STER Spływy Kajakowe, kajaki Mazury, Pilica

Technika pływania – żeglarstwo kajakowe

We współczesnej turystyce kajakowej nie spotyka się już praktycznie kajaków żaglowych, które posiadają wszystkie zalety śródlądowej łodzi żaglowej. Ale użycie żagla w kajaku wyposażonym w miecze boczne daje również duże możliwości.

Działanie żagla polega na wykorzystaniu siły zasysającej będącej wynikiem różnicy ciśnień po stronie nawietrznej (nadciśnienie) i zawietrznej (podciśnienie) żagla. Siła ta (S) działa w kierunku przepływa strug powietrza (w kierunku wiatru). Rozkłada się ona aa dwie składowe: S1 – „ślizgająca się” wzdłuż powierzchni żagla i nie wpływająca na ruch łodzi i S2 – prostopadłą do powierzchni żagla i wywołującą siłę napędową. Tę siłę S2 rozłożyć z kolei można na składową zgodną z osią łodzi (P) i wywołującą ruch do przodu i składową prostopadłą do tej osi (Q) – wywołującą boczne spychanie łodzi. Siłę Q w znacznej mierze równoważy opór boczny kajaka powiększony jeszcze przez zamontowanie dodatkowych mieczy.

Zależnie od kata istniejącego między kierunkiem wiatru a kierunkiem poruszania się łodzi będziemy mówić o odpowiednim kursie.

Kurs „pełnym wiatrem” (fordewind) – kierunek ruchu łodzi jest zgodny z kierunkiem wiatru. Kie występuje dryfowanie.

Kurs 3/4 wiatru (baksztag) – gdy wiatr wieje pod kątem – 45°. Żagiel ustawia się podobnie jak przy wietrze pełnym, ale bardziej się luzuje.

Kurs 1/2 wiatru (półwiatr) – wiatr wieje prostopadle do osi podłużnej łodzi, żagiel ustawia się po dwusiecznej kąta między osią łodzi i kierunkiem wiatru.

Kurs 1/4 wiatru (beidwind). Wiatr ostrzejszy od półwiatru z kierunkiem do – 135°. Żagiel wybiera się wtedy dość znacznie (wg zasady, że najbardziej korzystne jest ustawienie żagla w płaszczyźnie dwusiecznej kąta zawartego między kierunkiem wiatru, a kursem. Położenie gdy łódź stoi dziobem do wiatru, nosi nazwę „do łopotu” lub „w dryfie”. Wtedy około 35° w prawo i w lewo od osi kajaka znajduje się w polu martwym, tzn. wiatr z tego kierunku nie może wywołać ruchu łodzi do przodu.

Jeżeli łódź przechodzi z kursu 1/4 przez 1/2, 3/4 do pełnego wiatru, to mówimy, te łódź zaczyna iść pełniej. O przejściu z kursu „pełnym wiatrem” do 1/4 mówimy, że łódź idzie „ostrzej” do wiatru.

Pracujące żagle zawsze znajdują się po stronie zawietrznej łodzi.

Jeżeli łódź płynie takim kursem, że prawa burta jest nawietrzna, a żagle znajdują się po stronie lewej, to mówimy, że jest to prawy hals. Lewym halsem płynie łódź mająca wiatr z lewej strony (a żagle po stronie prawej). Przy kursie pełnym wiatrem hals jest dowolny. Można ustawić grot z jednej strony, a fok z drugiej. Przy tym kursie uważać należy na możliwość samoczynnego przerzucania żagla na drugą burtę (co grozi chybotnięciem kajaka i wywrotką).

Gdy oś podłużna łodzi przecina kierunek wiatru, łódź wykonuje zwrot.

Zwrot przez sztag jest wykonywany wtedy, gdy łódź idzie coraz ostrzej, przechodzi linię wiatru (położenie „do łopotu”), przechodzi na przeciwny hals i opada do wiatru aż do wejścia na nowy kurs. Ostrzenie do wiatru musi się odbywać na stosunkowo dużej szybkości, aby po wybraniu żagli i wychyleniu steru kajaka miał on prędkość pozwalającą mu przejść przez „pole martwe” i złapać wiatr z przeciwnej strony. Po tym manewrze można pomóc sobie wiosłem. Po przejściu linii wiatru odpadamy od wiatru, aby nabrać prędkości, a dopiero potem ostrzymy i wychodzimy na nowy kurs.

Zwrot przez rufę wykonuje się odpadając od wiatru i przechodząc linię wiatru rufą. Dokładnie w momencie przejścia linii wiatru należy wybrać grot i fok, przerzucić go na drugą stronę i wyluzować. Przy silnym wietrze samoczynne przerzucenie grota przez wiatr grozi wywrotką. Oczywiście, wszystkie te manewry wykonuje się wykorzystując ster, który działa najlepiej, jeżeli jego wychylenie od osi kajaka nie jest większe niż 45°.

Aby żeglowanie kajakiem było bezpieczne dla załogi, należy przestrzegać kilka zasad:

• nie nocować na stałe szotów. Należy je trzymać w ręce, bowiem w razie silniejszego podmuchu wiatru lub nagłej zmiany jego kierunku konieczne jest wyluzowanie żagla, a nawet wypuszczenie szota z ręki,
• wszelkie manewry stawiania i opuszczania żagli, naprawy uszkodzeń itp. wykonuje się ustawiając kajak „do łopotu”,
• odbijamy i dobijany do brzegu w miarę możliwości w pozycji „do łopotu”, najlepiej przy pomocy wioseł. Przy dobijaniu należy całkowicie wyluzować żagiel.
• załoga nie może być skrępowana nocnym fartuchem lub w inny sposób związana z kajakiem ze względu na możliwości niespodziewanej wywrotki,
• pływać można tylko mając na sobie sprawny sprzęt ratunkowy (kapok, koło i kamizelkę).

Piotr Chrupczalski