Spływy Kajakowe na Pilicy, Radomce, Wiśle

Rowerowe ścieżki dydak­tyczne Puszczy Kozienickiej

Kozienicki Park Krajo­brazowy w pigułce

Kozienicki Park Krajo­brazowy imienia profesora Ryszarda Zaręby został utworzony w 1983 roku dla zachowania lokalnego krajobrazu przyrodniczo-​​geograficznego oraz znacznych obszarów naturalnych lasów Puszczy Kozie­nickiej z bogatą roślin­nością zielną i ciekawym ukształ­to­waniem terenu. Położenie Parku na granicy Mazowsza i Małopolski oraz w widłach pradolin rzek Wisły i Radomki wpłynęło na dużą różno­rodność form ukształ­towania terenu oraz bogactwo świata roślin i zwierząt. Równinny krajobraz polodowcowy urozmaicają malownicze pradoliny rzek Radomki i Zagoż­dżonki oraz wznie­sienia wydmowe z charak­te­ry­stycznymi zabagnieniami, zwanymi w miejscowej gwarze „ługami”.

Puszcza Kozienicka stanowi północną granicę wystę­powania jodły, buka i jawora. Najcen­niejsze i najbardziej naturalne ekosystemy leśne, często z około 200-​​tu letnimi drzewo­stanami zostały objęte ochroną jako rezerwaty przyrody. Jest ich 15, repre­zentują najcie­kawsze i najbo­gatsze zbiorowiska roślinne. Są to: Brzeź­niczka, Ciszek, Jedlnia, Guść, Krępiec, Leniwa, Ługi Helenowskie, Miodne, Pionki, Ponty, Ponty Dęby, Zagożdźon, Załamanek, Źródło Królewskie i Okólny Ług.

Na terenie Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego jest 106 użytków ekolo­gicznych, na które składają się śródleśne bagna, oczka wodne i torfowiska. Stwierdzono tu wystę­powanie 267 gatunków porostów i 94 mszaków oraz ok. 630 gatunków roślin naczy­niowych, należących do 84 rodzin i 294 rodzajów. Wśród nich jest 67 gatunków chronionych, a 9 wpisanych jest do polskiej Czerwonej Księgi Roślin m.in. zimoziół północny, wawrzynek wilczełyko, wiciokrzew pomorski, lilia złotogłów, rosiczka okrągło­listna, sasanka otwarta i fiołek torfowy.

Z wystę­pu­jących na terenie Parku ponad 220 gatunków ptaków (m.in. orlik krzykliwy, bocian czarny, żuraw i kraska), do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt wpisanych jest 25 gatunków.Ssaki repre­zen­towane są przez 54 gatunki — w tym 29 chronionych. Ponadto stwierdzono wystę­powanie 13 gatunków płazów i 6 gatunków gadów (w tym żółwia błotnego) oraz liczne bezkręgowce.

Celom eduka­cyjnym służy Izba Dydaktyczno-​​Muzealna Puszczy Kozie­nickiej w Augustowie czynna od 15 kwietnia do 30 października. Obok części muzealnej znajduje się tu ekspozycja drzew i krzewów charak­te­ry­stycznych dla Puszczy Kozie­nickiej i ekspozycja terenowa sprzętu do prac leśnych. Przygo­towano także 10 ścieżek dydaktycznych.

W granicach parku znajduje się 25 obiektów zabyt­kowych
 — kościoły, cmentarze, parki zabytkowe, zespoły pałacowe i budynki gospo­darcze. Przetrwały liczne kapliczki przydrożne. Przez teren Parku i otuliny przebiega 9 oznako­wanych szlaków turystycznych
 — pieszych i 15 rowerowych o łącznej długości ponad 350 km.

SPOSÓB ZNAKOWANIA SZLAKÓW ROWEROWYCH

Zarówno trasy rowerowe jak i szlaki rowerowe znakuje się przy pomocy znorma­li­zo­wanych znaków, ustawianych na słupach bądź malowanych na drzewach lub słupach elektrycznych.

Podstawowym znakiem jest znak prowadzący. Jest to kwadrat w kolorze białym. W górnej części znaku znajduje się symbol roweru w kolorze czarnym. Poniżej znajduje się prostokąt w kolorze szlaku (czerwony, niebieski, zielony, żółty, czarny). Znaki takie umieszcza się po prawej stronie drogi, na prostych odcinkach szlaku i tuż za skrzy­żo­waniem, na którym szlak nie zmienia kierunku.

Kolejnym znakiem, który spotkamy na początku lub końcu szlaku rowerowego jest znak początku (końca) szlaku. W górnej części umieszczony jest symbol roweru, natomiast w dolnej jego części znajduje się symbol w kształcie koła w kolorze szlaku.

Miejsca gdzie szlak zmienia kierunek oznakowane są znakami zmiany kierunku. W górnej części znaku znajduje się symbol roweru w kolorze czarnym, a poniżej strzałka kierunkowa w kolorze szlaku.

Tablica informacyjna-​​drogowskaz to znak w formie prostokąta w kolorze białym. W lewej lub prawej części znaku w zależności od kierunku znajduje się nazwa szlaku. W drugiej części znaku na górze znajduje się symbol roweru i strzałka kierunkowa w kolorze szlaku. W dolnej części znaku znajduje się nazwa najbliższej miejscowości lub innego charak­te­ry­stycznego punktu terenowego (muzeum, rezerwat przyrody, stacja kolejowa itp.) na trasie szlaku i odległość do tego punktu.

SIEĆ SZLAKÓW ROWEROWYCH PUSZCZY KOZIENICKIEJ

Sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozie­nickiej została otwarta w 2006 roku. Składa się ona z 15 szlaków o łącznej długości ponad 350 km. Dzięki utworzeniu szlaków rowerowych uporząd­kowano turystyczny ruch rowerowy na terenie Puszczy Kozie­nickiej, zmniej­szając w ten sposób zagrożenia dla puszczańskiej przyrody związane z nadmierną, niekon­tro­lowaną penetracją obszarów leśnych dając jednakże w zamian możliwość bezpiecznego obcowania z przyrodą, odkrycia często nieznanych do tej pory zakątków Puszczy Kozie­nickiej, szlifowania tężyzny fizycznej w zgodzie z na(ui;| i dotarcia w ciągu jednej wyprawy do wielu cennych przyrodniczo ale również kulturowo i histo­rycznie miejsc.

Szlaki rowerowe Puszczy Kozie­nickiej zostały zapla­nowane w taki sposób, że przebiegają w pobliżu rezerwatów przyrody, pomników przyrody, użytków ekolo­gicznych, w dolinach puszczańskich rzek. Łączą one ze sobą obiekty przeznaczone do prowa­dzenia edukacji ekolo­gicznej i przyrodniczo-​​leśnej jak np. Izbę Dydaktyczno-​​Muzealną Puszczy Kozie­nickiej w Augustowie, Ośrodek Edukacji Ekolo­gicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni-​​Letnisko czy Izbę Leśną i Arboretum Leśne przy siedzibie Nadle­śnictwa Kozienice jak również ścieżki dydak­tyczne, których na terenie Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego jest 10. Poruszając się puszczańskimi szlakami rowerowymi dotrzemy do muzeów np. Jana Kocha­now­skiego w Czarnolesie czy do Muzeum Regio­nalnego w Kozie­nicach. Przemiesz­czając się znako­wanymi szlakami rowerowymi Puszczy Kozie­nickiej dotrzemy do miejsc związanych z najdaw­niejszą historią Polski i regionu. Poczynione obserwacje przyrodnicze możemy utrwalić zatrzymując się i czytając informacje zawarte na licznych tablicach dydaktyczno-​​informacyjnych ustawionych w pobliżu szlaków rowerowych. W celu zrege­ne­rowania sił podczas zgłębiania tajników puszczańskiej przyrody z roweru możemy zatrzymać się na zagospo­da­ro­wanych parkingach leśnych czy w miejscach postoju zorga­ni­zo­wanych przez leśników, na których znajdują się ławki, stoły, wiaty, a niejed­no­krotnie również wyznaczone miejsce do bezpiecznego rozpalenia niewielkiego ogniska.

Puszczańskie szlaki rowerowe popro­wadzone zostały w dużej mierze utwar­dzonymi duktami leśnymi, miejscami przebiegają po drogach publicznych, a tylko w niektórych fragmentach niewielkie trudności mogą stwarzać nam większe ilości piasku. Sieć szlaków rowerowych Puszczy Kozie­nickiej dzięki połączeniom z innymi sieciami (szlaki rewerowe Związku Gmin Radomka, szlaki rowerowe Związku Gmin Iłżanka) stała się elementem dużej makro­re­gio­nalnej sieci szlaków rowerowych. W przyszłości ma ona szansę stać się również jedną z części składowych między­na­ro­dowego projektu Greenways-​​Bursztynowy Szlak.

ROWEROWE ŚCIEŻKI DYDAK­TYCZNE PUSZCZY KOZIENICKIEJ

Rowerowe ścieżki dydak­tyczne to kolejna oferta edukacyjna Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego. Popro­wadzone zostały one po istnie­jących już, oznako­wanych w terenie szlakach turystycznych rowerowych i pieszych, w ten sposób aby uczestnicy zajęć wyruszając z Pionek, Zwolenia czy Kozienic mogli dotrzeć na rowerze do najcie­kawszych i najcen­niejszych przyrodniczo miejsc Puszczy Kozie­nickiej, porównać różne rodzaje rezerwatów przyrody na terenie Puszczy, zobaczyć różnice w ekosys­temach leśnych i zgłębić inne tajniki puszczańskiej przyrody. Rowerowe ścieżki dydak­tyczne zostały zaznaczone w nastę­pujący sposób X X X i nazwane tak jak miejscowości, w których się zaczynają.

I trasa — „PIONKI”

Trasa pierwszej rowerowej ścieżki dydak­tycznej poprowadzi nas z Pionek poprzez rezerwaty przyrody Pionki, Ponty-​​Dęby, Zagożdżon, aż do Izby Dydaktyczno-​​Muzealnej Puszczy Kozie­nickiej w Augustowie i dalej z powrotem do Pionek. Długość trasy wynosi około 20 km. Jej pokonanie nie powinno sprawić najmniejszych trudności.

Wyprawę rozpo­czynamy w okolicach dworca PKP Pionki Zach. skąd poruszamy się po znakach żółtego szlaku pieszego, aby po około 400 m dotrzeć do lasu, na skraj rezerwatu przyrody Pionki.

Rezerwat przyrody Pionki — został utworzony w 1982 roku i ma on powierzchnię 81,60 ha. Położony w pobliżu miasta Pionki. Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie drzewo­stanów sosnowo-​​jodłowo-​​dębowych. Kilka spośród rosnących tu około 200-​​letnich dębów objętych zostało ochroną jako pomniki przyrody. Rosnące tu jodły na północnej granicy zasięgu mają bardzo dużą siłę lasotwórczą. Drzewostany wystę­pujące w rezerwacie Pionki są zróżni­cowane zarówno pod względem wieku jak również struktury. W sposób naturalny pięknie odnawia się tu jodła, a także dąb. Zasadniczo płaski obszar rezerwatu urozmaicają wznie­sienia wydmowe, zwane przez lokalną społeczność „górami”, np. Góra Partyzanta.

Z chronionych roślin spotkać możemy lilię złotogłów czy widłaki. W rezerwacie wyznaczone są i oznakowane dwie ścieżki
dydak­tyczne, na których zapoznać możemy się m.in. z różno­rod­nością wystę­pu­jących tu drzew i krzewów oraz zwierząt, ukształ­towania terenu. Wędrując ścieżkami dydak­tycznymi natknąć możemy się na torfowiska niskie i wysokie. Tablice dydak­tyczne zloka­li­zowane na trasach ścieżek dydak­tycznych oraz tablice informacyjno-​​dydaktyczne ustawione na skraju rezerwatu przybliżą nam również zasady ochrony przyrody i gospodarki leśnej oraz prawidłowe zasady turystyki na terenach chronionych.

PAMIĘTAJMY !

Po terenie rezerwatu przyrody poruszamy się tylko po wyzna­czonych traktach. Nie niszczymy roślin. Nie płoszymy zwierząt. Rezerwat to żywe i żyjące muzeum natury.

Przez pewien czas po prawej stronie naszej drogi będą nam towarzyszyły zielone znaki w formie prosto­kątnego paska szerokości 10 cm namalowane na drzewach. W ten sposób oznakowana jest granica rezerwatu przyrody wzdłuż której poruszamy się. Poruszając się żółtym szlakiem pieszym pozostawiamy rezerwat w tyle docierając do drogi nr 737. Zachowując szczególną ostrożność przepro­wadzamy rowery na drugą stronę i kierujemy się na wprost poruszając się w dalszym ciągu po znakach żółtego szlaku pieszego. Po około 1,5 km, po prawej stronie napotykamy zbiornik wodny na rzece Ostrownica. W zbiorniku na rzece Ostrownicy zadomowiły się bobry, których ślady żerowania możemy obserwować wzdłuż brzegów zbiornika. Przy odrobinie szczęścia obserwować możemy tu również kaczki krzyżówki, bociana czarnego, zimorodki i czaplę siwą.

Zbiorniki wodne pełnią bardzo ważną funkcję w ekosys­temach leśnych, szcze­gólnie na terenie Puszczy Kozie­nickiej. Negatywne melioracje prowadzone w latach 60-​​tych XX wieku, susze ostatnich kilku­dzie­sięciu lat, nadmierna eksplo­atacja złóż wody głębinowej poprzez studnie głębinowe zaopa­trujące sieci wodociągowe do cełów socjalnych i przemy­słowych w Pionkach, Zwoleniu, Kozie­nicach spowo­dowały obniżenie się poziomu wód głębi­nowych i powstanie w obrębie Puszczy Kozie­nickiej obszaru leja depre­syjnego. Dlatego tak ważne jest groma­dzenie wody w zbior­nikach reten­cyjnych oraz tworzenie przetamowań na puszczańskich rzekach i ciekach wodnych.

My w dalszym ciągu poruszamy się znakami żółtego szlaku pieszego. Docieramy na skraj rezerwatu przyrody Ponty-​​Dęby. W tym miejscu nasza droga krzyżuje się z leśnym duktem, który jest pozosta­łością po nasypie kolejki wąsko­torowej, która kursowała po Puszczy Kozie­nickiej od 1914 roku. Uruchomiona została przez Austriaków i ułatwiała austriackim zaborcom prowa­dzenie w Puszczy rabunkowej gospodarki leśnej. Po odzyskaniu przez Polskę niepod­le­głości kolejka wąsko­torowa ułatwiała pracę polskim leśnikom. Leśna Kolejka Wąsko­torowa zakończyła swoją pracę na terenie Puszczy Kozie­nickiej w 1986 roku.

Rezerwat przyrody Ponty–Dęby został utworzony w 1998 roku i zajmuje powierzchnię 50,40 ha. Rezerwat utworzono dla zachowania różno­wie­kowych, naturalnych drzewo­stanów mieszanych z panującymi dębami: szypułkowym i bezszy­pułkowym z domieszką jodły na północnej granicy zasięgu oraz świerka. Drzewostany wystę­pujące w rezerwacie, z około 200-​​letnimi gonnymi dębami należą do najcen­niejszych w Puszczy Kozie­nickiej. Rezerwat Ponty-​​Dęby graniczy bezpo­średnio z rezerwatem Ponty im. Teodora Zieliń­skiego. W obydwu rezer­watach można śledzić naturalną sukcesję i rozwój drzewo­stanów. Na terenie rezerwatu gniazduje ponad 40 gatunków ptaków.

Przekraczamy drogę i udajemy się na wprost. Po lewej stronie tuż za skrzy­żo­waniem, na skraju rezerwatu Ponty-​​Dęby ustawiona jest tablica urzędowa infor­mująca o poddaniu obszaru pod ochronę jako rezerwat przyrody oraz tablica z zakazami obowią­zu­jącymi na terenie rezerwatu. Poruszając się w dalszym ciągu po znakach żółtego szlaku pieszego docieramy do kolejnego zbiornika wodnego utworzonego na rzece Żała przez Nadle­śnictwo Kozienice w ramach zwięk­szania małej retencji. Możemy tu chwilę odpocząć. Zostało tu bowiem również przygo­towane miejsce postoju, na które składa się wiata, stół i ławki.
Pozostawiamy zbiornik po prawej stronie aby po około 800 metrach dotrzeć do parkingu leśnego przy szkółce leśnej Nadle­śnictwa Kozienice w Przejeździe. Na zagospo­da­rowanym przez leśników parkingu znajdują się tablice infor­macyjne i dydak­tyczne Nadle­śnictwa Kozienice, tablica z mapą i opisem Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego. W tym miejscu ma swój początek ścieżka dydak­tyczna „Śródborze” przygo­towana przez leśników z Nadle­śnictwa Kozienice. Po wcześniejszym umówieniu się z pracow­nikami Nadle­śnictwa istnieje możliwość odwie­dzenia szkółki leśnej i zapoznania się z zasadami hodowli lasu. Droga, przy której zloka­li­zowany jest parking to tzw. Królewski Gościniec. Tą drogą podróżował król Władysław Jagiełło ze swym orszakiem podczas podróży z Krakowa do Wilna i podczas swoich licznych pobytów na terenie Puszczy Kozie­nickiej. W tym miejscu możemy zmienić naszą trasę. Stając na drodze tyłem do parkingu możemy udać się w prawo po znakach czerwonego szlaku rowerowego, a następnie czarnego szlaku pieszego aż na skraj rezerwatu przyrody Jedlnia, gdzie rozpoczyna się trasa II — „JEDLNIA”. Chcąc konty­nuować naszą wyprawę udajemy się w lewo po znakach czerwonego szlaku rowerowego, któremu towarzyszą również szlaki piesze oznaczone kolorem czerwonym i żółtym. Po kilku minutach jazdy docieramy do najstarszego puszczań­skiego rezerwatu przyrody — rezerwatu Zagożdżon.

Rezerwat przyrody Zagożdżon - utworzony w 1962 roku na powierzchni 65,67 ha w celu ochrony typowych dla Puszczy Kozie­nickiej zbiorowisk leśnych tj. borów jodłowych, borów mieszanych wilgotnych i grądów. Drzewostany wystę­pujące w rezerwacie są w wieku 80 – 160 lat. Występuje tu jodła pospolita, sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, lipa drobno­listna, brzoza brodaw­kowata, jesion wyniosły i olsza czarna.
W podroście duży udział mają naturalne odnowienia jodły, jawora, wiązu i dębu. Na terenie rezerwatu rośnie dąb szypułkowy uznany za pomnik przyrody. Jest to drzewo w wieku około 350 lat, wysokości 28 m i pierśnicy ponad 100 cm. Nazwany został „Zygmunt August”.

Na skraju rezerwatu po prawej stronie drogi znajdują się tablice dydaktyczno-​​informacyjne m.in. z mapą i szcze­gółowym opisem rezerwatu oraz z zakazami obowią­zu­jącymi na jego terenie. Zloka­li­zowany jest tu również węzeł szlaków turystycznych. Stąd w różne zakątki Puszczy powiodą nas szlaki piesze: żółty, czerwony lub czarny, a także szlaki rowerowe: niebieski, zielony i czerwony. Wybierając szlaki rowerowe poruszamy się nimi na wprost do kierunku z którego przybyliśmy. Zawiodą nas one do Augustowa — wsi założonej w 1777 roku przez Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego. Nasza trasa krzyżuje się z drogą nr 737. W tym miejscu należy zachowując szczególną ostrożność przepro­wadzić rowery. Po przekro­czeniu tej ruchliwej drogi skrajem łąki po lewej stronie udajemy się do widocznej w odległości 50 metrów Izby Dydaktyczno-​​Muzealnej Puszczy Kozie­nickiej. Jest to placówka dydak­tyczna Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego znajdująca się w budynku dawnej leśni­czówki z 1905 roku, a pierwotnie w okresie zaborów szkoły carskiej. Izba pełni rolę banku informacji i wiedzy o przyrodzie, historii i kulturze dawnych miesz­kańców Puszczy Kozie­nickiej. W zajęciach dydak­tycznych edukacji ekolo­gicznej i przyrodniczo-​​leśnej prowa­dzonych tu przez pracowników Kozie­nickiego Parku Krajo­bra­zowego rokrocznie uczestniczy około 4500 uczniów. Wstęp do Izby i udział w zajęciach możliwy jest jedynie po wcześniejszym umówieniu się z pracow­nikami Parku. Wzdłuż ogrodzenia Izby przebiega czarny szlak pieszy, z którym łączy się następnie czerwony szlak rowerowy. Kierując się znakami tych szlaków udajemy się w dalszą trasę w kierunku rezerwatu przyrody Źródło Królewskie. Po dotarciu w okolice rezerwatu, rowery pozostawiamy na zagospo­da­rowanej polanie turystycznej zloka­li­zowanej przy domku dróżnika tzw. Czerwonej Leśni­czówce. W tym miejscu znajdowała się składnica drewna i węzeł sieci szlaków kolejki wąsko­torowej. Na polanie wyznaczone są miejsca do rozpalenia ogniska (za zgodą Nadle­śniczego Nadle­śnictwa Kozienice i dzierżawcy terenu), ustawione są ławy i stoły oraz tablice dydaktyczno-​​informacyjne, gdyż w tym miejscu przebiega jedna z dwóch wyzna­czonych w rezerwacie Źródło Królewskie ścieżek dydak­tycznych. Do rezerwatu dotrzemy po około 150 metrowym marszu drogą biegnąca pozosta­łością nasypu kolejki wąskotorowej.

Rezerwat przyrody Źródło Królewskie — utworzony został w 2000 roku na powierzchni 29, 67 ha. Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy źródła, z którego według legendy pił wodę król Władysław Jagiełło, który polował 23 razy w Puszczy, a stacjonował w pobliskiej Jedlni. Rezerwat zloka­li­zowany po dwóch brzegach największej puszczańskiej rzeki Zagoż­dżonki, która silnie meandruje tworząc dolinę.

Rzeka jest granicą dwóch nadle­śnictw: Kozienice i Zwoleń. Na terenie rezerwatu występuje kilka­naście źródeł o dużej wydajności. Rezerwat utworzono w celu ochrony lasów liściastych i mieszanych z panującymi: dębem szypułkowym oraz olszą czarną. Stwierdzono tu wystę­powanie 201 gatunków roślin, a wśród nich chronione: wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, skrzyp olbrzymi, widłak jałowcowaty.

Przez teren rezerwatu leśnicy z Nadle­śnictw Kozienice i Zwoleń popro­wadzili dwie ścieżki dydak­tyczne. Przy jednym ze źródeł po stronie Nadle­śnictwa Kozienice zloka­li­zowany został przystanek nr 3 ścieżki dydak­tycznej „Źródła Królewskie”. W odległości 20 metrów na skarpie rośnie 150-​​letni klon zwyczajny o wysokości 35 m objęty ochroną jako pomnik przyrody.

Po zgłębieniu tajników unikatowej przyrody rezerwatu Źródło Królewskie udajemy się w lewo, w dalszą wyprawę rozpo­czy­nającym się na polanie czarnym szlakiem rowerowym wiodącym nasypem Leśnej Kolejki Wąsko­torowej w kierunku Pionek. Szlak ten poprowadzi nas przez rezerwat przyrody Brzeź­niczka, gdzie przekroczymy rzekę o tej samej nazwie.

Rezerwat przyrody Brzeź­niczka - utworzony w 1980 roku dla zachowania drzewo­stanów dębowo-​​sosnowych. Rezerwat zajmuje powierzchnię 122,48 ha i położony jest po obydwu stronach rzeki Zagoż­dżonki. W północnej części rezerwatu znajdują się drzewostany z udziałem modrzewia polskiego w wieku około 140 Jat. Jest to jedyne stanowisko modrzewia w tym wieku w Puszczy Kozie­nickiej. Na terenie rezerwatu stwierdzono wystę­powanie wielu gatunków roślin chronionych m.in. storczyki: buławnik czerwony i plamisty, widłak jałow­cowaty czy wawrzynek wilczełyko. W rezerwacie rośnie też kilka okazów sosny kołnie­rzy­kowatej — odmiany sosny pospolitej.

Po minięciu po prawej stronie malow­niczego zbiornika wodnego na rzece Brzeź­niczce opuszczamy rezerwat i w dalszym ciągu poruszamy się prowadzeni znakami czarnego szlaku rowerowego docieramy na skraj lasu do Pionek. Tu na skraju Puszczy znajduje się urządzony w starej parowozowni Skansen Leśnej Kolei Wąsko­torowej. Zwiedzanie jest możliwe po wcześniejszym umówieniu terminu. Poruszając się nadal czarnym szlakiem rowerowym, który krzyżuje się z zielonym szlakiem rowerowym docieramy po około 500 metrach do siedziby Nadle­śnictwa Kozienice, gdzie znajduje się kompleks Przyrodniczo-​​Edukacyjny z Izbą Edukacji Leśnej i Arboretum. Zatoczyliśmy pętlę i w tym miejscu nasze spotkanie z puszczańską przyrodą dobiega końca.

II trasa — „JEDLNIA”

Trasa kolejnej propo­nowanej dydak­tycznej ścieżki rowerowej poprowadzi nas z Ośrodka Edukacji Ekolo­gicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni-​​Letnisko poprzez rezerwat przyrody Jedlnia, przez największą, mającą 3 km długości i 30 m wysokości względnej wydmę w Puszczy Kozie­nickiej, oraz przez rezerwat przyrody Ciszek. Podczas tej wyprawy kierować będziemy się po znakach zielonego szlaku rowerowego. Trasa tej ścieżki wynosi ok. 10 km.

Po odwie­dzeniu ośrodka dydak­tycznego Lasów Państwowych opuszczamy jego teren i udajemy się w prawo. Od tej pory poruszać będziemy się przez teren rezerwatu przyrody Jedlnia.

Rezerwat przyrody Jedlnia — utworzony został w 1980 roku na powierzchni 86,42 ha. W 100 – 200-​​letnich drzewo­stanach pocho­dzenia naturalnego dominuje sosna zwyczajna i dąb bezszy­pułkowy oraz szypułkowy z domieszką brzozy, jodły i grabu. Na dużej powierzchni rezerwatu występuje podrost pocho­dzenia naturalnego składający się z. sosny pospolitej, dębu, jodły. Buk zwyczajny stanowi podrost sztuczny. Na szczególną uwagę w rezerwacie Jedlnia zasługuje sosna. Pięknie ukształ­towane, gonne sosny rzadko poza rezerwatem dorastają tak sędziwego wieku. Na terenie rezerwatu wytyczona została przyrodniczo-​​leśna ścieżka dydak­tyczna mająca swój początek w Ośrodku Edukacji Ekolo­gicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych.

Na skraju rezerwatu zloka­li­zowana jest urzędowa tablica infor­mująca o objęciu terenu ochroną jako rezerwat przyrody oraz tablica z zakazami obowią­zu­jącymi na terenie rezerwatu. Po opusz­czeniu rezerwatu prowadzeni znakami zielonego szlaku rowerowego docieramy na skraj lasu i pól należących do wsi Dąbrowa Kozłowska. Zapoznać się możemy tu z zagad­nieniami dotyczącymi ekotonu.

Ekoton to strefa przej­ściowa między dwiema bioce­nozami np.las i łąka. Charak­te­ryzuje się różno­rod­nością gatunkową z przyległych biocenoz. Występują tu również łzw. gatunki własne. Często liczba gatunków i zagęsz­czenie populacji w ekotonie jest większe niż w przyle­ga­jących biocenozach.

Znajduje się tu również zbiornik retencyjny, który jest objęty ochroną jako użytek ekologiczny.

Użytki ekolo­giczne to zasłu­gujące na ochronę pozostałości, ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różno­rodności biolo­gicznej — naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużyt­kowanej roślinności, staro­rzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. Istotnym powodem tworzenia użytków ekolo­gicznych jest potrzeba objęcia ochroną niewielkich powierzchniowo obiektów, ale cennych pod względem przyrodniczym.

Możemy tu odpocząć na przygo­towanym do tego celu miejscu postoju. Po chwili wytchnienia udajemy się w dalszą drogę zielonym szlakiem rowerowym aby dotrzeć do największej puszczańskiej wydmy zwanej Wielką Górą. Wydmy są charak­te­ry­stycznym clementem puszczań­skiego krajobrazu. Powstały około 10 000 lat temu po ustąpieniu ostatniego zlodo­wacenia. Wtedy to na terenie obecnej Puszczy Kozie­nickiej panowała bezleśna tundra. Obecnie tereny wydmowe porośnięte są w większości lasem. Po opusz­czeniu wydmy docieramy do leśnego parkingu i leśnego duktu zwanego „Królewskim Gościńcem”. W tym miejscu krzyżują się szlaki turystyczne: pieszy koloru czerwonego, rowerowe: zielony i żółty. Poruszamy się w dalszym ciągu zielonym szlakiem rowerowym, aby po chwili osiągnąć rezerwat przyrody Ciszek.

Rezerwat przyrody Ciszek–utworzony napowierzchni 40,28 ha w 1982 roku. Rezerwat został utworzony w celu ochrony cennych 130 – 160 –letnich drzewo­stanów jodłowo-​​dębowych pocho­dzenia naturalnego. W roślinności runa możemy zaobserwować rośliny chronione m.in. lilię złotogłów, przylaszczkę pospolitą czy zawilca gajowego. Teren rezerwatu jest równinny, położony na morenie dennej utworzonej z piasków gliniastych i gliny.

Przez teren rezerwatu poruszamy się utwardzoną drogą leśną wzdłuż znaków zielonego szlaku rowerowego. Pamiętajmy i zasadach obowią­zu­jących na obszarze chronionym jakim jest rezerwat przyrody. Zachowajmy ciszę i poruszajmy się tylko wyznaczoną i udostępnioną dla rowerów drogą. Po opusz­czeniu rezerwatu przyrody Ciszek udajemy się w dalszą trasę kierowani znakami zielonego szlaku rowerowego aby dotrzeć do miejsca startu.

Tuż za ogrodzeniem Ośrodka Lasów Państwowych możemy udać się drogą leśną w lewo wzdłuż ogrodzenia Ośrodka, która doprowadzi nas na skraj lasu. Tu napotkamy czarny szlak pieszy, który zaprowadzi nas w lewo do trasy I — „PIONKI”.

Możemy również pozostawić rowery w Ośrodku Edukacji i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych i konty­nuować nasze zgłębianie tajników puszczańskiej przyrody. Zapraszamy zatem na leśny spacer rozpo­czy­nającą się w tym miejscu przyrodniczo-​​leśną ścieżką dydak­tyczną „Jedlnia” przygo­towaną przez Kozienicki Park Krajo­brazowy i Nadle­śnictwo Radom.

III trasa — „KOZIENICE”

Propozycja trzeciej dydak­tycznej ścieżki rowerowej poprowadzi nas z królewskich Kozienic poprzez rezerwat przyrody Źródło Królewskie, królewski Augustów do najstarszego rezerwatu przyrody Puszczy Kozie­nickiej — rezerwatu Zagożdżon, a dalej „Królewskim Gościńcem” z powrotem do Kozienic. Długość (trasy ok. 20 km.

Przed wyruszeniem w trasę propo­nujemy zapoznać się z historią i zabytkami Kozienic, miasta wpisanego w najdaw­niejszą historię Polski, z którą niero­ze­rwalnie związana jest historia Puszczy Kozienickiej.

Naszą dydak­tyczną wyprawę rowerową rozpo­czynamy przed budynkiem Biblioteki Miejskiej w Kozie­nicach. Stąd kierujemy się czarnym szlakiem rowerowym w kierunku Aleksan­drówki. Aż do drogi Aleksandrówka-​​Maciejowice nasza trasa prowadzi po drogach miejskich. Pamiętajmy więc aby zachować szczególną ostrożność i przestrzegać przepisów ruchu drogowego. Po dotarciu do drogi Aleksandrówka-​​Stanisławice pozostawiamy czarny szlak rowerowy po prawej stronie. My natomiast konty­nuujemy naszą wyprawę na wprost po znakach niebie­skiego szlaku pieszego, który na skraju drogi nr 737 łączy się z zielonym szlakiem rowerowym. W tym miejscu należy zachowując szczególną ostrożność przepro­wadzić rowery na drugą stronę drogi. Poruszając się w dalszym ciągu po znakach zielonego szlaku rowerowego, któremu towarzyszy niebieski szlak pieszy dotrzemy do polany turystycznej przy rezerwacie przyrody Źródło Królewskie. Opis atrakcji tego miejsca i rezerwatu źródło Królewskie znajduje przy I trasie-„PIONKI”. Po zgłębieniu tajników unikatowej przyrody w dolinie rzeki Zagoż­dżonki wyruszamy ze znajdu­jącego się przy polanie węzła szlaków. Stojąc tyłem do polany podążamy na wprost szlakiem rowerowym czerwonym, któremu towarzyszy czarny szlak pieszy. Po dotarciu na skraj lasu i pól wsi Augustów czerwony szlak rowerowy odbija w lewo. My natomiast konty­nuujemy jazdę prawo, po znakach czarnego szlaku pieszego, który zaprowadzi nas do Izby Dydaktyczno-​​Muzealnej Puszczy Kozie­nickiej (opis Izby znajduje się przy I trasie — „PIONKI”). Po wizycie w Izbie udajemy się w lewo ścieżką przez łąkę aby po 50 metrach dotrzeć do lokalnej drogi biegnącej przez wieś. W tym miejscu napotykamy znaki aż trzech szlaków rowerowych: zielonego, niebie­skiego i czerwonego. Po tych znakach udajemy się w prawo w kierunku rezerwatu przyrody Zagożdżon. Trasa III propo­nowanej ścieżki rowerowej częściowo pokrywa się z I trasą, również opis rezerwatu przyrody Zagożdżon znajduje się w opisie tej trasy. Z rezerwatu Zagożdżon udajemy się dalej niebieskim szlakiem rowerowym w kierunku Świerży Górnych. Ten odcinek szlaku popro­wadzony został po tzw. „Królewskim Gościńcu” — drodze, którą przemieszczał się wraz ze swoim orszakiem król Władysław Jagiełło. Miejscami stromy nasyp będzie nam przypominał o tym, że niegdyś kursowała tą drogą kolejka wąsko­torowa. Pokonując kolejne metry naszej trasy mijać będziemy okazałych rozmiarów drzewa — wśród nich dęby. Na niektórych z nich zaobserwować możemy zielone tabliczki z godłem i napisem pomnik przyrody. To dęby objęte ochroną jako pomniki przyrody — żywi świadkowie historii i świetności lasów Puszczy Kozienickiej.

Niebieskim szlakiem rowerowym poruszamy się aż do momentu kiedy połączy się on z niebieskim szlakiem pieszym i zielonym szlakiem rowerowym. W tym momencie opuszczamy nasz szlak zosta­wiając go po lewej stronie, a my udajemy się w prawo zielonym szlakiem rowerowym, któremu towarzyszy również niebieski szlak pieszy. Po pewnym czasie zielony szlak rowerowy skręca w prawo. My zaś konty­nuujemy jazdę pieszym szlakiem niebieskim, który odbija w tym miejscu w lewo. Poruszając się po znakach tego szlaku dotrzemy do miejsca startu czyli w okolice pałacu w Kozie­nicach. Od linii kolejowej Bąkowiec-​​Świerże aż do Kozienic poruszać będziemy się po ruchliwych drogach publicznych. Pamiętajmy o tym i zachowajmy szczególną ostrożność.

IV trasa — „ZWOLEŃ”

Trasa ostatniej rowerowej ścieżki dydak­tycznej rozpoczyna się w Zwoleniu. Poprowadzi nas ona pętlą poprzez rezerwaty przyrody Ługi Helenowskie i Miodne z powrotem do Zwolenia. Długość trasy ok. 15 km.

Ze Zwolenia wyruszamy niebieskim szlakiem rowerowym. Na terenach leśnych szlak nasz krzyżuje się z żółtym szlakiem rowerowym, któremu towarzyszy również żółty szlak pieszy. W tym miejscu skręcamy w lewo i poruszamy się po znakach obydwu tych szlaków. W pewnym momencie żółty szlak pieszy skręca pod kątem w lewo, my natomiast udajemy się żółtym szlakiem rowerowym na wprost. Zaprowadzi nas on do rezerwatu przyrody Ługi Helenowskie.

Rezerwat przyrody Ługi Helenowskie –jest rezerwatem torfo­wi­skowym. Utworzony został w 1985 roku na powierzchni 93,56 ha dla ochrony kilku zloka­li­zo­wanych obok siebie bagien, z których początek swój bierze rzeka Zwolenka. Największe z tych bagien zwanych przez miejscową ludność ługami to Wielki Ług; zajmuje on powierzchnię 25,37 ha. Ogółem bagna na terenie rezerwatu zajmują powierzchnię 44,75 ha. Obszar rezerwatu jest niezmiernie ciekawy pod względem krajo­brazowym przypomina bowiem tundrę. Wielki Ług tworzy torfowisko niskie i przej­ściowe. Spotkać tu możemy rzadką roślinność, a wśród niej rosiczkę okrągło­listną. Świat, zwierząt repre­zen­towany jest przez dziki, lisy, kwiczoły, dzięcioły: dużego i średniego. Wiosną po rozległych torfo­wiskach niesie się donośny głos żurawi. Przy odrobinie szczęścia możemy obserwować tu łosie. Prowa­dzenie licznych obserwacji przyrod­niczych ułatwi nam platforma widokowa zloka­li­zowana przy trasie naszej ścieżki.

Przez teren rezerwatu poruszamy się nadal żółtym szlakiem rowerowym. Po opusz­czeniu rezerwatu nasz żółty szlak odbija w prawo. My natomiast asfaltową lecz mało uczęszczaną drogą gminną udajemy się w lewo. Po około 800 metrach docieramy do zloka­li­zo­wanego po lewej stronie na skraju lasu leśnego parkingu.

Tu rozpoczyna się przygo­towana przez Nadle­śnictwo Zwoleń ścieżka dydak­tyczna przyrodniczo-​​leśna „Miodne” popro­wadzona przez teren rezerwatu Miodne i Ługi Helenowskie.

Rezerwat przyrody Miodne — utworzony na powierzchni 20,38 ha w 1985 roku. Rezerwat powołano w celu ochrony ostoi buka na północnej granicy zasięgu. Nazwa rezerwatu związana jest z silnie rozwi­niętym niegdyś w Puszczy Kozie­nickiej bartnictwem. Rezerwat pełni bardzo ważne funkcje naukowe i dydak­tyczne ze względu na cenne wielo­ga­tunkowe drzewostany z potężnymi okazami buków i dębów.

Pozosta­wiając rowery na leśnym parkingu możemy zgłębić tajemnice tego rezerwatu poruszając się po ścieżce dydak­tycznej z tablicami informacyjnymi.

Z parkingu udajemy się na wprost, obok pozostałości dawnej osady leśnej, drogą przez śródleśną polanę, która doprowadzi nas na skraj rezerwatu Miodne. Po osiągnięciu lasu poruszać będziemy się wzdłuż granicy rezerwatu Miodne zazna­czonej zielonymi pasami namalo­wanymi na drzewach po lewej stronie. Więcej wiadomości o unikatowej przyrodzie rezerwatu będziemy mogli zdobyć czytając informacje zamieszczone na tablicy dydaktyczno-​​informacyjnej z mapą rezerwatu zloka­li­zowanej po lewej stronie. Po kilkuset metrach dotrzemy do drogi szutrowej, którą udajemy się w lewo. Po lewej stronie wciąż przez pewien czas będą nam towarzyszyły zielone znaki na drzewach oznaczające granicę rezerwatu. Pilnując się tej drogi dotrzemy do żółtego szlaku rowerowego, którym udajemy się w prawo. Przez pewien czas droga będzie nam znajoma, gdyż ten odcinek pokony­waliśmy już jadąc w kierunku rezerwatów. Gdy napotkamy żółty szlak pieszy skręcamy w prawo i udajemy się nim do siedziby Nadle­śnictwa Zwoleń w Miodnem, gdzie znajduje się Izba Edukacji Leśnej. Udział w zajęciach prowa­dzonych tu przez leśników jest możliwy po wcześniejszym umówieniu się.

Po zakoń­czeniu zajęć powracamy na żółty szlak, którym docieramy do nieda­lekiej wioski Linów. W Linowie opuszczamy żółty szlak pieszy, a my skręcamy nieozna­kowaną drogą w prawo. Ta droga doprowadzi nas do zielonego szlaku pieszego, którym poruszać będziemy się w kierunku Zwolenia. Gdy osiągniemy drogę Zwoleń-​​Pionki napotkamy zielony szlak rowerowy. W tym miejscu zielony szlak pieszy, którym przybyliśmy biegnie na wprost. My natomiast zachowując szczególną ostrożność i przestrzegając przepisów ruchu drogowego udajemy się w prawo po znakach zielonego szlaku rowerowego wprost do Zwolenia.