Powiat Grójecki — historia, sadownictwo, turystyka
Powiat Grójecki — historia, sadownictwo, turystyka
Mam zaszczyt i przyjemność zaprezentować Państwu powiat grójecki, znany jako „największy sad Europy”. Smaczne owoce, to nie jedyna zaleta naszego regionu. Dogodne położenie na głównym szlaku komunikacyjnym Warszawa — Kraków, bliskość od stolicy kraju, czyni nasz powiat atrakcyjnym również dla potencjalnych inwestorów. Liczne zabytki oraz walory przyrodnicze zachęcają do wycieczek pieszych, rowerowych jak również ze względu na rzekę Pilicę do turystyki wodnej.
Zapraszam Państwa do zwiedzania naszego powiatu, a chętnych do rozwijania swoich horyzontów gospodarczych do inwestowania na naszym terenie.
Mam nadzieję, ze ta publikacja zachęci do odwiedzenia okolic Grójca i przyczyni się do rozwoju lokalnego naszego regionu.
Starosta Grójecki Janusz Różycki
Położenie
Powiat grójecki położony jest na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej (Nizina Mazowiecka), 45 km na południe od Warszawy. Obszar powiatu stanowią niziny z dużymi deniwelacjami terenu. Powiat zajmuje powierzchnię 1285,85 km2, liczba ludności wynosi ogółem 96,6 tyś osób, a gęstość zaludnienia na 1 km2 wynosi 78 osób.
Powiat grójecki graniczy z powiatami: białobrzeskim, kozienickim, garwolińskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, grodziskim, żyrardowskim, tomaszowskim, rawskim, opoczyńskim i przysuskim.
Naturalne granice administracyjne wytyczają od wschodu rzeka Wisła, a od południa rzeka Pilica (pozostałe granice są granicami sztucznymi). Główną sieć wodną tworzy rzeka Pilica i Jeziorka wraz z dopływami.
Powiat grójecki położony jest w malowniczej krainie największego w kraju i Europie zwartego rejonu sadowniczego.
Dogodne położenie na przecięciu najważniejszych arterii drogowych i linii kolejowych naszego kraju sprawia, że powiat grójecki (podobnie jak całe województwo mazowieckie) posiada dobrze rozwiniętą sieć komunikacyjną. Kształt powiatu grójeckiego zbliżony jest do buta z cholewką.
Historia
Do połowy XIII w. Grójec pełnił nadrzędne funkcje w organizacji państwowej (np. gród kasztelański) i kościelnej (kolegiata). Pozycji nie utracił nawet po przeniesieniu ośrodka władzy do Czerska.
Powiat grójecki zawsze obejmował znaczną cześć dawnej Ziemi Czerskiej, terenu niezwykle ważnego dla historii Mazowsza.
Od XIV w. aż do upadku Polski w końcu XVIII w. Grójec był siedzibą powiatu grójeckiego, wchodzącego w skład ziemi czerskiej, podobnie jak powiaty warecki, czerski i garwoliński (od XVI do XVII w. ziemia czerskia należała do Województwa Mazowieckiego).
Upadek Polski w końcu XVIII w. i zabory zdeterminowały dalsze dzieje lokalno-regionalnej społeczności Grójca. W sensie administracyjnym nowoczesny powiat grójecki powstał w 1867 jako część Guberni Warszawskiej (o powierzchni 979 km2 z 46.812 mieszkańcami).
Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości — w dwudziestoleciu międzywojennym (1918−1939) powiat w chodził w skład województwa warszawskiego z czasów Rzeczypospolitej Szlacheckiej (o powierzchni 1699 km2 z 127.058 mieszkańcami).
Podczas II wojny światowej powiat grójecki, w tych samych granicach, znalazł się w obrębie Generalnego Gubernatorstwa w dystrykcie warszawskim. Administracją powiatu kierował Starosta Kreishauptman.
W 1975 zlikwidowano w Polsce powiaty. Większość gmin byłego powiatu grójeckiego weszła w skład utworzonego wówczas województwa radomskiego.
Wstępem do przywrócenia powiatów było powołanie w 1990 urzędów rejonowych. Urząd Rejonowy w Grójcu obejmował gminy: Belsk Duży, Błędów, Chynów, Goszczyn, Grójec, Jasieniec, Mogielnica, Nowe Miasto n. Pilicą, Pniewy, Promna i Warka, a jego pierwszym kierownikiem był Władysław Piątkowski.
1 stycznia 1999 r. po reformie administracyjnej, Grójec wszedł w skład województwa mazowieckiego z siedzibą w Warszawie. Starostą został Władysław Piątkowski. Obecnie powiat obejmuje Gminy: Belsk Duży, Błędów, Chynów, Goszczyn, Grójec, Jasieniec, Mogielnica, Nowe Miasto n. Pilicą, Pniewy i Warka.
Na ziemi grójeckiej swe siedziby miały znaczące rody, m.in. Lubomirscy, Prażmowscy i Kozietulscy. Pochodzi stąd wielu znanych twórców, m.in, Jędrzej Święcicki — pierwszy dziejopis Mazowsza (początek XVII w.), Piotr Skarga (zm. 1612) kaznodzieja królewski i pisarz religijno-polityczny, autor „Kazań Sejmowych” i „Żywotów Świętych”, Adam Jarzębski (zm. ok.1649) — muzyk, architekt, poeta, Grzegorz Knapiusz (zm.1639) leksykograf, autor słownika polsko-łacinsko-greckiego, Adam Boniecki (zm. 1909) — autor i wydawca „Herbarza Polskiego”. Ponadto z grójeckim związani byli m.in. Kazimierz Pułaski (zm. 1779) — bohater Polski i Stanów Zjednoczonch, Bazyli Walicki (zm. 1802) — wojewoda rawski, Piotr Wysocki (zm. 1874) — bohater nocy listopadowej 1830 r., Józef Wybicki — autor hymnu.
Sadownictwo
W zakresie działalności gospodarczej należy zauważyć specfikę powiatu grójeckiego, która wynika z tradycji sadownictwa na tym obzarze. Obecnie około 33% użtków rolnych na terenie powiatu stanowią sady. Areał sadów na terenie powiatu to 48% powierzchni sadów całego województwa i pod tym względem powiat przoduje w województwie.
Średnia produkcja jabłek w ostatnich latach kształtowała się na poziomie 600 – 700 tyś. ton, co stanowi około 30% produkcji krajowej. Produkcją jabłek zajmuje się 7442 gospodarstw przy średniej powierzchni gospodarstwa około 7,0 ha, w tym powierzchni sadu 4,2 ha. W gospodarstwach sadowniczych sady jabłoniowe do 3 lat stanowią 23% ogólnej powierzchni sadów, znaczący udział w strukturze odmian stanowią nowe odmiany min.: jonagold i jego sporty, champion, alwa, elstar, gloster, ligo.
Turystyka
Głównymi obszarami atrakcyjności turystycznej powiatu grójeckiego są doliny rzeki Pilicy (południowa granica gmin Nowe Miasto, Mogielnica i Warka), oraz rezerwaty przyrody zlokalizowane w gminach Belsk Duży, Pniewy, Grójec, Mogielnica. Na terenie powiatu Grójeckiego znajduje się szereg obiektów wpisanych do rejestru zabytków, są to obiekty sakralne, zespoły dworsko-parkowe i pałacowo-parkowe, zabytki przemysłowe, pozostałe zabytki architektury, parid, cmentarze i stanowiska archeologiczne.
Za czynniki atrakcyjności w powiecie grójeckim powszechnie uznaje się również placówki muzealne i miejsca związane z upamiętnieniem wydarzeń historycznych. Działalność agroturystyczna zaczyna rozwijać się w gminie Nowe. Miasto, która posiada ciekawe walory przyrodnicze. Dla turystów powiat grójecki oferuje wiele imprez kulturalno — rozrywkowych nawiązujących do specyfiki gospodarki powiatu, m.in. Święto kwitnących jabłoni”, Piknik w błędowskich sadach, „Ówocobranie”, „Piknik Pułaskiego”.
Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce to muzeum historyczno-biograficzne poświęcone bohaterowi Polski i Stanów Zjednoczonych — Kazimierzowi Pułaskiemu, a także polskiej emigracji, ze szczególnym uwzględnieniem Stanów Zjednoczonych AP. Zostało założone w 1967 r. w Pałacu na Winiarach, gdzie w XVIII w. mieścił się dom rodzinny Pułaskich.
Ekspozycja stała prezentuje działalność Kazimierza Pułaskiego w Polsce i w USA, a także czynny udział Polaków w życiu kulturalnym i społecznym Stanów Zjednoczonych AP. W salach wystaw czasowych prezentowane są ekspozycje historyczne, etnograficzne oraz sztuki współczesnej. Muzeum dokumentuje historię miasta
Warki i regionu Grójecczyzny. Organizują działalność naukową i wydawniczą, upowszechnia muzykę i poezję poprzez organizację koncertów, wieczorów poezji i spotkań autorskich.
Rokrocznie, w październiku obchodzony jest tu polski Dzień Kazimierza Pułaskiego. Od 2005 r. na początku lipca Muzeum organizuje Piknik historyczno-kulturalny VIVAT PUŁASKI z okazji Dnia Niepodległości USA.
Muzeum otacza park krajobrazowy o powierzchni 15 ha rozciągający się na skarpie nad Pilicą. Panujący tu mikroklimat stwarza dobre warunki do odpoczynku i rekreacji. Zapraszamy do odwiedzenia strony www.muzeumpulaski.pl.
Sanktuarium w Lewiczynie
Przy dawnym trakcje królewskim krakowsko-warszawskim, pomiędzy Grójcem a Białobrzegaimieżyjiiewielka miejscowość o nazwie Lewiczyn, a w niej wielowiekowe sanktuaria Matki Bożej Pocieszycieiki Strapionych, Pani Ziemi Grójeckiej. Tradycja ludowa mówi o wojsku książęcym i odniesionym zwycięstwie nad wrogiem, które w podzięce Bogu za tę wiktorię (w XIII w.) Usypało czapkami wzgórze, na którym, wybudowano kościół pod wezwaniem Św. Wojciecha. Wielka odwaga i waleczność zostały nazwane „lwim czynem” i stąd nazwa miejscowości — Lewiczyn.
Kościół ma bogate barokowe wyposażenie. Obraz główny z 1750 r. został ufundowany przez ks., Aiatohiega Wilskiego, proboszcza lewiczyńskiego. Ołtarze boczne pochodzą z 1742r., ambona z 1753r. Uwagę zwracają barokowa monstrancja XVIII wieku, dwa siedemnastowieczne feretrony, obraz przemienienia Pańskiego, Niepokalanego Poczęcia NMP, Św. Antoniego i Św. Marcina. Najnowszy obraz to malowidło przedstawiające Św. Wojciecha — pędzla Jana Molgi z Warszawy, który został ufundowany przez parafian i księdza proboszcza Czesława Aulicha w 1995r. Wśród darów znajduje się patera do konsekracji komunikantów, której używał Ojciec Świgty do Mszy Św. po powrocie do Rzymuź trzeciej pielgrzymki do: Ojczyzny, Jednak najcenniejszym i najstarszym skarbem kościoła lewiczyńśkiego jest Cudowny Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, Pocieszycieiki Strapionych, Pani Ziemi Grójeckiej.
Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty — Chynów
Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty — Chynów
Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty — Chynów
Proponowana trasa prowadzi granicą dwóch krain: Równiny Warszawskiej i Doliny środkowej Wisty. Jej najważniejszym punktem jest średniowieczny zamek w Czersku, ale po drodze nie zabraknie innych ciekawych miejsc Słone kropelki w konstancińskiej tężni przypomną Ci nadmorską atmosferę, a zabytkowe wille uwiodą swoim urokiem. Wisła pod Gassami jest zupełnie inną rzeką, niż w stolicy. Na piaszczystych łachach wysiadują białe stada mew. Na końcu trasy czeka uroczy drewniany kościółek i pyszne jabłka z mazowieckich sadów.
Długość trasy: 53 km. Oznakowanie: Bez znaków, fragmenty trasy wiodą szlakami pieszymi. Trudności: Trasa łatwa. Komunikacja publiczna: Kabaty — stołeczne metro, Chynów — stacja kolejowa na linii Radom — Warszawa.
0 km Metro Kabaty, Ze stacji metra ścieżka rowerowa prowadzi w stronę ul. Wąwozowej i dalej do Lasu Kabackiego. Ulubione miejsce wypoczynku mieszkańców południowej Warszawy od 1980 r. ma status rezerwatu przyrody. Teren łowiecki właścicieli Wilanowa (Potockich i Branickich) został w 1939 r. wykupiony przez władze Warszawy. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był prezydent Stefan Starzyński –dziś rezerwat nosi jego imię. W pogodne weekendy jest tu naprawdę tłoczno. Wszyscy chcą odpocząć w cieniu wiekowych drzew.
2,5 km Park Kultury i Wypoczynku, Po lewej stronie mijasz gajówkę, a po chwili wjeżdżasz na otwarty teren. Na skraju lasu znajdują się wiaty wypoczynkowe i plac zabaw dla dzieci, a droga w lewo prowadzi w głąb Parku Kultury i Wypoczynku. W leśnej scenerii działają tam bary, odkryty basen i wesołe miasteczka.
Jedź dalej prosto skrajem lasu, który po chwili ustąpi miejsca ogrodzeniu. To Ogród Botaniczny PAN. Wizytę w jednym z najbardziej ukwieconych miejsc stolicy odłóż na inną okazję, bo do środka nie wolno wchodzić z rowerami. Najlepiej przyjechać tu wiosną, kiedy zakwita unikalna kolekcja azalii.
Od pewnego czasu Twojej trasie towarzyszą znaki zielone. Skręć za nimi w lewo. Ulica Prawdziwka, a następnie ulica Borowa — sprowadzą Cię w dolinę Wisły.
5,5 km Klarysew, Po przeciwnej stronie ruchliwej ul. Warszawskiej stoi charakterystyczny budynek dawnej stacji kolejki wąskotorowej, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu woziła pasażerów z Piaseczna do Wilanowa. Skręć w prawo — w ulicę Warszawską — i ścieżką rowerową jedź w stronę centrum Konstancina. Wygodna jazda skończy się przy torach kolejowych.
6,5 km Rondo, Skręć w lewo, w ulicę Piaseczyńską. Znowu możesz jechać ścieżką rowerową. Po około 1 km napotkasz znaki niebieskie. Skręć za nimi w lewo. Szutrowa droga prowadzi w stronę mostku na Jeziorce i dalej do Parku Zdrojowego w Konstancinie.
Chociaż trudno to sobie wyobrazić, modna podwarszawska miejscowość ma niewiele ponad sto lat. W 1897 r. Witold Skórzewski (właściciel dóbr Obory) rozparcelował ziemie nad Jeziorka, planując urządzenie w sosnowych borach letniska. Od imienia swej matki nazwał je Konstancinem. Luksusowe wille wyrosły wśród sosen jak grzyby po deszczu. Zdrowy mikroklimat, złoża borowiny i bogate źródła solankowe sprawiły, że Konstancin do dzisiaj jest cenionym uzdrowiskiem, a przy okazji jednym z najmodniejszych podwarszawskich adresów.
8,2 km Park Zdrojowy, Duży park w stylu angielskim urządzono w początkach historii Konstancina. Jego największą atrakcją jest tężnia solankowa, mająca 40 m długości i 6 m wysokości. Po gęstych wiązkach wikliny spływają powoli kropelki solanki, tworząc w powietrzu nasyconą minerałami mgiełkę. Pobyt w tężni pomaga w leczeniu przewlekłych nieżytów górnych dróg oddechowych, zabezpiecza też przed chorobami spowodowanymi przez miejskie zanieczyszczenia powietrza.
Znaki niebieskie prowadzą przez najstarszą, willową część miejscowości — ulicami Matejki i Mickiewicza. Po chwili niska zabudowa ustępuje miejsca blokom. Wjeżdżasz na krawędź doliny Wisły. W dole rozpościera się gęstwina rezerwatu „Łęgi Oborskie” Ochronie podlega naturalny łęg wiązowo-jesionowy, niegdyś formacja charakterystyczna dla dużej części doliny Wisły.
Jedź dalej prowadzącą u podnóża skarpy ul. Literacką.
11 km Pałac w Oborach, Po lewej ręce mijasz malowniczą aleję, prowadzącą do dworu w Oborach. Barokową rezydencję zbudowano w latach 1681 — 1688 dla kanclerza wielkiego koronnego Jana Wielopolskiego. Projektant budowli wywodził się z kręgu znakomitego architekta Tylmana z Gameren. Potężny dwór ma charakterystyczny mansardowy dach. Całość otacza zabytkowy park, w którym rośnie wiele pomnikowych drzew. Od wielu lat dwór w Oborach pełni rolę domu pracy twórczej literatów. Powstał tu niejeden znany wiersz czy opowiadanie.
Jedź cały czas główną drogą, która łagodnie zakręci w lewo i skieruje się na wschód, w stronę koryta Wisły. Przetniesz ciemny olszowy lasek (rezerwat „Łyczyńska Olszyna”) i wyjedziesz na otwartą przestrzeń. Prosta jak strzała droga prowadzi do miejscowości Gassy.
15,5 km Gassy, Wjedź na wał wiślany i kieruj się na południe. Po mniej więcej kilometrze odbija w prawo wąska polna droga. Jadąc nią, miniesz wieś Piaski, a po chwili przetniesz starorzecze Wisły. Na znajdującym się zaraz za wodą rozjeździe w Cieciszewie skręć w lewo. Znaki żółte poprowadzą Cię polnymi drogami do Dębówki.
20,5 km Dębówka, Na skrzyżowaniu znaki żółte skręcają w lewo, w stronę Wisły. Ty jedź dalej — prosto. Asfaltowa droga prowadzi wśród sadów i plantacji do Podłęcza, a dalej wzdłuż wału, przez Wólkę Dworską. Koniecznie wyjdź na wał, który oddziela Cię od jednego z najpiękniejszych mazowieckich widoków. Panorama piaszczystych łach w korycie Wisły zachęca do dłuższego odpoczynku.
Z nowymi siłami jedź dalej na południe. Szosa przecina wał i prowadzi pod wiaduktem kolejowym.
29 km Góra Kalwaria, Nagrodą za męczący podjazd ul. Lipkowską jest rozległy widok na dolinę Wisły. Centrum miasta wyznaczają wysokie wieże kościelne. Dojedziesz do nich, skręcając w prawo, w ul. Szpitalną, a następnie w lewo, w ul. Pijarską.
W drugiej połowie XVII w. w niewielkiej miejscowości (na wysokim brzegu rzeki) biskup Stefan Wierzbowski założył kalwarię mającą naśladować oryginał z Jerozolimy. Założenie, wzniesione na planie krzyża, obejmowało 6 kościołów, 35 kaplic i 5 klasztorów. Do dzisiaj zachowało się tylko kilka zabytków. W miejscu, gdzie ul. Pijarska przecina rozległy rynek, krzyżowały się ramiona kalwaryjskiego krzyża. Usypano tam sztuczny wzgórek, na którym stoi barokowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, dawna kaplica kalwaryjska (zwana Domem Piłata). Na wschód od kościoła wznosi się zgrabny klasycystyczny ratusz z 1834 r. Przylegają do niego dawne jatki z kolumnowymi podcieniami. Na tyłach ratusza znajduje się zrekonstruowany pałac biskupi z drugiej połowy XVIII w. Wschodni kraniec rynku wyznacza okazały kościół i klasztor pobernardyński. Barokową świątynię wzniesiono w latach 1755 – 1759 według projektu Jakuba Fontany. Zachował się bogaty, późnobarokowy wystrój wnętrza. W kaplicy po prawej znajduje się słynący cudami obraz Matki Boskiej z drugiej połowy XVII w.
34,5 km Czersk, Za kościołem skręć w prawo i brukowaną ul. św. Antoniego zjedź stromo w dół. Dalej czeka na Ciebie mostek na rzece Cedron i tunel pod ruchliwą szosą nr 50. Asfaltowa szosa prowadzi dalej wzdłuż wału. Tam, gdzie go przecina, jedź dalej prosto żwirówką. Kieruj się oznakowaniem zielonego szlaku. Po chwili zza otaczających Cię drzew owocowych dostrzeżesz wieże Czerska. Po dojechaniu do asfaltu skręć w prawo. Na stromym podjeździe trzeba wytężyć mięśnie.
Zaraz po wjechaniu na skarpę skręć w lewo. Ścieżka przez teren przykościelny prowadzi do zamku. Na jego teren można wejść z rowerem.
Jedna z najstarszych miejscowości Mazowsza była w średniowieczu ważnym grodem handlowym i ośrodkiem władzy książęcej. Czersk leżał wówczas nad Wisłą. Kiedy w końcu XVI w. rzeka odsunęła się od miasta na ponad 2 km, gród utracił walory obronne i znaczenie gospodarcze. Dziś maleńkie miasteczko wydaje się być oazą spokoju.
Najcenniejszym zabytkiem Czerska są ruiny gotyckiego zamku. Budowlę wzniesiono na przełomie XIV i XV w. z rozkazu księcia Janusza I. Do zamku prowadzi XVIII-wieczny most arkadowy. Ze średniowiecznych zabudowań zachowały się, częściowo odrestaurowane, trzy baszty i łączący je mur. Dół na środku dziedzińca wyznacza miejsce po studni. Kwadratowa wieża wjazdowa służyła wartownikom, prawdopodobnie mieszkał w niej również zarządca. W najwyższej baszcie zachodniej znajdowały się magazyny, a baszta wschodnia pełniła rolę więzienia. Z wież roztacza się wspaniały widok na sady w dolinie Wisły.
Jak każdy przyzwoity zamek, ten również ma swoją białą damę. I to nie byle jaką, bo straszy tu sama królowa Bona. Już od kilkuset lat poszukuje ona rozsypanych pereł ze swojego naszyjnika, który pękł, kiedy opuszczała Czersk, udając się do rodzinnych Włoch.
Tuż obok zamku leży senny rynek, który opuszczamy, kierując się na południowy zachód, do szosy prowadzącej do Tarnobrzega. Wjeżdżając na nią, skręcamy w lewo i pedałujemy ruchliwą drogą przez półtora kilometra. Za mostkiem, na rzeczce Czarnej znajduje się skrzyżowanie. Wprawo prowadzi asfaltowa droga do Wincentowa. Wybierz szutrówkę do Pęcławia, odchodzącą na południowy zachód, po przekątne; między dwiema szosami. Po niedługim czasie na drodze pojawi się asfalt.
45,5 km Machcin, Na skrzyżowaniu skręć w prawo, a po stu metrach w lewo, w szutrową drogę prowadzącą na południowy zachód. Kilometr dalej 1 na rozwidleniu — wybierz prawą odnogę. Jedziesz teraz wąską polną drogą wśród malowniczych sadów. Znajdujesz się w wielkim owocowym zagłębiu, które rozciąga się od Góry Kalwarii po Grójec i Nowe Miasto nad Pilicą. Najpiękniej jest jechać tędy wiosną, kiedy wszystko tonie w kwiatach. Po dwóch kilometrach na drodze pojawia się żwir, a po kolejnym tysiącu metrów dojeżdżasz do asfaltu. Skręć w prawo.
Na skrzyżowaniu skręć w lewo. Wokół sady, łąki i pola uprawne tworzą malowniczą mozaikę. Krajobraz przekształcony ręką człowieka też bywa atrakcyjny! Po 3 km wjedziesz między domy wsi Jakubowizna. Półtora kilometra dalej droga przecina tory kolejowe. Nie skręcaj jeszcze na stację –warto nadłożyć kolejne półtora kilometra i zajrzeć do Chynowa.
51,5 Kościół w Chynowie, Mały drewniany kościółek pochodzi z pierwszej połowy XVIII w. Skromny na zewnątrz, w środku zachwyca bogatym wyposażeniem. Późnorenesansowy ołtarz główny pochodzi z okresu budowy kościoła. Ołtarze boczne są barokowe. Obok kościoła stoi XIX-wieczna dzwonnica.
53 km Stacja Chynów, na dzisiaj wystarczy! Teraz rower stanie się pasażerem kolei.
Informacje praktyczne
Góra Kalwaria; restauracja Marysieńka,
ul. Dominikańska 7, tel. (22) 727 31 28
Góra Kalwaria; Pizzeria Omega,
ul. Dominikańska 32, tel. (22)717 85 03
Góra Kalwaria; Restauracja Złoty Róg,
ul. Wojska Polskiego 37, tel. (22) 727 41 36
Konstancin Jeziorna; hotel Alicja (z restauracją),
ul. Pocztowa 15, tel. (22) 754 34 91
Konstancin Jeziorna; hotel Konstancja (z restauracją),
ul. Źródlana 6/8, tel. (22) 75411 55
polski
English
Deutsch
Français
Русский