 km. Z prawej deltowate ujście rzeczki Brzozówki, tworzącej przy połączeniu z Biebrzą szereg płaskich moczarowatych kęp.
51,5 km. Z prawej tuż przy brzegu wieś Jasionowo. W korycie rafa kamienista, widoczna przy niskim stanie wody. Ok. 4 km na zach. centrum wspomnianego już rezerwatu Grzędy.
Powyższy szlak można również przebyć w odwrotnym kierunku, z Augustowa do Rajgrodu, z tym że wtedy Biebrzą (19 km) płyniemy z prądem, a Jegrznią (23,5 km) i Kanałem Woźnawiejskim (8,5 km) pod prąd. W tym drugim przypadku dłuższy odcinek spływu pod prąd równoważy słabszy jego spadek.
Józef Kuran
Szlak Kajakowy z Augustowa do Augustowa
Szlak Kajakowy z Augustowa do Augustowa (Augustów — Kanał Bystry — jez. Sajno — Białobrzegi — Augustów)
Szlak kajakowy okólny, długości 33 km. Trasa wiedzie rzekami, kanałami i przez malownicze jeziora Necko i Sajno, z tego część na terenie miasta Augustowa.
0,0 km. Wyruszamy z przystani Domu Wycieczkowego PTTK 3 nad jez. Necko. Płyniemy na pd. zach. do wypływu rzeki Netty z jeziora. Lewy pd. zalesiony brzeg Necka przeważnie wysoki, stromy.
1,0 km. Na lewym brzegu, obramowanym wysokopiennym lasem sosnowym znajdują się: ośrodek wczasowy Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu ze szpecącym krajobraz hangarem, pływalnia i plaża miejska, parking, a trochę dalej nad jeziorem letni pawilon gastronomiczny na 500 osób.
1,5 km. Wypływ Netty z jez. Necko. Rzeka początkowo płynie na pd. zach. Jest szeroka, o głębokości wystarczającej dla statków, brzeg prawy do pierwszego mostu — podmokły, porośnięty trzciną, lewy — od jez. Necko do drugiego mostu — i prawy między mostami uregulowane.
Tam gdzie do niedawna były błotniste rozlewiska, dziś są piękne bulwary spacerowe. Od strony zach. (prawej) za pasem trzcin i podmokłej łąki ciągnie się od środkowej części jez. Necko, przedmieście będące dzielnicą rybacką Augustowa. Na lewym wsch. wyższym i zalesionym brzegu rozbudowuje się dzielnica Zarzecze. Mijamy nowy piękny budynek Domu Żeglarza LOK, siedzibę ZHP, a tuż przed mostem, schronisko młodzieżowe „Spar-tak”, szkolny ośrodek sportów wodnych z hangarami na łodzie i kajaki, basen-przystań, do której prowadzi zwodzony mostek nad kanałem.
2,5 km. Most drogowy i ul. Czerwonej Armii. W prawo od 30, mostu do centrum miasta i wylotu dróg do Białegostoku, Ełku i Warszawy; w lewo — do stacji kolejowej oraz wylotu dróg do Sejn i Suwałk.
Augustów założony został 17 maja 1557 r. przez Zygmunta Augusta na szlaku handlowym prowadzącym z Białorusi do Królewca. W tym samym czasie, na skutek porozumienia między królem polskim a margrabią Albrechtem, ten ostatni założył miasto Olecko zwane wówczas Margrabowem. Miaisto otrzymało herb z monogramem SA (Sigismundus Augustus) zwieńczonym mitrą wielkoksiążęcą i literami PR (Poloniae Rex).
Według przywileju przechowywanego w Archiwum Akt Dawnych Augustów powstał na miejscu królewskiej wsi wchodzącej w skład włości knyszyńskiej, w miejscu przeprawy przez rzekę Nettę.
Podczas drugiej wojny szwedzkiej Tatarzy z korpusu hetmana Gosiewskiego wracając w 1656 r. z Prus po bitwie pod Prostkami zniszczyli Augustów, a ludność uprowadzili. W rezultacie w 1662 r. miasto liczyło tylko 240 mieszkańców. W 1720 r. zaraza zdziesiątkowała ludność; pozostało zaledwie 480 osób.
Podczas II wojny światowej Augustów i powiat były dwukrotnie terenem działań wojennych powodujących ciężkie straty, zwłaszcza od 23 X 1944 r. do 23 I 1945 r., kiedy linia frontu przebiegała przez miasto i jez. Necko.
Dotkliwe straty przyniosły represje okupanta (aresztowania, tortury, mordy, wysiedlania, rabunki, wywożenie do pracy niewolniczej) mające na celu wyniszczenie fizyczne i złamanie ducha ludności.
Odpowiedzią na terror był ruch oporu i walka z okupantem. Świadectwem ich są liczne upamiętnione miejsca walki martyrologii mieszkańców na terenie miasta isw jego pobliżu, m. in. w listopadzie 1942 r. hitlerowcy rozstrzelali przy ul. Limanowskiego 2 mężczyzn i 2 kobiety; w sierpniu 1944 r. 6 osób (w tym 1 kobietę) przy szosie grodzieńskiej; w listopadzie 1944 r. 8 osób (w tym 2 kobiety). Po wyzwoleniu miejsca kaźni zostały upamiętnione, a zwłoki pochowanych w miejscach egzekucji ekshumowano przenosząc je na cmentarz. Wiosną 1944 r. żandarmi rozstrzelali na terenie dzisiejszej dzielnicy Marchlewskiego 16 osób z obozu karnego w Augustowie, w tym 3 żołnierzy Armii Krajowej. Na miejscu egzekucji położono płytę pamiątkową ku czci zamordowanych.
W dzielnicy Zarzecze znajduje się cmentarz 1500 żołnierzy radzieckich poległych w walce o wyzwolenie Augustowszczyzny w 1. 1944—45. Na miejscu postawiono obelisk.
Obecnie Augustów jest ośrodkiem turystyki, sportów zimowych (łyżwiarstwo), wodnych i popularnym miejscem obozów i kolonii.
Miasto zostało rozbudowane i uporządkowane. Wzdłuż brzegów Netty zbudowano bulwary spacerowe, wzniesiono dzielnice mieszkaniowe.
Miasto otrzymało nowocześnie urządzony szpital, fermentownię tytoniu, kino, fabrykę, obuwia, przetwórnię owocowo-warzywną, piekarnię mechaniczną, przystań żeglugi, zakład produkcyjny „Kobieta”, tartak, warsztaty szkutnicze, szkoły, internaty oraz wiele ośrodków turystycznych, wypożyczalnie sprzętu turystycznego, parkingi.
Augustów ma bezpośrednie połączenie kolejowe i autobusowe z Warszawą oraz miejską komunikację autobusową.
Miasto wielokrotnie niszczone przez wojny i pożary nie zachowało prawie nic ze swego dawnego budownictwa. Jedynymi zabytkami są budynek administracji z czasów budowy Kanału Augustowskiego, położony na cyplu rzeki Netty oraz zespół trzech klasycystycznych budowli zwanych Starą Pocztą, stojących u zbiegu ul. 1 Maja i 29 Listopada, zbudowanych ok. 1830 r. (H. Marconi, A. Dunin) przy dawnym trakcie warszawsko-petersburskim. W ubiegłym wieku poczta posiadała 16 koni. Ekstrapoczta przebywała odległość Augustów—Warszawa, wynoszącą 256 km — w 30 godz., a poczta kurierska w 20 godz. Budynki zniszczone w 1944, po odbudowie w 1962 r. oddano na hotel turystyczny (obecnie Ośrodek Sportu i Rekreacji). Naprzeciw kościoła (1905—11), przy ul. Świerczewskiego 8 — klasycystyczny dom mieszkalny z 1869 r.
Przy ul. 29 Listopada 5a Muzeum Kanału Augustowskiego. Mieści się ono w klasycystycznym dworku z 1826 r., zwanym powszechnie Domkiem Prądzyńskiego. Do 1903 r., tj. do czasu wybudowania specjalnego budynku, miało tu siedzibę biuro Zarządu Budowy Kanału.
Muzeum Kanału Augustowskiego, będące działem Muzeum Ziemi Augustowskiej (ul. 1 Maja 58), powstało z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Augustowskiej. Otwarcie jego nastąpiło w końcu czerwca 1973 r. w związku z obchodami 150-lecia zaprojektowania budowy Kanału. Ekspozycja Muzeum poświęcona jest historii budowy Kanału oraz obrazuje jego funkcję i wygląd obecny. Na wystawie, znajdują się m. in. oryginalne dokumenty oraz modele ukazujące funkcjonowanie Kanału i jego poszczególnych urządzeń. W jednej z sal urządzane są wystawy czasowe.
Muzeum czynne jest codziennie, prócz poniedziałków i dni poświątecznych, w godz. 10—17. Wstęp — 4 zł, ulgowy — 2 zł. We wtorki wstęp bezpłatny. Bilety upoważniają do zwiedzenia zbiorów etnograficznych w Muzeum Ziemi Augustowskiej przy ul. 1 Maja 58.
W parku, pomiędzy ul. 29 Listopada a Starą Pocztą, przy moście nad Kanałem głaz z tablicą pamiątkową ku czci budowniczych i obrońców Kanału oraz saperów poległych przy rozminowywaniu powiatu augustowskiego, odsłonięty 16 VI 1973 r.
Poniżej mostu, przy ul. Rybackiej 5, tel. 23-57, znajduje się Muzeum Osobliwości. Stworzył je i stale wzbogaca Jan Szostak, stolarz i instruktor z zawodu, artysta ludowy, który komponuje rzeźby z korzeni, leśnych gałęzi, splotów odnóżek, sęków itp. Jego dzieła można oglądać również w Domu Wycieczkowym PTTK, w klubie na rynku, oraz na kilku ekspozycjach krajowych. Spośród ok. 200 form, 80 jest za granicą, na wystawach w Stanach Zjednoczonych, Holandii, ZSRR. Tematami jego prac są m. in. „Dyskobol”, „Ikar”, „Ogrodnik”, „Duch Puszczy”, „Światowid”, „Herkulea”, „Don Kichot”, „Szlachcic krzyczący yeto”, „Rozpacz” oraz wstrząsająca w wymowie scena „Ojciec i syn” w obozie po upadku powstania warszawskiego.
Aby tę placówkę uczynić bardziej atrakcyjną, jej twórca założył mały zwierzyniec, w którym znajdują się: małpka koczkodan, papugi afrykańskie i australijskie pawie, rajskie kurki i przepiórki japońskie, świnki morskie, „Antoś” — oswojony żuraw, wilk i wiewiórka swobodnie poruszająca się po mieszkaniu i obejściu.
Część mebli w mieszkaniu takich jak: stoliki, stołki, kinkiety, lichtarze czy półki są wykonane wg pomysłu właściciela z pni i korzeni.
W dalszym ciągu spływu mijamy z prawej szkołę podstawową, a w głębi za nią, przy ul. 1 Maja budynek Urzędu Miejskiego. 700 m za mostem rozwidlenie Netty. Na lewym brzegu, w miejscu dawnych moczarów — dzielnica willowa. Kierujemy się lewym 300 m długości ramieniem do upustu. Z prawej, na cyplu mieści się charakterystyczny domek z czasów budowy Kanału Augustowskiego, mieszczący obecnie Muzeum Kanału Augustowskiego; z lewej przy ul. 29 Listopada 5 — Kierownictwo i Przystań Żeglugi (tel. 23-01). Ekspozytura Rejonowa Żeglugi Warszawskiej w Augustowie dysponuje na szlaku Kanału Augustowskiego i sąsiednich jeziorach 3 statkami: „Sajno” i „Serwy” (200-osobowe) oraz „Marabut” (65-osobowy). Linia czynna od 15 V do 30 IX; kasa biletowa w godz. 7.30—17.20.
Most drogowy i upust. Kajaki przenosimy z prawej 29, strony upustu przez ulicę ok. 50 m do leżącego niżej Kanału Bystrego.
Ten szeroki (ok. 40 m) o dość żywym nurcie Kanał na początku posiada płycizny i kamienie. Wzdłuż Kanału rozbudowująca się robotnicza dzielnica Limanowskiego. Ulica imienia tego najstarszego działacza polskiego ruchu socjalistycznego, historyka, socjologa i publicysty biegnie w pobliżu prawego brzegu Kanału. Niektóre domki stoją tuż nad wodą.
Na obu brzegach, liczne pomosty przeznaczone do cumowań łodzi, prania itp.
Po 200 m (spływu Kanał staje się głębszy (ok. 50—60 cm), a po wyjściu z nie uporządkowanych „opłotków” podmiejskich, zwłaszcza po osiągnięciu na obu brzegach świerkowego lasu — znacznie ciekawszy.
5,0 km. Kanał przecina droga biegnąca z Augustowa w kierunku pd.-wsch. do Lipska nad Biebrzą (36 km). Most drogowy a tuż za nim z prawej drogomistrzówka.
Dalej płyniemy wśród nadbrzeżnego szpaleru potężnych starodrzewów świerkowych, z rzadka sosen i rosnących tuż nad wodą olch i wierzb. Tu i ówdzie na brzegach, a szczególnie z lewej, na suchym brzegu, wygodne miejsce na odpoczynek i obozowanie.
Przy końcu Kanału brzegi są dość wysokie, dostępne, z miejscami na odpoczynek. Przy ujściu z prawej — hangar dla łodzi rybackich. Rybakówka znajduje się już nad jez. Sajno 150 m od ujścia w prawo.
6,0 km. Ujście Kanału Bystrego do jez. Sajno znajduje się nieco na zach. od środkowej części pn. brzegu jeziora wśród tataraku.
Jezioro Sajno (pow. 5,26 km8, głęb. 27 m, dług. 8,5 km, szer. 1,1 km, 121 m npm.) otoczone iglastą puszczą, jest niezwykle malownicze. Ciągnie się ono z zach. na wsch. (z odchyleniem ku pn.) na przestrzeni 8,5 km, a razem z połączonym w nim we wsch. części jez. Staw Sajenek — ponad 10 km. Jest to największe z jezior augustowskich.
Brzegi jeziora, z wyjątkiem podmokłego pd.-zach. krańca, są wysokie, miejscami urwiste, o piaszczystych plażach i słabo rozwiniętej linii brzegowej.
Na pd. brzegu delikatnie rysującego się półwyspu, naprzeciwko wylotu Kanału Bystrego, widoczna z daleka polanka nadająca się na odpoczynek i obozowanie.
Płyniemy ku wsch., wzdłuż pn., przeważnie wysoko wznoszącego się leśnego brzegu jeziora. Wzdłuż brzegu bieleje wąski piaszczysty pas.
Bo 300 m spływu duża przystań z pomostami dla łodzi wiosłowych, a na wysokim brzegu sosnowego lasu obóz OHP w namiotach.
O ok. 300 m dalej duży Ośrodek Wczasowy Białostockich Zakładów Przemysłu Wełnianego im. Sierżana. Ośrodek posiada 300 miejsc w skanalizowanych domkach z bieżącą wodą ciepłą i zimną, piękny pawilon gastronomiczny, bufet z kawiarnią, przystań z pomostami oraz hangary ze sprzętem pływającym (łódź żaglowa, łodzie wiosłowe i rowery wodne).
W dalszym spływie lewy brzeg ciągle wysoki o piaszczystych plażach osłanianych kępami trzcin i zapleczem sosnowego lasu.
9,5 km. Z lewej, przy drodze Augustów — Lipsk i linii kolejowej do Jastrzębnej, w nadbrzeżnym lesie gajówka Sajenek.
10,0 km. Naturalne zwężenie jeziora zostało wykorzystane do usypania wysokiej grobli i przeprowadzenia wspomnianych wyżej dwóch dróg.
Krótkie przejście wodne na drugą, pn.-wsch. część jez. Sajno znajduje się w pd.-wsch. części grobli.
Jest to ujście krótkiego odpływu następnej części jeziora. Odpływ jest płytki, o licznych głazach i bystrym nurcie.
Wskazane kajak przeprowadzić. Tuż przed przejściem z prawej, na stopniowo wznoszącym się dostępnym brzegu, dobre miejsce obozowania, a dalej w lesie uroczysko Biała Glina.
Po przejściu do pn. części jez. Sajno, zaraz z prawej, brzeg jest piaszczysty, nieco wyżej nadający się na odpoczynek i biwakowanie. Brzegi tej części jeziora od pn. zadrzewione, od pd. zalesione z przybrzeżnym pasem trzcin.
Z lewej, od strony pn.-wsch. wieś Sajenek, w której niegdyś z rudy darniowej wytapiano żelazo. Niektóre z jej zagród widoczne pomiędzy przybrzeżnymi drzewami. Przed nami złoci się piaszczysty, wysoki, wsch. brzeg. Jest to żwirowisko.
Płyniemy do pn.-wsch. krańca jeziora ok. 1,5 km do odpływu wyżej położonego małego jeziorka. Na prawo wspomniana żwirownia i pojedyncze zagrody.
11,5 km. Na pn.-wsch. krańcu jeziora ujście krótkiego odpływu z jez. Staw Sajenek (pow. 0,36 km2, głęb. 12,6 m, dług. 1,7 km, szer. 0,3 km, 121 m npm.).
Ujście odpływu poniżej drewnianego mostu. Na 20 m przed ujściem i pod mostem piaszczysta mielizna. Kajak należy przeprowadzić. Zaraz za mostem początek jez. Staw Sajenek.
Rynna jeziorka prowadzi wśród szpalerów trzcin. Brzegi początkowo niskie, niedostępne. Po 150 m z prawej na wysokim cyplu zagroda, a po 500 m z lewej na wysokim brzegu pokrytym sosnowym lasem miejsce na odpoczynek i obozowanie. Do pn.-wsch. krańca jez. Staw Sajenek uchodzi 3 km długości moczarowata struga, Ruda. Z tego miejsca w kierunku pn. do Jez. Studzienicznego na przełaj przez las 1,7 km, w kierunku pn.-wsch. do śluzy Swoboda 2,5 km.
13,5 km. Po obejrzeniu jez. Staw Sajenek wracamy na jez. Sajno i płyniemy teraz wzdłuż lewego, pd. brzegu jeziora.
Na początku wspomniana plaża oraz miejsce odpoczynku i obozowania z wybornym miejscem do kąpieli. Towarzyszą nam wysokie porosłe lasem malownicze brzegi.
Po blisko 1 km spływu na cyplu lewego brzegu wygodne obozowisko z zatoczką o piaszczystym brzegu. 500 m dalej na drugim cyplu, na wprost Ośrodka Wczasowego im. Sierżana — miejsce na biwak. Płynąc przez najszerszą część jeziora, naprzeciwko ujścia Kanału Bystrego mijamy z lewej uroczysko Podczarnuchę; na półwyspie wspomniane miejsce obozowania.
Płyniemy dalej ku zach. z lekkim odchyleniem ku pd. Brzegi pięknie zalesione, tu i ówdzie z miejscami na odpoczynek.
Na pn. leśnym brzegu pn.-zach. krańca zatoki jez. Sajno, zwanej Królowa Woda, znajduje się Ośrodek Wczasowy Warszawskich Okręgowych Zakładów Gazownictwa „Królowa Woda”.
Ośrodek posiada: 45 domków (35 cztero- i 10 sześcioosobowych) o 200 miejscach noclegowych, pawilon administracyjny (kuchnia i jadalnia na 150 osób), kawiarenkę, pływalnię, przystań oraz sprzęt (15 łodzi, 5 kajaków i 3 rowery wodne).
Domki są wyposażone w kuchenki i gaz. Przy ośrodku jest również pole namiotowe dostępne dla wszystkich.
22,0 km. Z pd.-wsch. krańca jeziora o podmokłych zarośniętych trzciną brzegach, wypływ krótkiej rzeczki Sajownicy. Szeroka i dość głęboka rzeczka przepływa przez podmokłe łąki. Po 700 m drogi z prawej do Sajownicy uchodzi dawnym korytem Netty nadmiar wód niedalekiego Kanału Augustowskiego. O ile popłyniemy wijącą się wśród łąk pod dość bystry prąd rzeką Nettą, to po ok. 600 m drogi i przeniesieniu kajaka przy upuście (10 m) znajdziemy się na wodach Kanału Augustowskiego.
24,0 km. Jeżeli zaś popłyniemy rzeczką Sajownicą dalej, to po 1 km osiągniemy Kanał Augustowski w Białobrzegach. Most drogowy i przystanek PKS na linii Augustów—Białystok.
Po krótkim przeniesieniu kajaka przy upuście znajdziemy się również na Kanale Augustowskim. Strażnica kanałowa na zach. brzegu, telefon. Most drogowy.
W Białobrzegach położonych wśród lasu Kanał przecina drogę z linią autobusową Augustów—Białystok. Na miejscu sklep i restauracja.
Dalej płyniemy pod słaby prąd Kanałem do Augustowa. Niskie brzegi Kanału o czystej gładkiej powierzchni wody obramowane są trzcinami.
24,5 km. Z prawej wspomniany poprzednio upust nadmiaru wody kanałowej, zwany Sajownicą. W dalszej drodze do wsch. brzegu Kanału podchodzą kępy lasu. Płyniemy w obramowaniu nadbrzeżnych topól.
28,5 km. Kanał przecina droga prowadząca z Augustowa do Lipska. Na prawym brzegu mieszkaniowa dzielnica Augustowa im. Limanowskiego.
29,5 km. Po przebyciu śluzy Augustów znajdziemy się na rzece Netcie w obrębie Augustowa. Pozostaje nam do przebycia opisana już początkowa część naszego małego szlaku „Z Augustowa do Augustowa”.
Przystań Domu Wycieczkowego PTTK nad jez. Necko.
Józef Kuran
Aktywny Wypoczynek ;-)
Wypożyczalnia STER Warka ul. Mostowa 30
601-418-860, 
048-667-2281
9591236 
sterwarka
kajaki@onet.pl, witold@batte.pl
zamów kajaki na wakacje już dziś
Nowe, wygodne kajaki polietylenowe
