Posts Tagged ‘Czorsztyn’

Przewodnik, spływ Pienińskim Przełomem Dunajca

Pieniny to jedno z najlepiej znanych i malowniczych pasm górskich w Polsce. Krajobraz całego pasma cechują niezwykle strzeliste formy skalne zbudowane głównie z wapieni jurajskich i bujna roślinność (około 1000 roślin naczyniowych). Między Czorsztynem a Szczawnicą rozciąga się masyw centralny, zwany Pieninami właściwymi (najwyższy szczyt Trzy Korony 982 m), na zachód od niego leżą Pieniny Spiskie, na wschodzie znajdują się Małe Pieniny z najwyższym szczytem Wysoką 1050 m.

Pieniny właściwe przecina jeden z najbardziej malowniczych przełomów rzecznych w Europie, słynny Pieniński Przełom Dunajca. Dunajec jest jedną z największych i najpiękniejszych górskich rzek w Polsce. Jego źródła znajdują się w Tatrach na wysokości ok. 1700 m. Na dziewięćdziesiątym kilometrze swego biegu napotyka zwarte pasmo Pienin, przez które przedziera się na odcinku 8 km wspaniałym przełomem rzecznym. Następnie przepływa przez Beskidy i po 247 kilometrach, na wysokości 174 m uchodzi do Wisły.

W roku 1932 powstał w Pieninach pierwszy w Europie pograniczny park narodowy. Pieniński Park Narodowy obejmuje na obszarze Polski i Słowacji teren 4356 ha, który powinien przetrwać w niezmienionym stanie. Dlatego apelujemy do Ciebie, turysto, o kulturalne zachowanie podczas wędrówek szlakami, a także w czasie spływu Przełomem Dunajca. Najlepszym sposobem zwiedzania Parku jest spływ tratwami ze Sromowiec Kątów do Szczawnicy lub Krościenka malowniczą i rwącą górską rzeką Dunajec. Jest to jedna z najstarszych imprez turystycznych Europy. Początki spływu nie są znane. Przypuszcza się jednak, że spływano Dunajcem już kilka wieków temu, o czym świadczy sposób budowania tratw i technika spływu. Tratwa spływowa składa się z pięciu razem związanych czółen o długości 5,75 m i 45 cm szerokości każde. Przed laty czółna wykonywane były z wydrążonego pnia drzewa, obecnie są budowane z desek. Tratwa zabiera 10 pasażerów, a prowadzi ją dwóch flisaków – majster na przodzie i pomocnik na rufie. Sterują oni tratwą przy pomocy żerdek zwanych spryszkami. Ubiorem flisaków jest regionalny strój górali pienińskich, którego wyróżnikiem wśród innych strojów góralskich jest bogato wyszywana błękitna kamizelka. Przed laty spływ zaczynał się u podnóży niedzickiego zamku w przełomie Czorsztyńskim, obecnie ze względu na wybudowanie zapór wodnych i powstanie sztucznych zbiorników , spływ rozpoczyna się w Kątach -przysiółku Sromowiec Wyżnych . Na trasie do Szczawnicy trwa ok. trzech godzin, można go jednak wydłużyć o 3 km do Krościenka, wówczas spływa się trzy i pół godziny.

Przystań flisacką tworzą dwa duże strzeżone parkingi oraz dwa pawilony handlowo – usługowe. Pierwszy z nich mieści kilka punktów handlowych niewielką ekspozycję przyrodniczą PPN, w drugim jest kasa oraz punkt gastronomiczny. Na nabrzeżu rzeki czółna montuje się a tratwy, przyozdabiając je falochronami z gałęzi drzew iglastych. Spływ rozpoczyna się na wysokości 465m. Często przy dźwiękach góralskiej kapeli tratwy odbijają od brzegu, unoszone rwącym nurtem rzeki. Pierwszy etap 18 kilometrowego spływu wiedzie wzdłuż południowych podnóży Pienin. Prawy brzeg należy do Republiki Słowackiej, ponieważ rzeka prawie na całej długości spływu jest granicą państwa.

0,5 km – Kołyszące się na wodzie tratwy płyną wprost na Macelową Górę (802 m) opadającą w stronę rzeki barwnymi urwiskami Białej Skały i Czerwonych Skał. Południowo – zachodnie stoki tej góry są jednym z najbogatszych zbiorów roślin i zwierząt ciepłolubnych, zwłaszcza owadów. Dunajec pod Białą Skałą wydaje się spokojny i bezpieczny. Jednak to miejsce jest niemym świadkiem tragicznej katastrofy, jaka miała tu miejsce w 1960 r. Na niebezpiecznie wezbrany Dunajec wpłynęły dwie nieregulaminowe, „szóstkowe” tratwy, zmontowane na własne ryzyko poza przystanią. Sterujący nimi flisacy wprowadzili na nie 43 osobową wycieczkę uczniów z Krakowa. Na bystrzynie pod Białą Skałą fala wtargnęła na tratwę. Pasażerowie w panice rzucili się na przeciwną stronę tratwy, co spowodowało jej przechylenie. Uczestnicy wycieczki wpadli w rwące nurty rzeki, 16 uczniów, nauczycielka oraz jeden z flisaków zginęli. Po tym wypadku koryto rzeki zostało poprawione w celu zwiększenia bezpieczeństwa spływu. Warto podkreślić że tragedia z 1960 r. była jedyną w historii spływu, który mimo emocji, jakie wzbudza jest imprezą bezpieczną.

2 km – Po słowackiej stronie rzeki znajduje się wioska Majere, nad którą wznosi się Kozia Góra z przekaźnikiem telewizyjnym. Kiedyś zwano ją Szwaby Wyżne ze względu na zamieszkujących tam do 1945 roku osadników niemieckich. Na polskim lewym brzegu rozciągają się Sromowce Średnie. Rzeka wykonuje tu gwałtowny zakręt w lewo. Odsłania się stąd widok na masyw Trzech Koron a na południowym zachodzie zarysowuje się panorama Tatr oddalonych zaledwie o 20 km. Po prawej stronie kolejna słowacka przystań, zza której wyłaniają się pierwsze zabudowania miejscowości Czerwony Klasztor. Ta część Czerwonego Klasztoru była do 1945 roku odrębną wioską. Nazywała się Szwaby Niżne i zamieszkiwana była przez kolonistów z Wirtembergii, którzy osiedlili się na tych terenach pod koniec XVIII w. Z tych czasów zachował się niewielki kościółek ewangelicki z 1808 r.

4 km – Brzeg po stronie polskiej na przestrzeni 1,5 km zajmuje wieś Sromowce Niżne. Jest ona ostoją pienińskiego folkloru i siedzibą Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich, bowiem większość mieszkających tu mężczyzn trudni się flisactwem. Dzięki odosobnieniu wsi zachowały się w niej urokliwe zespoły budownictwa pienińskiego oraz drewniany XVI-wieczny kościółek z cennymi zabytkami sztuki. Obecnie w zabudowie miejscowości dominują gmachy szkoły podstawowej i nowego kościoła z ołtarzem w formie tryptyku wybudowanego w latach 1983-1988. W miarę spływania coraz okazalej prezentują się Trzy Korony z Łysiną, Podskalnią Górą i Nową Górą. W miarę przybliżania się widok wyostrza się o nowe elementy krajobrazu.

5 km – Z prawej strony u ujścia potoku Lipnik rozpoczyna się kolejny słowacki spływ. Po przeciwnej polskiej stronie także znajduje się przystań, przy której można dokonać ostatnich zakupów. W tym miejscu planowane jest przejście graniczne, które umożliwi turystom przeprawienie się przez rzekę i zwiedzanie kompleksu poklasztornego. Czerwony dach klasztoru, rysujący się spoza zieleni drzew na słowackim brzegu dały nazwę miejscowości, która dziś obejmuje Śmierdzonkę i Szwaby Niżne, kiedyś samodzielne wsie. Klasztor w tym miejscu wybudował w XIV w. Mistrz Kokosz Berzeviczy dla odkupienia grzechu zabójstwa. Pieczę nad nim sprawowali królowie polscy, przyznając mu liczne przywileje. Obecnie w zabudowaniach poklasztornych mieści się muzeum oraz ośrodek wypoczynkowy dla dzieci z Bratysławy. Dunajec unosi teraz tratwy coraz szybciej w kierunku Trzech Koron.

5,5 km – Po lewej stronie widać schronisko PTTK „Trzy Korony”, znajdujące się u wylotu Wąwozu Szopczańskiego, wcinającego się pomiędzy Podskalnią Górę i Trzy Korony.

6 km – Na wprost rozpościera się szczyt Łysiny z ostro skrzesanymi turniami Ostrej Skały oraz Wyżnej i Niżnej Grabczychy, przed którymi rzeka wykonuje gwałtowny skręt o 90° stwarzając jedno z trudniejszych miejsc dla flisaków. Od tego skalnego przesmyku zaczyna się właściwy przełom rzeki, która na odcinku niespełna 3 km w linii prostej tworzy 7 ostrych zakrętów wydłużając przez to swój bieg do 8 km. Spadek rzeki w przełomie wynosi 20 m, nie jest on jednak równomierny, bowiem liczne bystrza przeplatają się z „plosami”, czyli wodą spokojną, wolno płynącą. Wśród szybko mijanych skał widnieje z lewej strony osmolona Rybacka Grota w ścianie Niżnej Grabczychy. Przed laty służyła za schronienie łowiącym w nocy rybakom, a także do rozpalania ognia będącego oświetleniem łowiska. Od tego miejsca po prawej stronie znajdujące się u wylotu Wąwozu Szopczańskiego, wcinającego się pomiędzy Podskalnią Górę i Trzy Korony.

6 km – Na wprost rozpościera się szczyt Łysiny z ostro skrzesanymi turniami Ostrej Skały oraz Wyżnej i Niżnej Grabczychy, przed którymi rzeka wykonuje gwałtowny skręt o 90° stwarzając jedno z trudniejszych miejsc dla flisaków. Od tego skalnego przesmyku zaczyna się właściwy przełom rzeki, która na odcinku niespełna 3 km w linii prostej tworzy 7 ostrych zakrętów wydłużając przez to swój bieg do 8 km. Spadek rzeki w przełomie wynosi 20 m, nie jest on jednak równomierny, bowiem liczne bystrza przeplatają się z „plosami”, czyli wodą spokojną, wolno płynącą. Wśród szybko mijanych skał widnieje z lewej strony osmolona Rybacka Grota w ścianie Niżnej Grabczychy. Przed laty służyła za schronienie łowiącym w nocy rybakom, a także do rozpalania ognia będącego oświetleniem łowiska. Od tego miejsca po prawej stronie towarzyszy rzece Droga Pienińska, zbudowana w latach 1874-85 polskie instytucje celem połączenia Szczawnicy z Czerwonym Klasztorem. Obecnie jest miejscem spacerów i wycieczek, także rowerowych.

6,5 km – Dunajec płynie teraz lesistą doliną, zwężając się niespodz szerokości 10 m, przeciska się pomiędzy marglistowapinne skah. zwane jest Zbójnickim Skokiem. Legenda głosi, że upamiętnia > przez Dunajec w czasie ucieczki przed żandarmami. Rzeka osiąga tu głębokość, którą flisacy demonstrują wrzucając w toń żerdki . nurz sprężyście po chwili, prosto w ich ręce. Rzeka zakręca tu lekkie południe. Na polski brzeg wprost z rzeki wyłania się Siv ima Skała. pochodzi z czasów, gdy flisacy wciągali tratwy w górę rzeki siłą swych mięśni. Skała zmuszała ich do wejścia do wody, stąd od trudnego, świńskiego nazwa turni. W tym miejscu warto obejrzeć się do tyłu, by ujrzeć malowniczy widok z piramidami Nowej i Podskalniej Góry.

7,5 km – Dunajec, który na tym odcinku obrał kierunek południowy, teraz gwałtownie skręca na północ, opływając w ten sposób Klejową Górę. Odsłania się widok na lesisty stok Golicy (833 m) poprzecinany skalnymi żebrami, których kształty przypominają sylwetki mnichów, stąd nazwa zbocza – Mnichy.

8 km – Po prawej stronie mijamy polanę Huta. Odchodzi stąd znakowany szlak turystyczny na przełęcz Limierz i dalej do Leśnicy. Nazwa związana jest z niewielką hutą szkła znajdującą się kiedyś na polanie. Rzeka płynie teraz na północ kierując się prosto na skaliste Mnichy, których co lepsi matematycy doliczają się siedmiu.

9 km – Dunajec zakręca łagodnie w lewo, wciskając się w ciasny i mroczny wąwóz. Nurt rzeki staje się coraz szybszy i mknie na 150-metrowe urwisko Facimiechu, które zdaje się zastępować rzece drogę. Ta niedostępna ściana jest najbogatszym stanowiskiem jałowca sawiny. Flisacy pokazują na nim zarys sylwetki zakonnicy i orła polskiego. Urwisko to skrywa również wejście do 20-metrowej jaskini.

9,5 km – W tym miejscu Dunajec tworzy najostrzejszy ze swoich zakrętów, który jest kolejnym wyzwaniem dla flisaków a pełnym emocji dla pasażerów. Odtąd rzeka płynie na północ rozlewając się i tworząc spokojną toń. Miejsce to górale nazywają Leniwe. Po prawej stronie piętrzą się urwiste Piecki. Po tej samej stronie wyłania się zza lasu łąka zwana Polanką, na której w przeszłości znajdowała się węgierska gospoda. Można tam było odpocząć i napić się dobrego wina. Po przeciwnej polskiej stronie rzeki wznoszą się niedostępne skały Ligarki, oddzielone niewielkim lasem od znajdujących się na prawo Fujarkowych Skał. Wysoko przed nami rozciąga się poszarpana grań Pieninek z Czerteżem (774 m), Czertezikiem (772 m) i słynną Sokolicą (747 m).

10,5 km – Z lewej strony do Dunajca wpada Pieniński Potok. Jego dolina oddziela masyw Trzech Koron od Grzbietu Pieninek i jest ostoją pienińskiej zwierzyny. U jego ujścia po prawej stronie jakby na straży stoi Ślimakowa Skała. Z tego miejsca roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków Pienin. Potężne białe urwiska Wilczej i Cukrowej Skały zagradzają rzece drogę. Ponad nimi wznosi się szczyt Sokolicy, jej wierzchołek znajduje się aż 307 m ponad poziomem rzeki. Tuż pod wierzchołkiem Sokolicy widoczna jest reliktowa sosna, która jest najczęściej fotografowanym drzewem w Polsce.

11 km – Rzeka jakby odbija się od skalnych ścian, skręcając u ich podnóża na południowy wschód. Tratwy suną teraz leśnym tunelem po prawej stronie wzdłuż północnych stoków Golicy, zwanych Mnichowymi Plecami.

11,5 km – Lewy brzeg to wysunięty spod Sokolicy, porośnięty buczyną półwysep rzeczny, kulminujący w Przechodnim Wierchu. Tutaj tratwy nabierają coraz większej prędkości, odcinek ten nazywany jest przez flisaków „Na Bystre”.

12,2 km – W tym miejscu, przy słowackim brzegu znajduje się wywierzysko krasowe, zwane Stuletnim Źródłem, bo jak mówią flisacy: „kto z tego źródła wodę pije, sto lat żyje”. Jest to terytorium obcego państwa, ale tratwy mogą tu przybijać do brzegu, by turyści mogli się napić wyjątkowo dobrej i zimnej wody. Poniżej źródła, również na słowackim brzegu, wznosi się niewysoka samotna skała, zwana Samą Jedną lub żartobliwie „Starą Panną”. U jej stóp rzeka wykonuje zwrot o 180°, by teraz obrać kierunek północno-zachodni. Jak twierdzą flisacy, rzeka osiąga tutaj największą głębokość, stąd nazwa tego miejsca „Na Lochu”.

12,4 km – Z prawej słowackiej strony rzeki kończy swój bieg Leśny Potok, wpadając do Dunajca u podnóża skał z charakterystycznymi wymyciami. Noszą one nazwę Wylizana i wraz ze skałą Samą jedną tworzą malowniczy przełom Leśnego Potoku. Z tego miejsca po raz ostatni można podziwiać urwisko Sokolicy, widziane tym razem od jej Rygli. W głąb doliny Starej Leśnicy odchodzi od Drogi Pienińskiej droga asfaltowa, którą turyści korzystający ze słowackiego spływu opuszczają przełom.

12,7 km – Granica państwa, która dotąd towarzyszyła spływającym odchodzi w prawo na grzbiet Bystrzyka przecinając Pienińską Drogę. Znajduje się tutaj turystyczne przejście graniczne, które można przekroczyć pieszo lub na rowerze. W tym miejscu kończą się słowackie spływy, tratwy są załadowywane na samochody i wywożone.

13 km – Zbliżamy się do 40-metrowej Hukowej Skały po lewej stronie. W tym miejscu przed laty w czasie spływów urządzano z moździerzy kanonady, które skała zwielokrotniała pięknym echem. W głębi po prawej stronie wznosi się Biała Skała, u podnóża której znajduje się miejsce promowych przepraw turystów w drodze na Sokolicę.

13,8 km – Wśród drzew po prawej stronie widoczny jest dach schroniska PTTK „Orlica”.

14,2 km – Przed nami na wysokości 432 m znajduje się przystań flisacka w Szczawnicy. Tutaj po około trzech godzinach dla większości turystów kończy się spływ. Można jednak płynąć dalej aż do Krościenka. Opuszczane w Szczawnicy łodzie często są również wykorzystywane do tzw. małego spływu, pomiędzy Szczawnicą a Krościenkiem.

14,4 km – Z prawej strony do Dunajca spada po kaskadach potok Grajcarek. Przed nami wyrasta skała Kotuńka, na której jak przed laty, znajduje się rzeźba górala witającego turystów odwiedzających Szczawnicę. Ta charakterystyczna skała jest nawet elementem herbu Szczawnicy. U jej podnóży często można spotkać trenujących kajakarzy górskich. Za Kotuńką rzeka skręca w lewo opływając terasę zalewową Kras z licznymi polami uprawnymi.

15,9 km – Szybko niesione prądem rzeki tratwy dopływają pod północno-wschodnie lesiste stoki Pieninek. U ich podnóża wznosi się urwisko Zawiesów, na skale widoczna jest figurka Matki Boskiej, poniżej na obu brzegach znajdują się przyczółki najstarszego mostu w Pieninach, który zniosła powódź w 1934 roku. Rzeka wykonuje tutaj ostatni zakręt na trasie spływu kierując się teraz na północ. Po prawej stronie niewielkie osiedle Piaski, przy którym rozkładane są tratwy, te które spływają tylko do Szczawnicy. Stąd samochodami przewożone są z powrotem do Sromowiec. Lewym brzegiem rzeki biegnie ulica św. Kingi ze starą kapliczką jej poświęconą. Tu przeprawiała się Kinga przez rzekę, uciekając przed Tatarami. Ulicą wiedzie zielony szlak na Sokolicę. Nieopodal kapliczki kończy się PPN i zaczynają zabudowania Krościenka.

17,9 km – Na wysokości 419 m kończy się dłuższy wariant spływu. Flisacy żegnając się z turystami wysadzają ich na brzeg obok najcenniejszego zabytku Krościenka, jakim jest Kościół z XIV w., niekiedy flisacy przepływają jeszcze pod żelbetowym mostem z 1934 roku i kończą spływ koło niewielkiego parku, gdzie znajduje się parking a także bar szybkiej obsługi.

Szlak wodny Dunajca

Dunajec

Rzeka o dł. 247 km, pow. dorzecza 6804 km8, średnim spadku 2%o, powstaje z połączenia Białego i Czarnego Dunajca, które mają źródła w Tatrzańskim Parku Narodowym. Całość biegu Dunajca można podzielić na 3 odcinki, różniące się spadkiem i rzeźbą terenu. Bieg górny od źródeł do Kamienicy Gorcowej liczy 122,2 km, a średni spadek na tym odcinku wynosi 10,1%o. Bieg środkowy od Kamienicy Gorcowej do ujścia Łososiny to odcinek dł. 62,3 km, a średni spadek wynosi tam 2,2 %«. Bieg dolny od ujścia Łososiny do ujścia Dunajca do Wisły to pozostałe 72,5 km; średni spadek na tym odcinku wynosi 0,87 V. Dorzecze Dunajca rozciąga się na terytorium Polski i Czecho-Słowacji. W Cze-cho-Słowacji leży część górnego dorzecza (fragment dorzecza górnej Białki Tatrzańskiej i Zamagurze Spiskie) oraz dorzecza górnego Popradu. Polska część dorzecza Dunajca rozciąga się na obszarze woj. nowosądeckiego i niewielkim skrawkiem wkracza na obszar woj. tarnowskiego (dopływ Biała Tarnowska w rejonie źródeł i średniego biegu). Z wielu dopływów Dunajca dostępne dla kajakarzy to: Białka Tatrzańska i Poprad oraz Kamienica, Łososina i Biała przy wysokim stanie wód.

Szlak kajakowy dł. 202 km prowadzi od Nowego Targu do Ujścia Jezuickiego. Na przebycie całej trasy należy przeznaczyć 6-9 dni. Najciekawsze dla wodniaków są następujące odcinki rzeki: w Pieninach, od Sromowiec Wyżnych do Szczawnicy, dł. 17 km, od Kłodnego do Łącka dł. 15 km oraz Jez. Rożnowskie dł. 22 km (przy pełnym zbiorniku). Spływ Dunajcem należy do najpiękniejszych w Polsce i jest znany w Europie. Piękno otaczającego krajobrazu, urozmaicony charakter wody, zróżnicowanie skali trudności, łatwy dostęp (z wyjątkiem Pienin), duża liczba zabytków przyrody i kultury oraz czysta woda i powietrze sprawiają, że Dunajec gości corocznie kilkaset tysięcy turystów, spływających łodziami flisackimi (dłubankami) z Kątów do Szczawnicy oraz kajakarzy.

Wg międzynarodowej skali trudności Dunajec zaliczany jest na odcinku od źródeł do Nowego Targu wraz Białką Tatrzańską do klasy WW III, od Nowego Targu do Nowego Sącza wraz z Popradem do klasy WW II, pozostała część do klasy WW I. Odcinek od Nowego Targu do mostu Huba jest trudny z uwagi na płytkie koryto. Kajakarze rozpoczynający spływ w Nowym Targu winni być przygotowani do przewożenia kajaków i bagażu drogą lądową od mostu pod Hubą (km 184) do wodowania na przystani flisackiej we wsi Kąty (km 168). Odcinek ten został zamknięty dla kajakarzy z powodu budowy Zbiornika Czorsztyńskiego. W Pieninach głębokie koryto skalne ujęte jest w naturalne „bulwary” skał wapiennych; woda płynie wartko, występują zawirowania i cofki, zwłaszcza przy wysokim stanie wody. Od Niedzicy do Szczawnicy Dunajec jest rzeką graniczną. Następny odcinek: Szczawnica — Gołkowice, jest bardzo urozmaicony z uwagi na zmienną głębokość wody i gęsto rozsiane w korycie skały. Woda na ogół głęboka, płynie szybko; występuje wiele naturalnych przeszkód. Między Gołkowicami i Nowym Sączem szlak jest dość trudny i miejscami niebezpieczny w związku z eksploatacją kruszywa, powodującą zmiany koryta, powstawanie przemiałów, głębin i wstecznych prądów. Na tym odcinku, poniżej ujścia Popradu, jest jedno przenoszenie kajaków. Jeziora — Rożnowskie i Czchowskle stanowią urozmaicenie spływu Na Jez. Rożnowskim przy silnym wietrze pd. lub zach. należy płynąć blisko brzegu z uwagi na dużą falę. Przy zaporze rożnowskiej przewozimy kajaki prawą stroną (odległość 600 m), przy zaporze czchowskiej lewą stroną (odległość 300 m). Odcinek od zapory czchowskiej do Zakliczyna ma nieliczne przeszkody, lecz dużą liczbę sztorcówek. Woda głęboka, lecz bezpieczna. Pozostała część szlaku ma charakter nizinny i nie nastręcza poważniejszych trudności. Przenoszenie kajaka na wysokości Tarnowa.

Proponowane etapy spływu kajakowego Dunajcem: Nowy Targ, stadion lodowy — Most Huba (16 km); Kąty — Sromowce Niżne, obok restauracji (6,5 km); Sromowce Niżne — Krościenko n. Dunajcem poniżej mostu (13,5 km); Krościenko n. Dunajcem — Łącko, obok przewozu (18,5 km); Łącko — Nowy Sącz, przed mostem kolejowym (25 km); Nowy Sącz — Gródek n. Dunajcem, pole biwakowe (20,5 km); Gródek n. Dunajcem — Czchów, za zaporą (18 km); Czchów — Tarnów, przed jazem (34 km); Tarnów — Ujście Jezuickie (35,5 km).

Uwaga! Biwakowanie dozwolone jest tylko na polach biwakowych oraz w miejscach uzgodnionych z właścicielami terenu.

Wzdłuż szlaku wodnego Dunajca turysta spotyka wiele interesujących zabytków kultury przyrody.

Powyżej Nowego Targu znajduje się torfowisko wysokie „Bór na Czerwonem”, ścisły rezerwat torfowiskowym granicach miasta, ok. 2,5 km na pd. od centrum, na prawym brzegu Białego Dunajca. Torfowisko z roślinnością reliktową i stanowiskiem kosodrzewiny; wskutek obniżenia poziomu wód gruntowych zarasta sosną, tracąc charakter naturalny. Naprzeciw Czorsztyna rezerwat „Zielone Skałki”, z reliktową roślinnością skał osadowych; Pieniński Park Narodowy.

Do ciekawych turystycznie i krajoznawczo miejscowości położonych wzdłuż szlaku Dunajca lub w jego pobliżu zaliczyć można miejscowości:

Ludźmierz

wieś w woj. nowosądeckim, położona nad Czarnym Dunajcem, ok. 2 000 mieszk.; wieś letniskowa. Najstarsza osada na Podhalu; 1234 osadzenie cystersów; miejsce urodzenia (1865) pisarza Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Zabytki: kościół par. z 1869-77, w nim posąg Matki Boskiej z XV w., otoczony kultem religijnym; domy z XIX w.

Nowy Targ

miasto w woj. nowosądeckim u zbiegu Białego’ Czarnego Dunajca, u podnóża Gorców, ok. 27 500 mieszk., ośrodek przem. i kult. Podhala. Zabytki: kościół par. św. Katarzyny, gotycko-barokowy z XIV w., przebudowany w XVII i XVIII w.; drewniany kościółek cmentarny św. Anny z XV w., przebudowany; d. zajazd z 2 poł. XVIII w,; 3 młyny wodne z XIX w.; domy z 2 pol. XIX w.; na Buflaku zespół zabudowań gosp. z poł. XIX w. Muzeum Regionalne PTTK. Pomnik W. Orkana. Ośrodek wytwórczości i sztuki ludowej.

Łopuszna

wieś w woj. nowosądeckim położona nad Lopuszanką (lewy dopływ Dunajca) i na tarasach Dunajca, ok. 1 500 mieszk. Wieś letniskowa. Założona w XIV w. Zabytki: drewniany kościół par. z pocz, XVI w., przebudowany w XX w., w nim tryptyk gotycki z ok. 1460 r.; drewniany dwór Tetmajerów z końca XVIII w., oficyna; resztki parku i altany-lamusa.

Harklowa

wieś w woj. nowosądeckim, nad Dunajcem, ok. 500 mieszk. Wieś letniskowa, pierwsze wzmianki z 1355 r.; miejsce urodzenia (1861) malarza W. Przerwy-Tetmajera. Zabytki: drewniany kościół par., późnogotycki z przeł. XV i XVI w. z wieżą, przebudowany w 2 poł. XIX w., w nim polichromia późnogotycka z ok. 1500 r., ogrodzenie z dwiema bramkami z XV/([ w.; pozostałości zabudowań dworskich, brama wjazdowa z XVII w.f barokowy lamus z pocz. XVII w.

Dębno

wieś w woj. nowosądeckim, nad Dunajcem, powyżej ujścia Białki, ok. 700 mieszk. Wzmiankowana już w Xlii w. Zabytki: drewniany kościół modrzewiowy św. Michała Archanioła z 2 poł. XV w., jeden z cenniejszych zabytków budownictwa drewnianego w Europie;wewnątrz, na ścianach, stropach i sprzętach polichromia z ok. 1500 r. (motywy geometryczne, roślinne i figuralne), tryptyk późnogotycki, rzeźby gotyckie i późnogotyckie. We wsi zabudowania w układzie czworobocznym, tzw. okoły.

Frydman

wieś w woj. nowosądeckim. Zabytki: kościół z przeł. XIII i XIV w., w nawie wczesnogotycki portal wieża z attyką, 8-boczna kaplica z 1764 r.; dwór obronny z pocz. XVI w., obok dwupoziomowa piwnica dł. 600 m, dawne składy wina.

Czorsztyn

wieś w woj. nowosądeckim nad Dunajcem, powyżej przełomu pienińskiego, ok. 350 mieszk. Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy* Stąd wycieczki piesze na Lubań (1211 m), Trzy Korony (982 m) na zamek czorsztyński i niedzicki, na przełęcz Snożka. Teren budowy zapory wodnej na Dunajcu. W XIII w. gródek ziemnowałowy, umocniony przez Kazimierza Wielkiego: starostwo Zawiszy Czarnego. Na wzgórzu skalnym (rez. przyrody) malowniczo położone ruiny gotyckiego zamku z XIV w. fundacji Kazimierza Wielkiego; kaplica z przeł. XVIII i XIX w.; dwór z XIX w. Wieś zamieszkują górate wschodniopodhafańscy.

Niedzica

wieś w woj. nowosądeckim, nad Dunajcem, w pobliżu ujścia rz, Niedzicy, ok. 1600 mieszk. Wieś o walorach letniskowych i dużym znaczeniu turystycznym. Na skalistym wzgórzu (566 m) zamek składający się z gotyckiego zamku górnego (obecnie muzeum wnętrz i historii regionu spiskiego) oraz renesansowego zamku dolnego (Dom Pracy Twórczej Stowarzyszenia Historyków Sztuki). Wodospad Rówienkowy Spad, legendarny Dąb Palocsayów. W I. 1320-30 landgrafowie spiscy z rodu Berzewiccy, kolonizując dolinę Dunajca, zbudowali przy trakcie handlowym między Węgrami a Polską zamek zw. Dunajecz. Z rąk węgierskich zamek przeszedł czasowo w XVI w, do rąk polskich, następnie we władanie rodziny Palocsayów Salomonów; kilkakrotnie obiegany i rozbudowany w okresie wewnętrznych sporów węgierskich. We wsi gotycki kościół par. z pocz. XV w., przebudowany w stylu barokowym w XVIII w., w kościele zachowały się fragmenty cennego tryptyku gotyckiego z ok. 1450-60 r.

Pieniński Park Narodowy

założony w 1932 r.formalnie utworzony w 1954 r., pow. 2421 ha, z czego pod ochroną ścisłą znajduje się 587 ha (głównie wsch. partie Pienin). Jest osobliwością przyrodniczą i krajobrazową w skałi europejskiej. Rozciąga się na wysokości od ok. 420 do 982 m n.p.m., obejmuje środkową część Pienin, zbudowanych z utworów wapiennych i piaskowcowo-fupkowych. Obszar silnie zróżnicowany geologicznie, posiada swoistą rzeźbę (urwiska, skałki, wąwozy), odznacza się dużą zmiennością warunków mikroklimatycznych. Pasmo Pienin przecina niezwykle malownicza przełomowa dolina Dunajca, dł. 9 km. Góry pokrywa las bukowo-jodłowy i świerkowo-jodłowy, zachowały się także fragmenty lasu jaworowego; charakterystyczne są kwieciste łąki, reliktowe stanowiska sosny zwyczajnej; wiele gatunków roślin rzadkich. Żyją tu rysie, żbiki oraz rzadkie gatunki ptaków. Stanowisko pafeobotaniczne (flora kopalna). W obrębie Pienińskiego Parku Narodowego ruiny pienińskiego zamku książęcego, zw. zameczkiem bł. Kingi, położone na niedostępnym, skalistym, pn. zboczu Góry Zamkowej, na wys. 700 m n.p.m., między Trzema Koronami a Sokolicą. Prawdopodobnie w I. 1257-87 został wzniesiony zamek służący jako miejsce schronienia w czasie najazdów nieprzyjacielskich. Tradycja łączy ten zamek z księżną Kingą, która ziemie te otrzymała w 1257 r. Zamek przypuszczalnie uległ zniszczeniu w XV w. i pozostał do dziś malowniczą ruiną.

Szczawnica

miasto w woj. nowosądeckim, nad Grajcarkiem (prawy dopływ Dunajca), ok. 10 000 mieszk. Znane uzdrowisko, które założył w 1828 r. J. Szalay, a spopularyzował w poł. XIX w. J. Dietl. Występują tu źródła wód mineralnych typu szczaw wodorowęglanowo-solankowych. Oprócz tego Szczawnica jest ośrodkiem wczasowym i turystycznym o wybitnych walorach klimatycznych i krajobrazowych.

Krościenko n. Dunajcem

ośrodek turystyczno-wypoczynkowy, punkt wyjściowy wycieczek pieszych w Pieniny, siedziba dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego oraz Muzeum Pienińskiego Parku Narodowego. W XIX w. rozwój funkcji uzdrowiskowych dzięki walorom krajobrazowym i klimatycznym oraz występowaniu wód mineralnych typu szczaw na tzw. Zawodziu. Zabytki: kościół par. Wszystkich Świętych (prezbiterium gotyckie z 1 poł. XIV w., nawa z 1546 r., przebudowa późnobarokowa w 2 poł. X\ffJ w.); wewnątrz polichromia gotycka (XIV w.), póżnogotycka (koniec XV w.) i renesansowa (1583); kaplica św. Rocha (XVIII w.); dworek i stodoła z zespołu d. folwarku (1 pol. XIX w.); drewniana zabudowa rynku z 2 poł. XIX w.

Kłodne nad Dunajcem

częściowy rezerwat krajobrazowy w przełomowym odcinku Dunajca, z fragmentami naturalnego lasu bukowego typu karpackiego.

Tylmanowa

wieś w woj. nowosądeckim, w dolinie Dunajca, ok. 2 500 mieszk., popularne letnisko o dużych walorach klimatycznych, ośrodek turystyki, Zabytki: dwór klasycystyczny z 1840 r. (drewniany kościół parafialny z 1756 r.

Łącko

wieś w woj. nowosądeckim, przy ujściu Czarnej Wody do Dunajca, ok. 2 300 mieszk. Łącko stanowi ośrodek odrębnej grupy górali łąckich; wieś letniskowa i ośrodek sadownictwa. Zabytki: kościół z 1748 r. i drewniana kaplica cmentarna z XIX w. Ośrodek wytwórczości sztuki ludowej.

Maszkowice

wieś w woj. nowosądeckim w dolnej części doliny pot. Słomka, lewego dopływu Dunajca, ok. 600 mieszk. Na wzgórzu zw. Zamczysko nad doliną Dunajca ślady grodziska z IX—XIII w., będącego w pierwszych wiekach państwa polskiego ośrodkiem kasztelańskim ziemi sądeckiej.

Podegrodzie

wieś w woj. nowosądeckim, na lewym brzegu Dunajca, na pd. Zach. od Nowego Sącza, ok. 1500 mieszk., ośrodek grupy etnicznej Lachów Sądeckich, Lachów Podegrodzkich, szczycących się bogatymi strojami i uzdolnieniami artystycznymi. Miejscowość znana już w XII w. Zabytki: kościół z 1822 r., we wnętrzu 2 posągi renesansowe z przel. XVI i XVII w., w kaplicy św. Anny z 1631 r. posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ok. 1420 r.; 3 kapliczki z przeł. XVIII i XIX w.; drewniane spichlerze z XIX w.
Znajduje się tu grupa stanowisk archeologicznych: 1) w pn. części Podegrodzia, na wzniesieniu zw. Zamczysko, osada obronna czworoboczna z pocz. epoki żelaza (ok. 650-550 p.n.e); 2) w centrum wsi na wysokim wzniesieniu o stromych zboczach grodzisko w kształcie trójkątnym, tzw. Grobla, obwiedzione watem obronnym, użytkowane na pocz. epoki żelaza i później w X—XII w.

Stary Sącz

miasto w woj. nowosądeckim, nad Popradem, w pobliżu ujścia do Dunajca, ok. 7 300 mieszk., ośrodek przemysłu mat. budowlanych, przemysłu skórzanego, spożywczego. Zabytki: zespól klasztorny Klarysek fundacji bł. Kingi: gotycki kościół Świętej Trójcy konsekrowany w 1332 r., przebudowa wczesno-barokowa, wyposażenie barokowe, m.in. ambona z 1671 r. oraz ołtarze stiukowe z 1696 r. (B. Fontana), gotycka kaplica bł. Kingi, przebudowana w 2 pol. XVII w., wystrój z XVII—XVIII w., rzeźby i obrazy, m.in. gotycki skarbiec; budynek klasztorny z krużgankami, późnorenesansowy, sgraffita, przebudowany; obwarowania średniowieczne, nadbudowa z dodatkiem baszty i wjazdowej wieży zegarowej późno-renesansowej; kościół cmentarny Św. Rocha z 1643-44; d. kościół i klasztor Franciszkanów, fundowany ok. 1280 r.. gruntownie przebudowany w XVII, XVIII i XIX w.; dom Kapelana z 1605 r., przebudowany ok. poł. XIX w.; 3 kaplice z XVII w.; domy barokowe z 2 pol. XVIII i pocz. XIX w.

Nowy Sącz

miasto wojewódzkie u ujścia Kamienicy do Dunajca, ok. 63 000 mieszk. Ośrodek turystyczny Ziemi Sądeckiej, ośrodek przemysłowy, węzeł kolejowy i drogowy. Zabytki: zabytkowy układ urbanistyczny starego miasta; kościół Narodzenia NMP (ob. ewangelicki) z 2 poł. XIV w. i pozostałość klasztoru pofranciszkańskiego; kościół Św. Ducha i klasztor ponorbertański (ob. jezuitów) z pocz. XV w. (przebudowany 1611, odnowiony 1746 i 1938); gotycki kościół par. (d. kolegiacki) św. Małgorzaty, fundacji Z. Oleśnickiego z 1446 r. (przebudowany w XVIII i na pocz. XIX w.) ostatnio regotyzowany, ołtarze renesansowe z pocz. XVI w., cenny obraz Veraicon: dom kanoniczny, tzw. Gotycki, z portalem późnogotycki m z 1105 r., ob. Muzeum Okręgowe (zbiory wielotematyczne); fragmenty murów obronnych z XIV w.: ruiny zamku (XIV, XVII w.) z odbudowaną Basztą Kowalską; zabytkowe domy w Rynku i przy uf. Jagiellońskiej z XVII—XIX w.; barokowa kamienica przy ul. Franciszkańskiej z XVII w.; kaplica tzw. Szwedzka z 1771 r. W dzielnicy Fałkowa Sądecki Parki Etnograficzny. Bialowodzka Góra, rez. leśny, zespół dębów i buczyny karpackiej, roślinność naskalna. Na szczycie góry resztki średniowiecznego zamku.

Tęgoborze

wieś w woj. nowosądeckim, nad Jez. Rożnowskim. W XVI-XVII w. ośrodek arianizmu. Zabytkowy klasycystyczny, murowany, parterowy pałac z pocz. XIX w. Ośrodek sportów wodnych, przystań kajakowa.

Just

wieś w woj. nowosądeckim nad Jez. Rożnowskim. Zabytki: drewniany kościół z ok. 1400 r. na miejscu legendarnej pustelni św. Justa (zm. 1007); zabytkowe lipy.

Tabaszowa

wieś w woj, nowosądeckim, nad Jez. Rożnowskim. Zabytkowy drewniany kościół z 1753 r. przeniesiony ze wsi Tęgoborze.

Zbyszyce

wieś w woj. nowosądeckim, nad Jez. Rożnowskim. Zabytki: klasycystyczny dwór z przeł. XVIII i XIX w.; gotycki kościół sprzed 1447 r.t w latach 1565-97 zbór ariański. gotyckie sklepienie prezbiterium, renesansowa polichromia z przeł. XVI i XVII w., późnogotyckie stalle z pocz. XVI w.

Gródek n. Dunajcem

znane wczasowisko i Ośrodek sportów wodnych nad najpiękniejszą częścią Jez. Rożnowskiego. Na wyspie Grodzisko resztki zamku strażniczego z pocz. XIV w., zniszczonego w f. 1390-1410.

Rożnów

wieś w woj. nowosądeckim, nad Dunajcem, w pobliżu Rożnowskiego Zbiornika Wodnego, ok. 2 000 mieszk., elektrownia wodna. W miejscowości, zw. dawniej Łazy, istniała strażnica, należąca do rodu Gryfitów; w XIV w. przeszła w ręce Rożenów, którzy zbudowali tu murowany zamek (stąd nazwa wsi); na przeł. XIV i XV w. Rożnów należał do Zawiszy Czarnego z Garbowa, w XVI w. należał częściowo do Tarnowskich, którzy wznieśli u stóp Łaziska jeden z pierwszych w Polsce zamków warownych o nowatorskich fortyfikacjach. W latach międzywojennych w przełomowym odcinku doliny Dunajca k. Rożnowa rozpoczęto budowę zapory wodnej na Dunajcu. Na wzniesieniu Łazisko ruiny gotyckiego zamku Rożenów i Zawiszy Czarnego sprzed 1370 r., od XVII w. w ruinie. U stóp Łaziska, w centrum wsi, pozostałości renesansowej warowni Tarnowskich z 1 poł. XVI w., zachowane: mur tarczowy z beluardą i bramą wjazdową, ślady (osy; odlewnia armat i dzwonów (ludwisarnia) z XVI w., drewniany kościółek par., barokowy z 1661 r., we wnętrzu resztki polichromii z XVII w., renesansowa kropielnica; dzwonnica z poł. XIX w., dzwon z 1661 r.. klasycystyczny dwór z pocz. XIX w., otoczony parkiem; figura przydrożna z poł. XVIII w., kapliczka z przel. XVIII i XIX w. Nad Jez. Rożnowskim ośrodki turystyczno-wypoczynkowe i sportów wodnych.

Rożnowski Zbiornik Wodny

Jezioro Rożnowskie, zbiornik retencyjny na Dunajcu, utworzony w 1941 r. przez spiętrzenie środkowego Dunajca zaporą betonową (budowę rozpoczęto w okresie międzywojennym); pow. 1780 ha. dl. 22 km.szer. do 1,2 km, maks. głęb. 31 m, pojemność całkowita 184 min m3, pojemność użytkowa 139 min m3, wys. zwierciadła wody — 270 m n.p.m., wykorzystywany do celów energetycznych, rekreacyjnych i ochrony przeciwpowodziowej; przy zbiorniku elektrownia wodna o mocy 50 MW; zbiornik ma duże walory krajoznawcze i turystyczne, ze względu na rozwiniętą linię brzegową i lasy; nad zbiornikiem liczne ośrodki wypoczynkowe i sportowe, skoncentrowane głównie w pn. wsch. części.

Tropie

wieś w woj. nowosądeckim, w dolinie Dunajca, na prawym brzegu zaporowego Jez. Czchowskiego, przy drodze Nowy Sącz — Brzesko, 660 mieszk., prom przez Jez. Czchowskie. Miejscowość związana z legendarnym krzewicielem chrześcijaństwa na Ziemi Sądeckiej i Podhalu — Andrzejem Świeradem oraz Benedyktem. Kościół par. św. Andrzeja i Benedykta Pustelnika z 1260 r., rozbudowany w 1347 i przed 1620 r.; kostnica i fragmenty d. ogrodzenia z XIV w., przebudowany w XVIII w.; w wąwozie k. Tropią kaplica św. Andrzeja świerada częściowo wykuta w skale, częściowo murowana z XVIII w. Muzeum Parafialne (Filia Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie).

Czchów

wieś w woj. tarnowskim, nad Dunajcem, poniżej Czchowskiego Zbiornika Wodnego, ok. 1600 mieszk., ośrodek turystyki, elektrownia wodna przy zaporze na Dunajcu. Czchów powstał przy dawnym szlaku handlowym wiodącym doliną Dunajca na Węgry. Zabytki: zespól urbanistyczny z czworobocznym rynkiem, w rynku zespół domów drewnianych z XVIII i XIX w., z podcieniami; parafialny kościółek gotycki Narodzenia NMP (1346, 1430), wewnątrz polichromia z XIV w.; gotycka chrzcielnica, renesansowe nagrobki; na wzgórzu ruiny baszty zamkowej z XIII w.; kościół cmentarny św. Anny z XVII w. Przy zaporze na Dunajcu ośrodek sportów wodnych.

Czchowski Zbiornik Wodny

Jezioro Czchowskie, zbiornik retencyjny na Dunajcu. Na pd. od Czchowa w woj. tarnowskim i nowosądeckim utworzony w 1949 r przez spiętrzenie środkowego Dunajca zaporą ziemną, pow. 346 ha, dł. 9 km, szer. do 1 km, maks. głęb. 5 m, pojemność całkowita 12 min m3, pojemność użytkowa 6 min m3.

Melsztyn

wieś w woj. tarnowskim. Ruiny zamku rycerskiego na górze nad doliną Dunajca, na jego lewym brzegu. Pierwotny zamek murowany wzniósł w I. 1340-52 Spycimir, kasztelan krakowski. Wielokrotnie przebudowywany, był do 1511 r. siedzibą możnowładczej rodziny Melsztyńskich, później własnością Jordanów, w 1601 r. Tarłów, w 1744 r. Lanckorońskich. W 1771 r. zajęty przez konfederatów barskich, zdobyty przez wojska rosyjskie, uległ zniszczeniu.

Zakliczyn

wieś w woj. tarnowskim, położona między Dunajcem a jego dopływem Paleśnianką, ok. 1000 mieszk. Pierwotna nazwa Opatkowice, własność benedyktynów; w XVI w. siedziba arian (drukarnia). Prawa miejskie w 1.1558-1934. Kościół par. św. Idziego, późnobarokowy (1739-68), z kaplicą Lanckorońskich (XVI—XVII w.) i jednolitym rokokowym wyposażeniem wnętrza; barokowy kościół Matki Boskiej Anielskiej z 1641-50 i klasztor Reformatów z XVII w., rozbudowany w 2 poł. XIX w.; drewniane domy podcieniowe z XVIII i XIX w.; ratusz z pocz. XIX w.; figury z XVII i XVIII w.; kapliczki przydrożne z XIX w. Na pn. zach. od Zakliczyna ruiny zamku Melsztyn.

Wojnicz

wieś w woj. tarnowskim u wylotu doliny Dunajca na Nizinę Nadwiślańską, ok. 2 000 mieszk. Osada targowa i wczesnośredniowieczny gród kasztelański. Zabytki: gotycki kościół par. św. Wawrzyńca z XV w., przebudowany w 1754 r., rozbudowany w XX w., bogate wyposażenie i wystrój wnętrza (m.in. rokokowa polichromia z 1767 r.); drewniany kościół cmentarny św. Leonarda z XVII w., przebudowany; kapliczka z 1 poł. XIX w. i figury przydrożne z XIX w.; zachowane tzw. Wały Kasztelańskie z XV w.; dwór z 2 poł. XIX w. w parku; liczne domy drewniane i murowane z 1 poł. XIX w.

Zbylitowska Góra

wieś w woj. tarnowskim, położona ponad doliną Dunajca, na pd. zach. od Tarnowa, ok. 1500 mieszk. W XVI w. działalność arian, w czasie okupacji hitlerowskiej w lasku „Buczyna” Niemcy zamordowali ok. 8 000 osób; na miejscu egzekucji pomnik- mauzoleum ofiar. Kościół par. z 1464 r., kilkakrotnie przebudowywany w XVI-XIX w.; w parku dwór i oranżeria klasycystyczne z 1 poł. XIX w.

Żabno

miasto w woj. tarnowskim, nad Dunajcem, ok. 3 300 mieszk. Zabytki: kościół par. z 1663 r., odbudowany w 1799 r.: portal barokowy z XVII w.; w rynku figura św. Floriana z XIX w.