Posts Tagged ‘Kanał’

Biebrzański Park Narodowy

Biebrzański Park Narodowy powołano w 1993 r. aby chronić najbardziej rozległe i najlepiej zachowane w Unii Europejskiej torfowiska położone w bagiennej dolinie rzecznej. Park zajmuje powierzchnię 59 223 ha, co czyni go pierwszym pod względem wielkości parkiem narodowym w Polsce. W dolinie Biebrzy zachowała się unikalna różnorodność gatunków roślin i zwierząt oraz naturalnych ekosystemów. Odnotowano tu występowanie 280 gatunków ptaków, w tym 178 lęgowych. Stwierdzono obecność 48 gatunków ssaków oraz największa, populację łosia w kraju – około 600 sztuk. Godna odnotowania jest obecność kilku rodzin wilków, rysi, licznych bobrów i wydr. W parku występuje ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, m.in. lipiennik Loesela, skalnica torfowiskowa i sasanka otwarta. Mało który region w Polsce może poszczycić się tak dużą liczebnością naszego najbardziej okazałego storczyka – obuwika pospolitego.

Bagna biebrzańskie to ważne miejsce gniazdowania, żerowania i odpoczynku ptaków wodno – błotnych i drapieżnych. Bird Life International uznał te tereny za ostoję ptaków o randze światowej. Biebrzański Park Narodowy od 1995 r. znajduje się na liście siedlisk Konwencji RAMSAR tj. obszarów mokradłowych o międzynarodowym znaczeniu. Dla niektórych ptaków takich jak: wodniczka, orlik grubodzioby, dubelt i cietrzew dolina Biebrzy jest jedną z ostatnich ostoi w Europie.

Dolina Biebrzy została włączona do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000, chroniącej najceniejsze przyrodniczo ekosystemy w Unii Europejskiej.

Na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego przygotowano 15 ścieżek edukacyjnych, wybudowano kilkanaście wieź i pomostów widokowych. Na ścieżkach w Osowcu Twierdzy, w pobliżu leśniczówki Grzędy i na Bagnie Ławki położono drewniane kładki ułatwiające przejście po grząskim terenie. Wytyczono 14 szlaków pieszych. Najbardziej atrakcyjne położone są w okolicach wsi Gugny, uroczyska Barwik oraz leśniczówki Grzędy. Wokół parku można podróżować rowerem po oznakowanych szlakach. Od północy przebiega międzynarodowy szlak rowerowy Euro Velo R11, natomiast od południa wyznaczony jest Podlaski Szlak Bociani.

Rzeki Biebrza, Jegrznia, Ełk, Brzozówka i Wissa oraz kanały Woźnawiejski i Augustowski dostępne są dla kajakarzy. Szlak wodny Biebrzy liczy ok. 145 km i można go pokonać w ciągu 7 dni, zatrzymując się na polach namiotowych administrowanych przez park lub osoby prywatne.

W Centrum Edukacji i Zarządzania Biebrzańskiego Parku Narodowego w Osowcu Twierdzy funkcjonuje punkt informacji turystycznej oraz można obejrzeć wystawy czasowe lub filmy przyrodnicze. W pobliżu znajdują się trzy ścieżki edukacyjne, pole namiotowe „Bóbr” wraz z wypożyczalnią kajaków oraz Muzeum Twierdzy Osowiec prowadzone przez Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne.

Wokół Parku powstało kilka pensjonatów i hoteli oraz ponad 100 kwater agroturystycznych. W wielu z tych obiektów sprzedawane są karty wstępu do parku, mapy i wydawnictwa.

Zasady zwiedzania Biebrzańskiego Parku Narodowego

• W Parku ochronie podlega cała przyroda i krajobraz.
• Ruch turystyczny może odbywać się wyłącznie po wyznaczonych szlakach lub ścieżkach przyrodniczych na podstawie karty wstępu, w okresie całego roku od świtu do zmierzchu.
• Oddzielne karty wstępu obowiązują na szlaki obwodu ochronnego Grzędy oraz na spływy kajakowe i tratwami.
• Grupy liczące powyżej 7 osób obowiązane są zwiedzać Park na szlakach pieszych pod opieką licencjonowanego przewodnika po BPN lub Znawcy Biebrzy.
• Na spływ Biebrzą z Osowca do ujścia Wissy od 1 stycznia do 23 czerwca wymagana jest zgoda Dyrektora Parku.
• Biwakowanie i rozpalanie ognisk dozwolone jest wyłącznie w miejscach do tego przeznaczonych.
• Na amatorski połów ryb wymagana jest licencja wydana przez Biebrzański Park Narodowy.
• Obowiązuje zakaz wprowadzania psów na szlaki turystyczne obwodów ochronnych Grzędy i Tajno oraz kompleksów leśnych Trzyrzeczki i Sośnia.

Rzeka Rospuda, szlak kajakowy i historia

RZEKA ROSPUDA – nazwa rzeki i obydwóch jezior: Rospudy Filipkowskiej i Augustowskiej jest wynikiem zniekształcenia przez osadników z Mazowsza starej jaćwieskiej nazwy „Daus-pude”, co oznaczało „mocno naciskająca”. Rzeka dawniej zwana była: Dowspudą, Rowspudą, Kamienną, a w okolicach Filipowa – Filipówką. Dopływ Netty, dł. 80,7 km. Przepływa przez 2 krainy: Pojez. Suwalskie i Równinę Augustowską. Początek rzeki na morenach stanowiących przedpole Puszczy Romnickiej. Ważny szlak kajakowy o dł. 71,5 km, w tym 30 km po wodach stojących i 41 km z prądem rzeki. Przepływa przez i m / 8 jezior wpadając do 9-go – Rospudy Augustowskiej.

JEZIORO KAMIENNE – rynnowe, dno piaszczyste, na brzegach liczne duże kamienie. Powierzchnia 38,5 ha; śr.głęb.66,4 m; maks. 20 m; dł.2130 m; leży na wysokości 173 m npm. Jezioro typu leszczowego. Strefa ciszy!

FILIPÓW – nadanie praw miejskich w 1570 r., utrata – 1870 r.,(w herbie miejskim – rak), w XVI w. ośrodek arianizmu. W1656 r. bitwa w czasie wojen szwedzkich – zniszczenie miasta. Maksymalny rozwój miasta – początek XIX w. W miejscowości: neogotycki kościół – rozbudowany; obok niego drewniana dzwonnica i murowana zabytkowa plebania oraz 4 cmentarze: katolicki, ewangielicki, mariawitów i żydowski.

JEZIORO DŁUGIE – dno żwirowo-kamieni-ste. Pow. 15 ha; średnia głęb. 3 m; maks. 5 m. Leży na wysokości 165,8 m npm. Długość 1250 m; szerokość do 250 m. Możliwość połowu szczupaka, leszcza, okonia, płoci i karasia.

GARBAŚ – we wsi resztki parku podworskiego. Jeden kilometr na zachód głaz narzutowy uznany za pomnik przyrody, jego obwód wynosi 10 metrów.

JERIORO GARBAŚ – rynnowe, j oligotroficzne. Pow. 137,5 –f-ha; średnia głęb. 20,9 m; ! maks. 48 m. Długość – 3450 m, średnia szerokość 400 m; a maks. 700m. Leży na wysokości 163,3 m npm. Dużo miejsc do kąpieli, uwaga na gwałtowne spadki stoków dna.

JEZIORO SIEKIEREWO – śródleśne bezodpływowe; brzegi suche. Powierzchnia 25 ha; średnia głębokość 7 m. Leży na wysokości 166,9 m npm. Od doliny Rospudy oddzielone garbem morenowym o szer. 200 m.

BAKAŁARZEWO – wieś; nazwa pierwotna Dowspuda Bakałarzewska pochodząca od nazwiska właściciela okolicznych dóbr (XVI w.). Dawniej miasto, od 1870 r. wieś, obecnie duża wieś gminna. Duże zniszczenia w czasie II wojny światowej (90 % zabudowy). We wsi: kościół parafialny z 1936 r., w nim późnorenesansowa nastawa ołtarza (XVII w.) – najstarszy zachowany ruchomy zabytek sztuki Suwalszczyzny oraz młyn wodny na Rospudzie (XIX/XX w.)

JEZIORO SUMOWO – dawniej zwane Somowo. Rynnowe, rybne typu sandaczowo-leszczowego. Powierzchnia 81 ha; śr. głębokość 8 m; maks. 13,6 m; długość 3450 m, szerokość 350 m. Leży na wysokości 151,7 m npm. Do jeziora wpada 5 strumieni – na zachodnim brzegu. Dogodne miejsca do biwaków i kąpieli, przy brzegu płytka piaszczysta ławica, później spadek w głąb jeziora. W pobliżu jeziora ciąg ozów subglacjalnych o dł. 2 km, łagodnych, wydłużonych wzgórz i grzbietów. Całość przykryta warstwą glin zwałowych o grubości 1 – 2 m.

JEZIORO KARASIEWEK – niewielkie jezioro połączone strugą z Rospudą. Powierzchnia 12,5 ha, średnia głębokość 8 m, maks. 17,5 m; dł. 500 m, szer. 300 m. Leży na wysokości 161,5 m npm.

JEZIORO BOLESTY – rynnowe, przypomina szeroką rozlaną rzekę, najdłuższe jezioro na szlaku kajakowym Rospudy, o charakterze oligotroficzno-eutroficznym, uboga roślinność wodna. Przy brzegach szybki spadek głębokości. Pow. 116,5 ha; śr.głęb. 7 m, maks.16,2 m; dł. 5800 m, śr.szer. 350 m. Leży na wysokości 149,6 m npm. W dawnych dokumentach nazywane było Jeziorem Długim.

DOWSPUDA – miejscowość znana z słynnego pałacu Michała Paca (1778-1835) położonego na wysokiej skarpie Rospudy. Zachowany rozległy park -13 ha z wieloma cennymi gatunkami drzew. Pałac w stylu angielskiego neogotyku projektowali i budowali włoscy architekci w latach 1820-1 823. Całość założenia architektonicznego w czasach świetności odpowiadała powiedzeniu: „Wart Pac pałaca, a pałac Paca”. Po konfiskacie dóbr Pacowi przez cara pałac uległ zniszczeniu. Mury rozebrano w 1887 r., a cegłę sprzedano na koszary w Suwałkach. Zachowała się do dzisiejszych czasów: tzw. Wieża Bociania, arkadowy portyk wjazdowy, fundamenty podpiwniczenia pałacu właściwego oraz przy wejściu budynek stajni i psiarni (obecnie internat szkoły).

RACZKI – wieś gminna, dawniej miasto przy trakcie z Grodna do Prus. Powstała około połowy XVI w. Dawna nazwa -Dowspuda (Raczkowska). Przywileje handlowe miasto otrzymało od Jana III Sobieskiego, miejskie od Augusta III w 1703 r. Zakupione dobra w 1748 r. odziedziczył po poprzedniku Ludwik Michał Pac. Rozbudowane, ufundował kościół, uruchomił wiele zakładów przemysłowych. W 1870 roku utrata praw miejskich, początek zapaści miasta -spowodowana została konfiskatą dóbr Paca za jego udział w Powstaniu Listopadowym. Znaczne zniszczenia w czasie II wojny światowej. W miejscowości: zachowany układ przestrzenno-urbanistyczny, klasycystyczny kościół murowany projektowany przez Piotra Aignera, przebudował Henryk Mar-conii. Inne zabytki: kilkanaście domów drewnianych i murowanych (poł. XIX w.), budynek dawnej manufaktury pacowskiej.

CHODORKI – wieś, powstała w XVI w., nazwa od imienia ruskiego Chodor = Fiodor = Teodor. Początkowo zamieszkała przez ludność ruską.

ŚWIĘTE MIEJSCE – uroczysko, od dawna miejsce modłów okolicznej ludności i rytualnych posiłków, a także obmywania się w pobliskiej rzeczce Jałówce w dniu 24 czerwca. Prawdopodobnie pozostałość obyczajów (święto Jordana) ludności prawosławnej, obecnie zanikłej. Na miejscu drewniana kapliczka i zbiorowisko krzyży: kamiennych i drewnianych.

PUSZCZA AUGUSTOWSKA – jeden z największych leśnych kompleksów w Polsce. Porasta sandrową Równinę Augustowską. Rozpościera się miedzy jcz. Wigry rra-póhcey, a rzeką Biebrzą na południu Powierzchnia ponad 1140 km2 (w tym ponad 60 km2 poza granicami Polski, głównie na terenie Litwy). Drzewostan to głównie sosna (73%), pozostały: świerk, olsza, brzoza, jesion, dąb. W runie leśnym zachowało się wiele reliktów: m.in. zimoziół północny i bażyna czarna. Puszcza Augustowska stanowi ostoję dla wielu rzadkich zwierząt: bobrów, rysiów, głuszców, orła bielika, bociana czarnego, gągołów i wielu innych. Dla ich zachowania utworzono Wigierski Park Narodowy oraz szereg rezerwatów przyrody. Do bardziej znanych zalicza się rezerwaty mające na celu ochronę stanowisk bobra. Puszcza Augustowska wchodziła niegdyś w skład wielkich dziewiczych puszcz rozciągających się na pograniczu Litwy, Mazowsza i Prus. Do XII w. zamieszkała była przez Jaćwingów wytępionych przez Krzyżaków. Od XV w., początek zagospodarowania (łowiectwo, bartnictwo, sianożęci). W XVI w. początek przemysłowego jej wykorzstania (rudnie, smolarnie, dziekciarnie, potażarnie, pozysk drewna). Największe zniszczenia nastąpiły w czasie I wojny światowej, Niemcy wycieli 15% jej drzewostanów (4 min m3 drzewa). Dużą atrakcją turystyczną Puszczy stanowi Kanał Augustowski wybudowany w latach 1823-1839, obecnie służy jako szlak kajakowy i trasa żeglugowa. Został uznany za zabytek techniki.

SZCZEBRA – wieś, początki wsi w XV w., na pewno istniała w XVI w. Nazwa najprawdopodobnej od jaćwieskiego słowa „steb” czyli „kamień” (w 1547 r. nazwa brzmiała: Stebra). W 1783 roku postanowiono ze Szczebry utworzyć miasto konkurencyjne dla Augustowa.Zamiaru nie udało się sfinalizować. Nieopodal miejscowości miejsce straceń ludności Augustowszczyzny – 8 tys. ludzi, głównie pochodzenia żydowskiego (1941 -1944).

JEZIORO ROSPUDA – pochodzenie nazwy jeziora podane zostało przy okazji opisu rzeki. Powierzchnia 107 ha; śr. głębokość 5.1 m, maks. 10 m; dł. 2700 m, szer. 400 m; długość linii brzegowej 6,4 km. Jezioro jest miejscem akumulacji materiału mineralnego niesionego przez rzekę, stwarza to doskonałe warunki denne dla żerowania miętusa, ryby niespotykanej winnych jeziorach augustowskich. Na jeziorze wyspa przez rybaków zwana Grądzikiem, przez wczasowiczów Wiankiem. Na jeziorze półwysep o szczególnej nazwie – Goła Zośka. Z obydwoma obiektami związane są legendy wyjaśniające nazwy.

AUGUSTÓW – miasto położone na Równinie Augustowskiej przy starym trakcie tzw. Starym Gościńcu z Grodna do Warszawy i Krakowa. Otoczone szeregiem jezior. Założone zostało w 1555 r przez król Zygmunta Augusta, prawa miejskie otrzymało w 1557 r. W czasie wojen szwedzkich miasto zniszczono. Odbudowane przez Jana Kazimierza, od 1808 r. Augustów był miastem powiatowym. W okresie międzywojennym stał się ważnym ośrodkiem turysty-czno-wczasowym. Okres II wojny światowej i okres tuż powojenny zapisał się tragicznie w historii miasta. W czasie okupacji miasto zostało zniszczone w 70 %. W mieście Muzeum Ziemi Augustowskiej oraz Muzeum Historii Kanału Augustowskiego.

Rzeka Czarna Hańcza, szlak kajakowy i historia

STARY FOLWARK – wieś założona przez kamedułów w 1700 r. W okresie międzywojennym we wsi Stacja Hydrobiologiczna – uważana za kolebkę polskiej hydrobiologii. Obecnie wieś letniskowa i ośrodek turystyki wodnej.

WIGRY – wieś na półwyspie Klasztornym. Od 2 poł. XVII w. siedziba Zakonu Kamedułów, Zarządu Dóbr ofiarowanych przez króla Jana Kazimierza. Stanowi cenny barokowy zespół klasztorny. Budowa wg, projektu Piotra Putiniego. Zabytki: Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z 1704-45, eremy z XVII/XVIII w., refektarz z bramą wjazdową i wieża zegarowa z końca XVII w., dom gościnny tzw. królewski z 2 poł. XVIII w. Pamiątką po wizycie Papieża w Wigrach w 1999 roku jest zachowany apartament dostojnego gościa.

Kilometraż (km) liczony jest od wypływu Czarnej Hańczy z jez. Postaw (00,0 km)

CZARNA HAŃCZA – rzeka dorzecza Niemna, największa rzeka Suwalszczyzny. Przepływa przez Pojez. Wschodnio-suwalskie, Pojezierze Sejneńskie i Równinę Augustowską. Długość -141,7 km, w Polsce 107,8 km. Powierzchnia dorzecza wynosi 1916,2 km , w Polsce 1612,5 km . Rzeka początek bierze na wys.245 m npm. wśród morenowych wzgórz na północ od jez.Hańcza, na południe od Wiżajn. Górny odcinek (do jez. Wigry) jest o spadku 2,3 / dolny 0,3 / . W rzece wody przydatne do hodowli ryb łososiowatych. Przy wypływie rzeki do jez. Wigry rezerwat ścisły chroniący ostoje bobrów. Czarna Hańcza jest jednym z najbardziej atrakcyjnych szlaków kajakowych w Polsce. W dolnym biegu została włączona do systemu Kanału Augustowskiego.

MAĆKOWA RUDA – wieś założona w XVII w., niegdyś stanowiła własność kamedulską. Nazwa pochodzi od byłego właściciela Macieja Milewskiego. W1943 i 1944 roku we wsi miały miejsce akcje partyzantów Armii Krajowej.

SARNETKI – wieś wśród lasów Puszczy Augustowskiej, powstała na miejscu domostwa braci Sernetkowiczów (XV w.) trudniących się bartnictwem. W 1863 r. potyczka powstańców z wojskami rosyjskimi. Na wschód od wsi interesujący obiekt geomorfologiczny – spod pokrywy utworów sandrowych budujących Równinę Augustowską wystają wierzchołki moren czołowych w postaci wysp.

FRĄCKI – wieś, nazwa pochodzi od imienia właściciela tu istniejącej w XVII w. rudni – Frącka Milewskiego. Od XVIII w. wieś wolnych chłopów później miejsce zamieszkania „sążniarzy” – robotników drzewnych.

STRZELCOWIZNA – wieś powstała z XVII wiecznej rudni, w 1863 roku w pobliżu odbyło się ostatnie poważniejsze starcie powstańców z wojskami carskimi w czasie powstania styczniowego.

OKÓŁEK – wieś z XIX w., miejsce klęski oddziału VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego Armii Krajowej (12.VIII.1943 r.). W miejscu potyczki pamiątkowy kamień, obok zabytkowy dąb (obwód 3,65 m).

PUSZCZA AUGUSTOWSKA – jeden z największych leśnych kompleksów w Polsce. Porasta sandrową Równinę Augustowską. Rozpościera się między jez. Wigry na północy, a rzeką Biebrzą na południu. Powierzchnia ponad 1140 km 2 (w tym ponad 60 km poza granicami Polski, głównie na terenie Litwy). Drzewostan to głównie sosna (73%), pozostały: świerk, olsza, brzoza, jesion, dąb. W runie leśnym zachowało się wiele reliktów: m.in. zimoziół północny i ba-żyna czarna. Puszcza Augustowska stanowi ostoję dla wielu rzadkich zwierząt: bobrów, lysiów, głuszców,orła bielika, bociana czarnego, gągołów i wielu innych. Dla ich zachowania utworzono Wigierski Park Narodowy oraz szereg rezerwatów przyrody. Do bardziej znanych zalicza się rezerwaty mające na celu ochronę stanowisk bobra. Puszcza Augustowska wchodziła niegdyś w skład wielkich dziewiczych puszcz rozciągających sie na pograniczu Litwy, Mazowsza i Prus. Do XII w. zamieszkała była przez Jaćwingów wytępionych przede wszystkim przez Krzyżaków. Od XV w. początek zagospodarowania (łowiectwo, bartnictwo, sianożęci). XVI w. początek przemysłowego jej wykorzystania (rudnie,smolarnie dziekciarnie, potażarnie, pozysk drewna) Największe zniszczenia nastąpiły w czasie I wojny światowej, Niemcy wycieli 15 % jej drzewostanu (4 min m drzewa). Dużą atrakcją turystyczną Puszczy stanowi Kanał Augustowski wybudowany w latach 1823-1839, obecnie służy jako szlak kajakowy i trasa żeglugowa. Został uznany za zabytek techniki.

WIGIERSKI PARK NARODOWY – powstał w 1989 roku na pow. 14.840 ha. Wody stanowią 19%. Park obejmuje obszar morenowo-jezierny Pojezierza Suwalskiego. Celem utworzenia była ochrona charakterystycznego krajobrazu, flory i fauny. Na terenie Wigierskiego Parku Narodowego nałożono na odwiedzających szereg ograniczeń koniecznych przy wypełnianiu przepisów ochronnych. Są to: / ograniczenie ruchu turystycznego i uprawiania sportów wodnych do okresu od wschodu do zachodu słońca, / poruszania się po drogach wyznaczonych i szlakach / ograniczenia możliwości wędkowania do niektórych jezior (dozwolone jest na jeziorach: Wigry, Pierty, Królówek, Leszcze-wek, Omułówek, Mulaczysko i Białe koło Piert na podstawie ważnej licencji), / biwakowanie i rozpalanie ognisk w wyznaczonych do tego miejscach, / zakaz pozyskiwania runa leśnego, niszczenia roślin, zabijania, płoszenia i chwytania dziko żyjących zwierząt, wprowadzania psów bez kagańca i smyczy.

JEZIORO WIGRY – zaliczane do największych jezior w Polsce. Pochodzenie rynnowo-morenowe. Nazwa wywodzona jest z jaćwieskiego „vingus” (kręty, zygzakowaty). W otoczeniu jeziora wysokopienne lasy (porastają80% linii brzegowej). Powierzchnia wynosi 2186,7 ha (w tym 68,4 ha wysp), głęb.maks.73 m, średnio 15,8 m; długość linnii brzegowej 72,2 km (w tym wyspy 12,4 km); objętość misy jeziornej 336.727 m . Położone jest na wysokości 132 m npm. W jeziorze zamieszkuje 26 gat. ryb, do XVII w odławiano jeszcze w Wigrach łososie. Do kompleksu jezior wigierskich zaliczane są24 jeziora i kilka małych „oczek”.

GAWRYCH RUDA – wieś założona w 1668r. nazwa od imienia Gabriela Suchockiego zwanego Gawrychem. We wsi zabytkowe domy z XIX w. i młyn drewniany (pocz. XX w.) – obec-” nie Ośrodek Zarybieniowy PZW na cieku wypływającym z jez. Staw. PŁOCICZNO – dawna smolarnia kamedulska, w czasie I wojny światowej powstał tu duży tartak. We wsi kościół z lat 1983-85.

REZ. PERKUĆ – powstał w 1970, powiększony w 1988. Pow. 209 ha, w tym lasy, torfowisko i jez. Kruglak. Cel utworzenia: ochrona jednego z najcenniejszych fragmentów Puszczy Augustowskiej. Na terenie rezerwatu liczne rośliny chronione i zwierzęta: m.in. żurawi bóbr.

RYGOL – wieś zawdzięczająca rozwój Kanałowi Augustowskiemu. W czasie II wojny światowej istniał tu obóz przejściowy dla Rosjan. Pochłonął on ok. 3000 ofiar. Na terenie wsi Czarna Hańcza łączy się z systemem Kanału Augustowskiego, a nadmiar jej wód odprowadzany jest do Szlamicy.

ŚLUZA MIKASZÓWKA – z 1828 r, zbudowana przez por. W. Korczakowskiego. Długość 43,31 m; szer. 6,05 m; różnica poziomów 2,44 m. Czas śluzowania – 22 min. Na północ od śluzy drewniany kościół.

ŚLUZA PERKUĆ – z 1827-28, zbudowana przez ppor. J. Piędzickiego. Długość 43,5 m; szer.6,02 m; różnica poziomów 2,91 m; czas śluzowania 14 min.

ŚLUZA PANIEWO – z 1826-28, zbudowana przez por. M. Horaina, dwukomorowa, o największej różnicy poziomów-6,29 m. Dł.-44,41 i 43,64 m; szer. obydwóch komór – 5,94 m; czas śluzowania 30 min. Uszkodzona w czasie II wojny światowej, odbudowana w latach powojennych, w latach 1974-79 wybudowana od podstaw z uwagi na błędy popełnione przy wcześniejszych pracach.

ŚLUZA GORCZYCA – z 1828 r, zbudowana przez ppłk. Jerzego Arnolda. Dł. 43,23 m; szer. 5.95 m; różnica poziomów 2,81 m; czas śluzowania – 18 min. Poważne uszkodzenia w czasie I i II wojny światowej, gruntowny remont w latach 1947-48 i 1954. Obok na skarpie pomnik przyrody – klon pospolity o pierśnicy ok. 4 m. Śluza w 1999 r. była docelowym punktem papieskiego rejsu po Kanale, jest to upamiętnione kamieniem na brzegu kanału.

JEZIORO SERWY – jezioro wytopiskowo-rynnowe, spełnia funkcję głównego rezerwuaru zasilającego Kanał Augustowski poprzez rz. Serwiankę. Jest bowiem położone powyżej kulminacji kanału. Rocznie dostarcza wody wystarczającej na ponad 5000 prześlu-zowań. Powierzchnia – 460 ha; długość ok. 7 km; maks. szer. do 1,2 km śr. głęb.-14,5 m; maks. 41,5 m. Długość linii brzegowej 16 km. Położone jest na wysokości 127 m npm. Nazwa jest pochodzenia jaćwieskiego od słowa „sirvis”, co oznacza „szary”.

SERWIANKA – ciek łączący jez. Serwy i kan. Czarnobrodzki, fragment Kan. Augustowskiego. Poprzez niego zasilanie w wodę systemu wodnego tego kanału. Nosi również nazwę Sucha Rzeczka, a dawniej Płaska.

KANAŁ CZARNOBRODZKI – zbudowany w latach 1825 -1828, budową kierowali por. Woyczyński i por. Jokisz. Długość – 9,6 km. Wykopany ręcznie, ograniczony jest śluzami: Swoboda i Gorczyca. Stanowi kulminację Kanału Augustowskiego.

KANAŁ AUGUSTOWSKI – długość całkowita -101,2 km, w tym rzek skanalizowanych 35 km, kanałów sztucznych 44,85 km, jezior 21,3 km. Różnica wysokości między stanowiskiem szczytowym, a rzeką Biebrzą wynosi 14,82 m na zachodzie i 39,23 m między nim a Niemnem na wschodzie. Różnica poziomów między początkiem a końcem kanału wynosi 24,42 m, o tyle wyżej położone jest ujście kanału do Biebrzy niż do Niemna. Na kanale znajduje się 18 śluz, na odcinku wschodnim znajduje się ich 14 (10 w Polsce), 3 na obszarze Białorusi, jedna leży w pasie granicznym. W 1979 r. Kanał został wpisany do rejestru zabytków jako zabytek techniki klasy I.

ŚLUZA SWOBODA – obiekt autentyczny z XIX w. budową kierował Jan Paweł Lelewel, modernizowana w 1964-1966. Różnica poziomów -1,70 m, długość użytkowa – 45,77 m, szer. 5,95 m. Czas śluzowania 18 min. Obok stylowe obejście śluzowego. Do śluzy doprowadza od jez. Studziennicznego przekop zwany kanałem Swoboda.

STUDZIENNICZNA – zespół sakralny: kościółek drewniany z 1847 r. (z dzwonnicą), kapliczka Najświętszej Marii Panny (wybudowana przez inżyniera Ludwika Jeziorkowskiego w 1872 r). i cudowna studzienka. Całość stanowi najpopularniejsze w okolicy miejsce pielgrzymkowe. Od 1873 r. Studzienniczna została parafią. W XIX w. i pocz. XX w. miejsce patriotycznych manifestacji, podobnie po 1956 roku. W 1999 r. miejsce pielgrzymki Papieża Jana Pawła II, pamiatką po niej jest Jego pomnik nad brzegiem jeziora.

ŚLUZA PRZEWĘŹ – autentyk z lat 1826-1827. Zbudowana została przez Augusta Szultz’a. Długość użytkowa 46,17 m, szer. 5,96 m, spad 86 cm; czas śluzowania 13 minut. Oryginalny domek śluzowego nie zachowany, w 1984 wybudowano dworek wzorowany na innym.

STAW WOJCIECHOWSKI – dawniej zwany Królewkiem od jaćwieskiego „kręte”, w 1912 zmniejszone przez groblę szosy do Sejn. Obecnie pow. 14 ha, dł. 1 km, maks. szer. 250 m.

JEZIORO BIAŁE – połączone z jez. Necko rzeczką Klonownicą. Od 1935 zwane także Krecho-wieckim. Pow. 488 ha, dł. ponad 6 km, szer. maks. 1350 m; śr. gł. 8 m, maks. do 30 m.

JEZIORO NECKO – „herbowe” jezioro Augustowa. Rynnowe, powierzchnia 411 ha; dł. 5400 m, szer. maks. 850 m; śr. głęb. 10,1 m maks. 25 m. Nad nim położonych jest szereg ośrodków wypoczynkowych.

AUGUSTÓW – miasto leżące nad Nettą na Równinie Augustowskiej przy starym trakcie tzw. Starym Gościńcu z Grodna do Warszawy, Krakowa i Wielkopolski. Otoczone jest szeregiem jezior. Założone zostało w 1555 r. przez króla Zygmunta Augusta, prawa miejskie otrzymało w 1557 r. W czasie wojen szwedzkich miasto zniszczone. Odbudowane przez Jana Kazimierza. Od 1808 r. Augustów był miastem powiatowym. W okresie międzywojennym stał się ważnym ośrodkiem turystyczno-wczasowym. Okres II wojny światowej i okres tuż powojenny zapisał się tragicznie w historii miejscowości. W czasie okupacji miasto zostało zniszczone w 70 %. Zabytki: kanał Augustowski, zespół poczty z ok. 1830 r., dworek „Prądzyńskiego” z połowy XIX w. – obecnie Muzeum Kanału Augustowskiego, kaplica grobowa Truszkowskich (1820 r.) oraz były hotel L.P.T. z 1939 r. autorstwa Macieja Nowickiego. W mieście Muzeum Ziemii Augustowskiej.

Przewodnik po Warszawie – Judaica

Aleje Jerozolimskie

W 1768 r. zezwolono Żydom na swobodne zamieszkiwanie na Mazowszu, z wyłączeniem Warszawy. Wówczas za zachodnimi rogatkami miasta, w okolicach obecnego placu Zawiszy, Józef Potocki i August Sułkowski w 1774 r. na swoich gruntach założyli osady dla Żydów: Nowy Potok i Nowa Jerozolima. Władze Warszawy, uznając je za konkurencyjne w prowadzeniu handlu, już po roku doprowadziły do ich likwidacji, ale droga prowadząca do Wisły i jej nazwa pozostały do dnia dzisiejszego.

Ulica Próżna

Na tej małej uliczce, położonej obecnie między ulicą Zielną, a placem Grzybowskim, ocalały, choć są dziś w opłakanym stanie, cztery kamienice nr 7, 9, 12 i 14, które są jednym z nielicznych fragmentów „żydowskiej Warszawy”. Obecnie są przygotowane projekty renowacji tych budynków.

Teatr Żydowski im. Ester Rachel Kamińskiej i Idy Kamińskiej

Budynek wzniesiony w 1969 r. Mieści się w nim między innymi: Teatr Żydowski, wystawiający sztuki w języku żydowskim, biura Zarządu Głównego i Oddział Warszawski Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, klub TSKŻ, redakcja dwujęzycznego polsko-żydowskiego czasopisma „Słowo Żydowskie” (Dos Jidisze Wort), Amerykańsko – Polsko – Izraelska Fundacja Shalom.

Synagoga małżonków Nożyków

Wzniesiona w latach 1898-1902 jako prywatny dom modlitwy przez Zelmana i Rywkę Nożyków, następnie przekazana Warszawskiej Gminie Starozakonnych. Z istniejących przed wojną w Warszawie kilkuset domów modlitwy jest jedyną ocalałą synagogą i nadal pełni funkcje religijne. Synagogę można zwiedzać codziennie oprócz sobót w godzinach przedpołudniowych. Wstęp płatny. Tel. 0 22 620 43 24.

Ul. Twarda 6

Jeden z nielicznych ocalałych budynków na tej ulicy. W okresie międzywojennym mieściło się tu wiele instytucji żydowskich i ambulatorium lekarskie gminy warszawskiej. Na pierwszej klatce zachowały się fragmenty napisu w języku polskim, hebrajskim i żydowskim informujące o istniejącym tu ambulatorium. W klatce środkowej umieszczono odnalezione dokumenty rodzin zamieszkujących ten budynek w getcie, do czasu deportacji w lipcu 1942. Obecnie mieści się tu między innymi: stołówka Gminy Żydowskiej, Klub Seniora Betejnu, Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu, Stowarzyszenie Żydów Kombatantów, Centrum Edukacyjne Kultury Żydowskiej (Joint), Fundacja Ronalda Laudera, redakcja miesięcznika „Midrasz”, Biuro Podróży „Our Roots”, Shalom Travel, Żydowska Ogólnopolska Organizacja Młodzieżowa, Fundacja Prof. Mojżesza Schorra.

Ul. Sienna 55

16 listopada 1940 r. getto zostało zamknięte murami o wysokości 3,5 m. Na 307 ha uwięziono ok. 500 tys. Żydów. 20 listopada 1941 r. zmieniono granice i mury przesunięto na środek granicznych ulic. Po zakończeniu deportacji obszar getta ponownie zmniejszono i mury wzniesiono na ulicy Leszno. Fragmenty murów getta ocalały między innymi na terenie domu przy ulicy Siennej, a także na ulicy Waliców, Krochmalnej, Żelaznej. Aby obejrzeć fragment muru wzniesiony w 1940 r. między ulicami Sienną i Złotą należy wejść od strony ulicy Złotej 62.

Dawny Szpital Dziecięcy im. Bersonów i Baumanów, obecnie dzieci Warszawy

Szpital został zbudowany dla dzieci żydowskich w latach 1876-1878 z funduszy Majera Bersona i jego córki Pauliny Bauman. W przyszpitalnym laboratorium leczono dzieci bez różnicy wyznania. Przed I wojną światowa pracował w nim Janusz Korczak. 10 sierpnia 1942 r. dzieci i personel zostali przesiedleni do „dużego” getta, do budynku szkolnego na rogu ulic Żelaznej i Leszno, a stamtąd na Umschlagplatz. W odbudowanym budynku po wojnie mieściły się biura Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. W 1952 r. gmach przejęło państwo, adaptując go na miejski dziecięcy szpital zakaźny. Od strony ulicy Śliskiej 55 wmurowana została w 2001 r. tablica upamiętniająca dr Annę Braude-Hellerową (1888 -1943), dyrektorkę tutejszego szpitala w latach 1930-1942, zamordowaną w bunkrze wraz z chorymi dziećmi w getcie centralnym, podczas powstania w maju 1943 r.

Dom Studiów Religijnych

Na podwórzu tego bloku mieszkalnego zachował się fragment domu należącego od 1864 r. do Izaaka Majera Altera, cadyka z Góry Kalwarii. W tym budynku założył jeszywę, w której studiowano pod jego kierownictwem Torę i Talmud.

Ulica Waliców

Na małym fragmencie tej ulicy, na jej wschodniej stronie zachowały się trzy budynki. Przed wojną pod nr 14 mieszkał znany dziennikarz i fotograf żydowski Menachem Kipnis, a w czasie wojny w oficynie tego budynku poeta Władysław Szlengel. Jego wiersze wygłaszane w gettowej kawiarni „Sztuka” przy ulicy Leszno 2 krążyły z rąk do rąk w odpisach maszynowych. Poeta zginął w maju 1943 r. Po likwidacji „małego” getta w 1943 r. ukrywała się tutaj grupa Żydów, między innymi dr Edward Reicher. Fragment ściany budynku pod nr 11, po zachodniej stronie ulicy, był murem getta, o czym informuje umieszczona tu tablica.

Ulica Chłodna 20

Od jesieni 1941 r. cała ulica Chłodna była wyłączona z getta, ale domy po północnej i południowej stronie od ulicy Elektoralnej do Żelaznej należały do „małego” i „dużego” getta. Od „aryjskiej” jezdni oddzielały je trzymetrowe mury. W tym budynku, w 1941 r. mieszkał prezes Gminy Żydowskiej Adam Czerniaków.

Ulica Chłodna 22

(dawniej 24-26) Na wysokości tego domu w początkach 1942 r. wybudowany został drewniany most dla Żydów przechodzących z „małego” do „dużego” getta.

Dom Sierot Janusza Korczaka

W latach 1911-1913 Towarzystwo „Pomoc dla Sierot” wybudowało na peryferiach miasta dwupiętrowy budynek, dla sierot żydowskich. Od początków jego kierownikiem był wybitny pedagog, pisarz, lekarz, doktor Janusz Korczak (Henryk Goldszmit). Po utworzenia getta Dom Sierot został przesiedlony na ulicę Chłodną 33, później na Śliską 9 (ob. teren pl. Defilad). Stąd 6 sierpnia 1942 r. dzieci wraz z opiekunami zostały wypędzone na Umschlagplatz i wywiezieni do obozu zagłady w Treblince. Na dziedzińcu Domu Sierot stoi pomnik J. Korczaka, zaś w pobliżu ulicy Śliskiej 9 (obecnie park przy ulicy Świętokrzyskiej) wzniesiono w 2006 r. pomnik Korczaka z dziećmi. Imieniem J. Korczaka upamiętniono również jedną z ulic na Woli.

ulica H. Wawelberga 10

Budynek wybudowany w 1928 r. dla starców żydowskich z rodzin inteligenckich. W odbudowanym budynku mieści się obecnie Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Lauder-Morasza.

Pomnik Wspólnego Męczeństwa Żydów i Polaków

Na przedwojennym boisku „Skry”, będącym w czasie wojny częścią getta w latach 1941-1943 w masowych grobach grzebano Żydów zmarłych z głodu i chorób w getcie. W 1944 r. rozstrzeliwano Polaków. Po wojnie przeprowadzono ekshumacje i szczątki 6588 Żydów złożono na Cmentarzu Powstańców przy ulicy Wolskiej 174/176. Na pozostałym fragmencie w 1989 r. wzniesiono pomnik upamiętniający masowe groby Polaków i Żydów zamordowanych w II wojnie światowej.

Cmentarz Żydowski

Założony w 1806 r., jest jednym z nielicznych czynnych obecnie w Polsce cmentarzy żydowskich. Zachowało się na nim ok. 150 tys. pomników nagrobnych. Jest miejscem spoczynku osób, które są znane zarówno w historii narodu żydowskiego, jak i w historii Warszawy i Polski. Obok takich rabinów, jak Szlomo Lipszyc (zm. 1839), Ber Meisels (zm. 1870), Abraham Perlmutter (zm. 1930) czy cadyków Brisker Rebe (zm. 1919), Am-szinower Rebe (zm. 1918), Modrzicer Rebe (zm. 1921), są też groby pisarzy żydowskich Icchaka Lejba Pereca (zm. 1915), Szlomo Anskiego (zm. 1920), Juliana Stryjkowskiego (zm. 1996), aktorki Ester Rachel Kamińskiej (zm. 1925), twórcy esperanta Ludwika Zamenhofa (zm.1917). Są groby skarbnika Rządu Narodowego podczas powstania styczniowego Henryka Wohla (zm. 1907), twórcy PPS Feliksa Perlą (zm. 1927), Czas wojny to obok masowych, bezimiennych grobów mieszkańców getta, także mogiły profesora Majera Bałabana (zm. 1942), przewodniczącego Judenratu Adama Czer-niakowa (zm. 1942).

ulica M. Anielewicza 34

W ruinach getta w sierpniu 1943 r. założono Konzentrationslager Warschau zw. Gęsiów-ką. W wybudowanych barakach umieszczono ok. 5000 Żydów z Grecji, Francji i Węgier, przywiezionych z Auschwitz. Pracowali na terenie getta, burząc spalone domy, sortując cegły i metale kolorowe. Ewakuacja obozu nastąpiła 29 lipca 1944 r. Pozostało jedynie 348 więźniów, którzy w czasie powstania warszawskiego 5 sierpnia 1944 roku zostali wyzwoleni przez żołnierzy batalionu „Zośka”. Wielu z nich wstąpiło do oddziałów AK i poległo w powstaniu warszawskim. Informuje o tym tablica granitowa z tekstem polskim, hebrajskim i angielskim, umieszczona na ścianie stojącego tu obecnie bloku mieszkalnego.

Umschlagplatz

W miejscu, skąd od 22 lipca 1942 r. odchodziły transporty Żydów z getta warszawskiego do obozu zagłady w Treblice, został wzniesiony w 1988 r. pomnik autorstwa Hanny Szmalenberg i Władysława Klamerusa. Co dzień wysyłano 5-6 tys. osób. Jak głosi napis na pomniku: „Tą drogą cierpienia i śmierci w latach 1940-1943 z utworzonego w Warszawie getta przeszło do hitlerowskich obozów zagłady ponad 300 000 Żydów”. Na ścianie wykuto 448 imion od Abla do Żanny jako symbol ok. 450 tysięcy Żydów uwięzionych w getcie warszawskim. Na sąsiadującej z pomnikiem ścianie budynku wykuto w języku polskim, żydowskim i hebrajskim werset z Księgi Hioba 16:18 „Ziemio, nie kryj mojej krwi, iżby mój krzyk nie ustawał.”

Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów 1940-1943

Trakt wiedzie od Umschlagplatzu do pomnika Bohaterów Getta. Tworzą go czarne kamienne bloki z nazwiskami osób aktywnie działających w warszawskim getcie.

ulica S. Dubois róg Miłej

W tym rejonie znajdował się dom – ulica Miła 18. W jego piwnicach wybudowany był bunkier, który w kwietniu 1943 r. zajął sztab Żydowskiej Organizacji Bojowej. 8 maja 1943 r. został odkryty przez oddziały niemieckie. Większość tu przebywających bojowców na czele z Mordechajem Anielewiczem (1919-1943) i Arie Wilnerem (1917-1943) popełniła samobójstwo. Po wojnie, w 1946 r., na ruinach domu usypano kurhan i ustawiono kamień z napisem w języku polskim, żydowskim i hebrajskim. W 2006 r. u podnóża kopca umieszczony został kamień w formie piramidy na którym wykuto 51 nazwisk z ponad stu, którzy tu zginęli śmiercią samobójczą. Na dole fragment wiersza P. Matywieckiego „Tu spoczywają w miejscu swojej śmierci na znak, że cała ziemia jest ich grobem”. Kamień jest projektu H. Szmalenberg i M. Moderau.

Pomnik Bohaterów Getta

W piątą rocznicę wybuchu powstania w ruinach getta, 19 kwietnia 1948 r. Od strony zachodniej znajduje się rzeźba symbolizująca walkę, a od strony wschodniej płaskorzeźba ukazująca męczeństwo narodu żydowskiego. W pobliżu znajduje się starszy pomnik z 1946r. Na płycie z czerwonego piaskowca, przypominającej właz do kanału, umieszczono napis w j. polskim, żydowskim i hebrajskim: „Tym, którzy polegli w bezprzykładnej bohaterskiej walce o godność i wolność narodu żydowskiego o wolną Polskę, o wyzwolenie człowieka. Żydzi Polscy”. Naprzeciwko pomnika w miejscu gdzie stanie Muzeum Historii Żydów Polskich w jego płn.-zach. części utworzony został skwer im. Willy Branda, kanclerza Niemiec. Na pomniku 7.12.1970 r. umieszczona została płaskorzeźba przedstawiająca klęczącego Kanclerza u stóp Pomnika Bohaterów getta.

ulica Muranowska – ulica Bonifraterska 12

Zachodnia strona ulicy stanowiła granicę getta. Po południowej stronie d. placu M u rano ws kiego (obesnie Muranowska 1), 19 kwietnia 2008r. została umieszczona tablica w językach: polskim, hebrajskim i angielskim, informująca, że w tym miejscu 19-22 i 27-28 kwietnia 1943 roku została stoczona jedna z głównych bitew powstania przez bojowców Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). Tu też na dachu zatknięto flagę polską i żydowską. Na placu znajduje się Pomnik Obywateli Polskich Zamordowanych na Wschodzie. Między katolickimi krzyżami widoczny jest krzyż prawosławny i żydowska macewa. Po skręcie w Bonifraterską na fasadzie kościoła św. Jana Bożego zawieszona jest mała tablica upamiętniająca żołnierzy AK, którzy zginęli 19 kwietnia 1943 niosąc pomoc walczącym w getcie bojowcom Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB).

Wielka Synagoga (obecnie Błękitny Wieżowiec na pl. Bankowym)

Wielka synagoga została wzniesiona w latach 1875-1878 i stała się symbolem żydowskiej Warszawy. Tu odbywały się uroczyste nabożeństwa z okazji świat państwowych, tu śpiewali kantorzy o światowej sławie. W styczniu 1940 r. została zamknięta, podobnie jak pozostałe domy modlitwy. Ponownie otworzono ją 16 czerwca 1941 r. i zamknięto w marcu 1942 r., gdy została wraz z sąsiednim budynkiem biblioteki wyłączona z obszaru getta. Zamieniono ją na magazyny mebli zrabowanych z dzielnicy żydowskiej. Po miesiącu walk z powstańcami gen. Jurgen Stroop uznał, że symbolem jego zwycięstwa będzie zburzenie synagogi. Nastąpiło to 16 maja 1943 r. o godz. 20.15.

Żydowski Instytut Historyczny

Budynek wzniesiony w latach 1928-1936 jako biblioteka Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. Mieścił się tutaj Instytut Nauk Judaistycznych w którym wykładali uczeni tej miary, co Majer Bałaban, Mojżesz Schor, Ignacy Schiper oraz biura Żydowskiej Samopomocy Społecznej. Pracujący w ŻSS Emanuel Ringelblum założył podziemne archiwum getta. Po wojnie, w 1947 r., po odbudowie, budynek został siedzibą Żydowskiego Instytutu Historycznego, który posiada bogate zbiory artystyczne, archiwalne biblioteczne, fotograficzne. Najcenniejszym jego skarbem jest odnalezione Archiwum Ringelbluma. Zbiory artystyczne są ukazane na stałych wystawach: „Getto Warszawskie” i „Galeria Sztuki Żydowskiej”.

Cmentarz Żydowski przy ulicy św. Wincentego

Założony w 1780 r. przez Szmula Zbytkowera, który po śmierci został tutaj pochowany (1802 r.) Pamięć Szmula Zbytkowera zachowała się w nazwie dzielnicy w okolicy ulic Białostockiej i Kawęczyńskiej – Szmulowizna. Na tym cmentarzu został też pochowany znakomity uczony Abraham Stern (1768-1842). W okresie okupacji hitlerowskiej zniszczono ogrodzenie, a częścią pomników wybrukowano ulice. Pozostałe nagrobki zburzono już po wojnie, w latach 1946-1947 i złożono w środkowej części cmentarza. W 1982 r. jego teren został ogrodzony a na murach umieszczono płaskorzeźby przedstawiające historię cmentarza.

Dom Akademicki (obecnie hotel policyjny)

Dzięki inicjatywie „Auxilium Academicum Ju-daicum” i organizacjom społecznym wzniesiony został 1926 r. żydowski dom akademicki dla 300 studentów. Wśród mieszkających tu studentów był Menachem Begin, student prawa na Uniwersytecie Warszawskim, przyszły premier Izraela, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Od 1928 r. dyrektorem akademika był znany historyk Ignacy Schiper.

Mykwa

Z całego kompleksu budynków gminy żydowskiej pozostał wybudowany w II połowie XIX w. budynek mykwy, rytualnej łaźni żydowskiej. Mieściły się tutaj biura Centralnego Komitetu Żydów, później przedszkole, a od 1991 r. Społeczne Liceum Ogólnokształcące nr 3. Pozostały drobne ślady z pomieszczeń łaźni. Obecnie w budynku mykwy mieści się liceum im. Jacka Kuronia.

ulica Jagiellońska 28

Na frontonie budynku zachował się napis: „Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych im. Michała Bergsona”. Budynek został wzniesiony w latach 1911-1914. W domu mieściły się: szkoła, ochronka i przytułek dla dzieci żydowskich. W 1940 r. wszyscy zostali przesiedleni do getta warszawskiego. Od 1953 r. w sali, która przed wojną była salą modlitewną, mieści się Teatr Lalek „Baj”, a w innych pomieszczeniach przedszkole, przychodnia zdrowia i prywatne mieszkania.

ulica Targowa 50/52

Wzniesiony przez Rothblita w 1819 r., jest najstarszym zachowanym murowanym budynkiem mieszkalnym na Pradze. Już przed 1839r. mieściła się tu elementarna szkoła żydowska, a w oficynach trzy żydowskie domy modlitwy, które po wojnie zostały zamienione na magazyny. W dwóch z nich zachowały się fragmenty malowideł przedstawiające znaki zodiaku, rysunek Ściany Płaczu, Grobowiec Racheli. Na jednej ze ścian znajduje się napis w języku hebrajskim, który głosi, że malowidła wykonano w 1934 r. z donacji synów Dawida Grin-sztajna. Władze miasta postanowiły utworzyć w tych budynkach Muzeum Historii Pragi. Trwają roboty budowlane i konserwatorskie przy malowidłach w obu domach modlitwy.

Szlaki kajakowe Ziemi Giżyckiej

Szlak rzeki Sapiny – długość 32,5 km – granatowy

Bardzo ciekawy, urozmaicony występującymi na przemian jeziorami i rzekami. Należy do łatwych, polecany na spływy rodzinne. Zaletą jest możliwość ustalania wariantów długości trasy. Pełny spływ o długości 32,5 km zaczynamy z jeziora Kruklin. Płyniemy jeziorami Patelnia, Gołdopiwo, Wilkus, Pozezdrze i Stręgiel. Wszystkie objęte są strefami ciszy. Na przepłynięcie całego szlaku proponujemy poświęcić dwa dni z noclegiem w okolicach miejscowości Kruklanki. Spływ jednodniowy o długości 22 km proponujemy rozpocząć w Kruklankach. Trzymając się lewego brzegu jez. Gołdopiwo płyniemy na północ w stronę śluzy w Przerwankach. Osiągamy ją na 6 km trasy. Po minięciu śluzy płyniemy krótkim odcinkiem rzeki i wpływamy na jezioro Wilkus. Trzymając się prawego brzegu, po pokonaniu 3,5 km wpłyniemy na rzekę, która doprowadzi nas do większego jeziora Pozezdrze. Przez jezioro przepływamy w kierunku północnym. Odległość od kolejnego etapu rzeki wynosi 2 km. Najdłuższym odcinkiem rzeki dopłyniemy do jeziora Stręgiel. Trzymając się lewego brzegu po 3 km ponownie wpłyniemy na rzekę i osiągniemy Ogonki, gdzie kończymy spływ.

Szlak kajakowy „Galindów” – długość 30 km – czerwony

Okartowo – Tyrkło – Buwełno – Wojnowo – Niegocin – Giżycko Szlak stanowi najkrótsze połączenie z jeziora Śniardwy do Giżycka. Prowadzi przez wąskie jeziora rynnowe. Atrakcją jest dwu kilometrowy transport lądowy kajaków na odcinku pomiędzy jez. Tyrkło i Buwełno. Spływ rozpoczynamy w miejscowości Okartowo. Płyniemy w kierunku północnym przez jez. Tyrkło o długości 5,5 km. Na północnym brzegu, we wsi Cierzpięty, spotykamy się z umówionym przewoźnikiem, który dokona transportu sprzętu na jezioro Buwełno. Następnym odcinkiem jest, liczące 9,5 km, jez. Buwełno. Po przepłynięciu 3,5 km, na prawym brzegu mijamy kanał, łączący Buwełno z jeziorami Ublik Wlk. i Mały. Płynąc dalej, na lewym brzegu mijamy miejscowość Marcinowa Wola. Kierujemy się na północ, wpływamy do kanału wprowadzającego szlak najeż. Wojnowo. Trzymając się lewego brzegu jeziora, mijamy wieś Kleszczewo. Przepływamy pod mostem drogowym i wpływamy na jezioro Nałk Mały, następnie Nałk Duży. Po przepłynięciu około kilometra wpływamy na jezioro Niegocin, skąd kierujemy się w stronę Giżycka. Od miasta dzieli nas 5,5 km. Płyniemy trzymając się prawego brzegu Niegocina.

Szlak Giżycko – jez. Dejguny – Giżycko – długość 32 km – brązowy

Trasa krótka – 16 km w jednym kierunku. Rozpoczynamy ją w Giżycku kierując się w Kanałem Łuczańskim na jezioro Kisajno. Po wpłynięciu najeż. Kisajno po lewej stronie mijamy ośrodki wypoczynkowe. Wzdłuż lewego brzegu docieramy do krótkiego kanału Piękna Góra łączącego z jeziorem Tajty (3,3 km). Płyniemy wzdłuż prawego brzegu. Po przebyciu 6,5 km kierujemy się w zwężenie jeziora, po lewej stronie mijamy osiedle domków letniskowych Wilkasy Zalesie, a po prawej wieś Wrony. Za przesmykiem odbijamy lekko w lewo w kierunku płd. zach., po 9 km dopływamy do mostu kolejowego i następnie do ujścia strugi łączącej z jez. Dejguny. Struga jest wąska, płytka i kręta o bezleśnych niskich brzegach. W okresie suszy miejscami jest konieczność holowania kajaka. Dopływamy do jeziora Dejgunek. Kierujemy się na północ w stronę mostu kolejowego i dalej wpływamy na akwen Dejguny. Jezioro ma dł. 7,3 km. Płyniemy w kierunku płn.-zach.. Na wschodnim brzegu jeziora leży wieś Bogacko, nieco dalej na lewym wieś Grzybowo. Kilometr dalej na ostro wysuniętym cyplu znajduje się pole namiotowe, również po przeciwnej stronie jeziora w linii prostej jest kemping z kąpieliskiem. Pod koniec jeziora na zachodnim brzegu leży wieś Kronowo. Droga powrotna przebiega podobnie, jednak wypływając z jez. Tajty kierujemy się na południe (prawo) do Kanału Niegocińskiego. Po wypłynięciu, wzdłuż lewego brzegu jez. Niegocin dopływamy do Giżycka.

Szlak Giżycko – jez. Wojnowo – Jeż. Buwełno – Ublik Mały – długość 14 km – żółty

Szlak łatwy. Pierwszy etap ma długość 7,5 km i prowadzi przez jezioro Niegocin. Płyniemy trzymając się lewego brzegu. Docieramy do wąskiego przesmyku łączącego Niegocin z jeziorem Wojnowo. Dalszy etap wiedzie jeziorami rynnowymi. Po przebyciu 5 km docieramy do kanaliku łączącego z jeziorem Buwełno. Po następnych 5,5 km na lewym brzegu w małej zatoczce wypatrujemy ukrytego w trzcinie wejścia do strugi łączącej z jez. Ublik Wlk., poruszamy się pod prąd w cienistym szpalerze drzew, przepływamy pod mostkiem, by po ok. 600 m dotrzeć do jeziora. Dalej kierujemy się w stronę ośrodka wypoczynkowego leżącego po przeciwnej stronie jeziora, wypatrujemy wejścia do tunelu wodnego, którym płyniemy ok. 50 m i wpływamy na jezioro o krystalicznie czystej wodzie – Ublik Mały (Zielone Jezioro), którym płyniemy do samego końca. Tam znajdują się kempingi, gdzie kończymy naszą podróż.

Szlak jeziorami Ziemi Giżyckiej – długość 80 km – niebieski

Ryńskie- Tałty- Jagodne – Niegocin – Kisajno – Dargin – Dobskie Decydując się na spływ tym szlakiem, w pełni doświadczymy atrakcyjności i piękna Ziemi Giżyckiej. Proponujemy przepłynąć go w kilka dni. Rozpoczynamy w Rynie, skąd jeziorem Ryńskim płyniemy na południe, docierając do jez. Tałty. Trzymając się lewego brzegu docieramy do Kanału Tałckiego, którym wpływamy na jez. Tałtowisko. Jest to 14 km szlaku. Przecinamy je, mijamy zatokę i wieś Zielony Gaj. Wpływamy do kanału Mioduńskiego, który prowadzi nas do wsi Szymonka. Istnieje tu możliwość uzupełnienia zapasów i zatrzymania się na nocleg. Następnie z jez. Szymoneckiego przedostajemy się w kierunku północnym najeż. Jagodne, którym po przepłynięciu 7 km, docieramy do Kanału Kula. Następnym punktem spływu jest jez. Boczne. Płynąc nim, po prawej stronie mijamy turystyczną miejscowość Rydzewo. Z jeziora Boczne wpłyniemy na wody Niegodna. Od Giżycka dzieli nas 8 km. Sugerujemy poruszanie się wzdłuż lewego brzegu. Mijamy miejscowość Wilkasy i dopływamy do Giżycka. Następnie Kanałem Łuczańskim docieramy do jez. Kisajno. Na jeziorze występują liczne wyspy, stanowiące rezerwaty ptactwa wodnego. Trzymając się prawego brzegu po pokonaniu 10 km dopływamy do Półwyspu Królewski Róg. Proponujemy skierować się w lewo, na widoczny Półwysep Fuledzki Róg, po minięciu, którego wpłyniemy na jez. Dobskie, będące ostoją kormoranów. Z jez. Dobskie wracamy ponownie na otwarte wody jez. Dargin, skąd możemy się udać na północ w kierunku Węgorzewa, lub wzdłuż brzegu wrócić do Giżycka, kończąc spływ.

Przewodnik po Kanale Elbląsko – Ostrudzkim, Oberlandzkim

Poprzez „Kraj Górny” Kanał płynie / w nim statki na widok wierzchołków / swe dzioby podnoszą ku niebu / i płyną na skrzydłach aniołów. / Tu Kanał mknie przez las bajkowy / lub ukwieconą łąkę w gaju. / A tam z jeziora na jezioro / wciąż bliżej do wodnego raju. / Omija trzciny i sitowie / dom podcieniowy starej wioski. / Zbudował ten niezwykły Kanał / najcwańszy z wszystkich „wilków morskich”.(O.E. Sattler)

Trzy cuda świata.

Dawne Prusy Wschodnie szczyciły się przed Europą trzema cudami świata. Były to: wędrujące wydmy Mierzei Kurońskiej, podniesiona z „błota” Żuław siedziba Wielkich Mistrzów Zakonu NMP oraz kanał, w którym ..statki pływały po górach, pokonując różnicę poziomów przekraczającą 100 metrów”. Każda z tych osobliwości słynęła inaczej. W ruchomych nadbałtyckich piaskach potęgę swą okazywała nieokiełznana przyroda, czerwone mury zamku malborskiego były imponującym dziełem ludzkich rąk i prawdziwym pomnikiem myśli architektonicznej. Trzeci cud wydawał się w tym gronie najdoskonalszy i najbardziej kompletny, łącząc geniusz człowieka z twórczą mocą Natury. Był nim „Kanał Oberlandzki” (der Oberldndische Kanał), po 1945 roku zwany Kanałem Elbląskim, Kanałem Elbląsko-Ostródzkim lub Kanałem Ostródzko-Elbląskim.

Dawno, dawno temu lodowiec pracowicie wyrzeźbił powierzchnię Pojezierza Iławskiego tworząc liczne wytopiska i rynny, zalane następnie wodą – dzięki temu jedno za drugim, z południa na północ, ułożyło się kilka jezior: Drwęckie, Ilińsk, Ruda Woda, Sambród, Piniewskie i Druzno. W ten sposób Natura podsunęła ludziom pomysł zbudowania drogi wodnej wiodącej w kierunku Zalewu Wiślanego i Delty Wisły, skracającej pięciokrotnie szlak żeglowny do Gdańska przebiegający tradycyjnie po Drwęcy i Wisie. Trzeba było „tylko” uzupełnić jej dzieło, czyli połączyć jeziora odcinkami kanału. Jak zwykle „diabeł tkwi w szczegółach”, o czym przekonali się inżynierowie myślący co najmniej od XV w. nad rozwiązaniem postawionego im wyzwania. Okazało się, że do realizacji dzieła potrzebne będą, bagatela: przekopy, nasypy, uszczelnienia, zabezpieczenia skarp, śluzy, jazy, upusty i wrota przeciwpowodziowe. Rozwikłać należało ponadto problemy: zasilania kanału w wodę, odprowadzania ścieków, a przede wszystkim pokonania różnicy poziomów, która na niespełna 10 km odcinku pomiędzy Jeziorem Druznem a Jeziorem Piniewskim wynosiła 104 metry!

Wreszcie pozostawała trudność, kto wie czy nie równorzędna z kwestiami technicznymi – finanse. W związku z tym dopiero około połowy XIX w. udało się ludziom odpowiedzieć bezbłędnie na to „równanie z kilkoma niewiadomymi”. Efektem rozwiązania łamigłówki zadanej przez przyrodę był właśnie kanał, „w którym statki prywaty po górach”. O jego powstaniu zdecydowało życie i pasja co najmniej kilku osób, z grona tego pamiętamy dziś’ o jednej, nie do końca wiedząc kim był i co reprezentował sobą Georg Jakob Steenke, rzekomo Holender. Do dziś pokutuje powszechnie mylne przekonanie o jego pochodzeniu i narodowości, a w tysiącu nieprawd jakie napisano o konstruktorze i jego dziele, pomija się całkowitym milczeniem nazwiska ludzi, którzy mu pomagali i doradzali – nikt nie zna inżynierów Severina i Lentze (współtwórca Kanału Sueskiego, budowniczy mostu na Wiśle w Tczewie !).

Równie powszechnie, i tym razem słusznie, uważa się, że Kanał Elbląski należy do unikalnych w skali światowej dzieł techniki, będąc przy okazji obiektem o wyjątkowych walorach zabytkowych, jako że wszystko co powstało przy kanale i w kanale, ma rodowód XIX-wieczny. Jeszcze bardziej zdumiewające jest, iż owe wysłużone urządzenia hydrotechniczne i budowle działają tak sprawnie, jak gdyby upływ czasu nie wywierał na nich większego wrażenia. Skonstruowano je bowiem bardzo precyzyjnie, z perfekcją zdumiewającą każdego znawcę tematu. Przywoływany często jako wzór i porównanie dla naszego kanału – Kanał Morris w USA – różni się dziś zdecydowanie brakiem autentyczności, wszystko w nim bowiem zmodyfikowano i zelektryfikowano, pozostała tylko zabytkowa atrapa, ukrywająca nowoczesne maszyny i techniki. Tymczasem na szlaku wodnym wiodącym od Elbląga do Ostródy nadal funkcjonują stare patenty, do których nie dodano nic ponad to, co wymyślił i zaprojektował Georg Jakob Steenke (przy pomocy Karla Lentze). Kanał Elbląski ma więc, jak każda staroć, swoją „duszę” i za to wszyscy go kochamy. I nie ma powodów, by jak dawniej, nie reklamować go pod hasłem „najprawdziwszego cudu świata”.

Kraj, który przestał istnieć czyli wschodniopruska Atlantyda.

Mówiono onegdaj, że Kanał przepływa przez kraj, „gdzie Prusy Wschodnie są najpiękniejsze”. Tym krajem był Obeńand, dlatego właśnie Kanał nazywał się przez około 80 lat „oberlandzkim”(przez jakiś czas funkcjonowało też określenie „staropruski”). I pod takim mianem zasłynął w świecie, występował w literaturze fachowej, w związku z czym nasze określenia – typu Elbląski czy Ostródzki -mogą wprowadzać jedynie dezorientację, zwłaszcza u osób nieco zorientowanych w historii regionu i tradycji hydrotechnicznej. Jednakże inaczej być nie mogło, nazwa Kanału musiała ulec zmianie po 1945 roku skoro „zapomniano” o istnieniu całej krainy i nie znaleziono dla niej (niestety do dziś) polskojęzycznego odpowiednika. Dlaczego tak się stało, dlaczego kraina historyczna postrzegana wyraźnie przez wieki, opisywana przez badaczy w swojej odrębności, nagle przestała istnieć, trudno dzisiaj powiedzieć. Powodów znalazłoby się wiele, najprostszy tłumaczy się oczywiście skomplikowanymi stosunkami polsko-niemieckimi po zakończeniu drugiej wojny światowej i wynikającą z tego gordyjskiego węzła nieumiejętnością ustosunkowania się naszych ojców do dziedzictwa międzynarodowej, prawdziwie europejskiej kultury, z której bogactwem mieli nieopatrznie do czynienia na ziemiach dawnych Prus Wschodnich.

Dziś ważne jest byśmy zrozumieli, iż Obeńand (dosłownie „Kraj Górny”) był krainą historyczną i geograficzną wyodrębniającą się zdecydowanie na tle sąsiedztwa – Warmii i Żuław Wiślanych. Poświęćmy zatem kilka uwag charakterystyce owej ziemi, która zatonęła w naszej świadomości, niczym antyczna Atlantyda.

Nazwa krainy pojawiła się w XV w. dla oznaczenia ziem skolonizowanych przez Krzyżaków, położonych pomiędzy Żuławami w Delcie Wisły a Niziną Warmińską. Oberland wyróżniał się wyższym położeniem w stosunku do obu nizin (stąd nazwa) oraz urozmaiconą, pofałdowaną rzeźbą terenu, wypełnioną gęstymi lasami i licznymi jeziorami. Częstokroć porównywano Oberland do Mazur wskazując, że choć obszarowo mniejszy i nie tak bogaty w duże jeziora, zachwyca bardziej zróżnicowaną szatą roślinną. Oberlandzkie lasy szczyciły się przemieszaniem wielu gatunków drzew (na Mazurach dominują bory), a odbijające się w tafli jezior siedliska buka i dębu tworzyły charakterystyczne pejzaże, słynące z malarskości i tajemniczej romantyczności.

Pośród lasów i jezior znajdowało się onegdaj wiele osad pruskich z dobrze rozwiniętą siecią dróg i brodów oraz czytelnymi granicami dwóch prowincji pruskich – Warmii i Pogezanii. Rubież oparta była na biegu rzeki Pasłęki. Kolonizacja tych ziem wymagała od Zakonu zupełnie innego podejścia niż w sąsiedztwie, należało zaadaptować staropruską strukturę osadniczą do modelu europejskiego, zjednać zaufanie miejscowych wielmoży, ułożyć stosunki między ludnością miejscową a kolonistami (na Żuławach problemem była raczej walka z wodą, Warmię oddano w arendę biskupom). Kwestiami tymi zajmowali się urzędnicy z komturii elbląskiej, dzierzgońskiej i ostródzkiej, pomiędzy które administracyjnie podzielono ziemię oberlandzką w końcu XIV w.

Z geograficznego punktu widzenia granice Oberlandu były ściśle określone w terenie, a ich przebieg precyzyjnie podał G. Wnuck, geograf pracujący na Uniwersytecie Królewieckim. Na zachodzie tworzyły je: jezioro Druzno, rzeka Dzierzgonka do Starego Miasta (dalej dochodziły do Jarzwałdu nad Jeziorem Pilawskim i do Jeziora Jeziorak); na południu Jezioro Jeziorak i Jezioro Drwęckie; na wschodzie dolina Pasłęki, a na północy strefa krawędziowa Wysoczyzny Elbląskiej.

Jeszcze wyraźniejsze były wyróżniki historyczne czy szerzej kulturowe Oberlandu, obejmujące takie sfery życia jak: gospodarka, kultura artystyczna, język, zwyczaje, status prawny terytoriów i ich miejscowości etc. Pod tym względem położone w pobliżu krainy -to jest Warmia, Wysoczyzną Elbląska i Żuławy – okazywały się obszarami pozostającymi pod wpływem zupełnie innego kręgu myśli symbolicznej. Różnice te potęgowały się w toku procesu dziejowego tak, że na początku XX w. krajobraz kulturowy Oberlandu, w porównaniu z sąsiedztwem (zwłaszcza Warmią i Wysoczyzną, bo Żuławy są zupełnym ewenementem w tym względzie), miał wiele cech specyficznych. Oto kilka zaledwie przykładów – w „Kraju Górnym” hodowano konie specjalnej rasy, zwane litewskimi lub oberlandzkimi, mieszkańcy posługiwali się charakterystycznym dialektem (zwanym oberlandzkim), wśród nich zdecydowanie dominowali ewangelicy. Przede wszystkim jednak o odrębności tej krainy zdecydowała trwająca od XVI do początku XX w. specyficzna forma własności – znana w terminologii prawnej pod określeniem wielkiej własności ziemskiej. Oberland w przeciwieństwie do sąsiednich krain znalazł się po wojnie 13-letniej w granicach Prus Książęcych. Książę Albrecht Hochenzollern von Ausbach oparł się w swej polityce na rodach rycerskich, których poparcie zapewniły mu i jego następcom liczne nadania ziemskie przyznane w formie lennej. Większość kraju została w ten sposób rozdysponowana pomiędzy wielkie prywatne dominia, w których seniorzy rodowi sprawowali niemal nieograniczoną władzę, od administracyjnej poprzez gospodarczą po sądowniczą, tylko w najważniejszych kwestiach politycznych podlegając suwerenowi i respektując jego pozycję głowy państwa. Rola miast czy urzędów ziemskich była w tej sytuacji prawie symboliczna. Na bazie przyznanej ziemi oraz przywilejów wyrosły wielkie fortuny arystokracji oberlandzkiej (Dohnów, Dónhoffów, Kuenheimów, Canitzów, von Reibnitzów, von Polentzów, von Auerswaldów). Ich członkowie piastowali ważne urzędy posiadając tytuły burgarfów i grafów. A rezydencje rodowe tak ważnych i możnych ludzi z czasem zamieniły się we wspaniałe zespoły pałacowo (i dworsko) – parkowe.

Dwory i pałace, otoczone parkami wypoczynkowymi, wtulone w malowniczy leśny krajobraz pojezierza stały się z czasem znakiem rozpoznawczym „Kraju Górnego”. W żadnej innej okolicy nie znalazłbyś tylu wspaniałych, mniejszych i większych, lecz zawsze pięknie i z dostojeństwem zbudowanych rezydencji ziemskich. Pod tym względem można porównać Obeńand do krainy zamków położonych nad Loarą. Początkowo rolę Loary odgrywała tylko rzeka Pasłęka, ku której ciążyły bogate siedziby szlacheckie (Gładysze, Słobity, Dawidy, Ławki, Spędy, Karwiny). W drugiej połowie XIX w. podobne znaczenie zyskał Kanał Oberlandzki. W jego otulinie znalazła się jeszcze większa liczba dworów i pałaców. Tylko na terenie obecnego województwa elbląskiego były to: Stare Dolno, Topolno Wlk., Powodowo (dwa), Marwica, Rzeczna, Śliwica, Kąty, Jankowo, Rejsyty, Barzyna, Drulity, Piniewo, Dargowo. Tumpity, Talpity, Rydzówka, Wysoka i Stare Kusy.

Budowa Kanału Oberlandzkiego.

Właściciele tych rezydencji – rody szlacheckie i nowobogaccy przedsiębiorcy – wywierali nieustanny nacisk na organy władzy administracyjnej i ustawodawczej Prus Wschodnich, by doprowadzić do skomunikowania jezior oberlandzkich z Elblągiem i Gdańskiem trasą żeglowną. Dla nich rozwiązanie tego problemu stanowiło niezwykle istotną kwestię życiową. Każdy dwór czy pałac egzystował wszak na bazie większego majątku, złożonego co najmniej z folwarku przydworskiego. a najczęściej z wielu folwarków czy wręcz wsi nadanych w prywatne posiadanie. Produkcja rolna, gospodarka leśna, rybołówstwo i manufaktury stanowiły podstawę bytu miejscowego ziemiaństwa. gwarantując mu prestiż, przywileje polityczno – społeczne, a w końcu zapewniając także najbardziej podstawowe potrzeby, jak choćby jedzenie, edukację i rozrywki. Produkcja tych majątków musiała opierać się na zdrowej kalkulacji ekonomicznej, w przeciwnym wypadku nie miałaby sensu. Trudno jednak było dopatrywać się rachunku ekonomicznego w sytuacji, gdy np. drewno ścinane w odległości 10 mil od Elbląga musiało być spławiane okrężną drogą (Drwęcą do Torunia, a potem Wisłą, Nogatem i Kanałem Jagiellońskim), w związku z czym jego transport zajmował 6 do 8 miesięcy ! Sprzedaż takiego produktu stawała się w związku z tym nieopłacalna. Podobnie było w przypadku innych oberlandzkich towarów.

Budowa jakiegoś dogodnego połączenia była w zasadzie przesądzona już w drugiej połowie XVIII w. W roku 1789 przygotowano pierwszy roboczy konspekt wykonania takiej trasy oraz kosztorys opiewający na sumę 132 272 talarów, 9 srebrnych groszy i 8 fenigów (zdumiewająca skrupulatność!). W roku 1803 Krajowy Radca Budowlany Eytwelin przedstawił pod publiczną dyskusję nieco precyzyjniejszy projekt, zakładający skrócenie drogi do Wisły, poprzez wykopanie kanału przecinającego Powiśle (z pominięciem Torunia). Plany coraz bardziej się konkretyzowały, gromadzono potrzebną dokumentację, szukano projektantów i wykonawców. Przez wiele dziesiątków lat kończyło się jednak na czczym gadaniu i przelewaniu morza atramentu. W ideę budowy drogi żeglownej zaangażował się na przykład prof. J. G. Bujack. Szukał dla zadania uzasadnienia historycznego. W roku 1838 donosił o odnalezieniu wykopów w okolicach miejscowości Drulity, u źródeł Klepiny, które świadczyć miały o próbach zbudowania kanału już w średniowieczu (zarośnięte trawą tajemnicze rowy o głębokości ponad 1,5 metra i szerokości około 3 metrów, z pewnością wykonane dzięki pracy ludzkich rąk, nikt nie umiał inaczej uzasadnić ich występowania).

W roku 1825 Pruski Parlament Krajowy wydał rezolucję praktycznie przesądzającą budowę kanału w Oberlandzie. Ustalenie były bardzo precyzyjne. Zrezygnowano z wcześniejszych prób zmierzających do uregulowania lub przekopania Drwęcy do Wisły – w tym momencie dała o sobie znać presja przemysłowego Elbląga, który w ten sposób straciłby kontakt z majątkami oberlandzkimi, a całą wymianę towarową oddał Gdańskowi. Postanowienia Parlamentu wyraźnie wskazywały, że przyszły kanał ma połączyć Jezioro Druzno z Jeziorem Drwęckim. Autorzy proponowali, by jego szlak wychodził z południowej części Jeziora Druzno (na wysokości wsi Stankowo) i biegł po strudze do Gradowego Młyna, następnie przez Dymnik i Wopity w kierunku Giśla, dalej przez Myślice, po czym na południowy – wschód do Jeziora Drwęckiego. Kontynuację prac powierzono Tajnemu Radcy Budowlanemu Severinowi z Kwidzyna.

Severin najwyraźniej nie radził sobie z ogromem zlecenia i projekty, po wykonaniu pierwszych, mało satysfakcjonujących, szkiców zamknął w szafie stojącej w jednym z gabinetów kwidzyńskiej rejencji. Przerwa w działaniach trwała do roku 1836, do czasu, gdy w Elblągu i w kręgu problematyki oberlandzkiej pojawił się inżynier Georg Jakob Steenke. On okazał się tym człowiekiem, któremu udało się zrealizować odwieczne oberlandzkie marzenia, czy wręcz mrzonki dotyczące budowy rentownego szlaku żeglugowego prowadzącego najkrótszą drogą na północ, do bałtyckich portów morskich.

Pierwszą zasługą Steenke’ go było wytyczenie (na razie na mapie) takiej trasy Kanału, jaką dzisiaj wszyscy znamy. Na ogół zapomina się o tym znaczącym wkładzie konstruktora w tworzone dzieło, traktując istniejący szlak żeglowny jako najzupełniej naturalny i jedyny z możliwych. Tymczasem, pamiętając choćby o cytowanej wyżej rezolucji Parlamentu z 1825 roku, możliwości, przynajmniej teoretycznie, rysowało się więcej. Steenke naszkicował ten szlak oraz przedstawił w szczegółach hydrotechniczne rozwiązania pozwalaj ące na kursowanie po nim statków. W tym momencie pojawia się w publikacjach dotyczących historii Kanału najwięcej nieporozumień i nieprawd. Wszyscy zgodnie piszą o skrystalizowaniu się na tym etapie koncepcji pochylni, pozwalających pokonać największą trudność techniczną związaną z budową Kanału – różnicę poziomów dochodzącą do 100 metrów. Przytaczają też, skądinąd milą historyjkę, o wizycie inżyniera u króla Prus i wypowiedzeniu słynnego zdania: „Panie, ale takiego urządzenia nikt nie będzie miał na świecie, tylko Ty”.

Historia ta w żadnym szczególe nie przystaje do rzeczywistości, poza tym, że Steenke pojechał na dwór królewski, razem z Nadprezydentem Prus von Schoenem. Była to jednak typowa narada robocza, zorganizowana przed przystąpieniem do realizacji projektu. Z pewnością omawiano kwestie finansowe, może jeszcze inne zagadnienia, trudno dziś dokładnie powiedzieć. Jednak ani król nie miał okazji zadecydować o przeznaczeniu pieniędzy na budowę Kanału (decyzję podjął już Parlament pod naciskiem właścicieli ziemskich, a tych w żadnym wypadku nie można było zlekceważyć), ani konstruktor nie mógł olśnić monarchy ideą „pochylni z wierzchołkami”, której po prostu jeszcze nie miał.

Prawdą jest natomiast, że Georg Steenke intensywnie studiował najnowsze rozwiązania stosowane w budowlach hydrotechnicznych na całym świecie. Czytał, rysował, konstruował modele, a nawet odbywał kształcące podróże do Belgii, Bawarii i Holandii. Do prac przystąpił 18 października 1844 i jak wspominał w swoich dziennikach, nastąpiło to niejako wbrew jego woli, w wyniku presji coraz bardziej zniecierpliwionych lokalnych urzędów ziemskich i pod naciskiem lobby gospodarczego oberlandzkich ziemian. Wielkim orędownikiem szybkiej realizacji Kanału był przede wszystkim Ernst Ludwig baron von Schrótter, sprawujący urząd starosty powiatu pasłęckiego (w okresie od 1846 do 1876 roku).

Do roku 1850 wykonano wiele prac związanych przede wszystkim z niwelacją różnicy poziomów występujących pomiędzy grupą jezior oberlandzkich, poza tym zbudowano system pięciu śluz komorowych na południe od Jeziora Druzno. Stanowiło to przygotowanie do pokonania ponad 100 metrowej różnicy między jeziorami oberlandzkimi a Druznem. Projekt przewidywał konieczność wykonania dalszych 20 śluz na odcinku 10 km, co czyniło całe zadanie lekko bezsensownym i całkowicie nieekonomicznym (nie tylko na etapie realizacji, ale przede wszystkim w późniejszej eksploatacji). Było to „ wąskie gardło całego systemu ” spędzające konstruktorowi sen z oczu.

Ten rok okazał się momentem przełomowym dla inwestycji. Steenke pojechał na jeszcze jedną eskapadę studialną – tym razem do USA, gdzie obserwował funkcjonowanie rozwiązań zastosowanych na Kanale Morris. Były to 23 „pochylnie komorowe”, czyli równie pochyłe z wózkami, na których przewożono statki między poszczególnymi odcinkami szlaku żeglugowego. Przy każdej pochylni znajdowała się śluza komorowa, przypominająca te, które sam zamierzał wybudować między Druznem a Jeziorem Piniewskim. Steenke wcale więc nie skorzystał z patentów amerykańskich, jak wyczytać możemy w wielu publikacjach i przewodnikach, przeciwnie, w swoim dzienniku odnotował, że są równie nieekonomiczne w warunkach oberlandzkich, jak wszystko co do tej pory wymyślono i z czego mógłby ewentualnie skorzystać. Tym nie mniej wyprawa za ocean miała rzeczywiście ogromne znaczenie dla budowy Kanału w „Kraju Górnym”. Ponieważ podróże kształcą i rozwijają, w pewnym momencie konstruktorowi przyszła do głowy myśl zmodernizowania pochylni z korzyścią dla swojego planu. Po powrocie zaprzągł do roboty Severina i Lentze, a w wyniku „burzy mózgów” narodziła się idea „pochylni z wierzchołkami”, takich jakie znamy i do dziś możemy oglądać. Plany budowy dalszych śluz komorowych powędrowały do znanej nam już kwidzyńskiej szafy, natomiast wymyślono i wdrożono zupełnie nowy patent, nie stosowany dotąd w hydrotechnice. Na tym właśnie polegał geniusz Georga Jakuba Steenke – zrealizował coś, czego nikt przed nim i po nim nie wykonał, jak świat długi i szeroki. Dzięki temu Kanał Oberlandzki stał się dziełem wręcz podręcznikowym.

Cztery pierwsze pochylnie, zwane „starymi” (w Buczyńcu, Kątach. Oleśnicy i Jelonkach – pochylnia Jelenie) zbudowano do roku 1860. W tym momencie Kanał Elbląski mógł być eksploatowany, co skwapliwie wykorzystano, mimo oporów samego Steenke’go, który chciał zastąpić dotychczasowe 5 śluz komorowych kolejną pochylnią. Musiał jednak odłożyć swoje plany na kilkanaście lat (piątą, tzw. „nową” pochylnię w Całunach, wykonano w latach 1874 – 1881 stosując nowoczesny, efektywny napęd z turbiny wodnej).

Uroczysta inauguracja Kanału odbyła się w dniu 31 sierpnia 1860 roku i polegała na przepłynięciu statkiem przez pochylnię w Buczyńcu. Radości tej doznało wiele zaproszonych osób, wśród których najwyższy rangą był baron August von der Heydt, pełniący w rządzie pruskim funkcję , Ministra Krajowego” (odpowiednik ministra handlu, przemysłu i prac publicznych). Kolejna, równie ważna próba miała miejsce w dniu 29 października 1860. Tym razem sprawdzano funkcjonowanie urządzeń Kanału pod kątem technicznym posyłając sześć wyładowanych drewnem barek na wszystkie cztery pochylnie. W związku z tym uwaga zebranych skupiała się na dwóch najważniejszych ekspertach – byli to: główny konstruktor Kanału G. J. Steenke oraz dyrektor tczewskiej królewskiej fabryki budowy maszyn – Kruger (z tych zakładów pochodziło całe wyposażenie mechaniczne Kanału, min. koła zamachowe i obrotowe, śluzy, jazy, turbiny etc). Po udanych jazdach próbnych Kanał Oberlandzki był gotowy i od następnego roku służył celom, do których go zbudowano, a zatem żegludze towarowej i handlowej.

Przedwojenna turystyka w otulinie Kanału.

Utarł się pogląd, jakoby Kanał zbudowano dla potrzeb gospodarczych i pod presją ówczesnych podmiotów gospodarczych (majątki ziemskie Oberlandu), ale wkrótce po zakończeniu realizacji, decydujące o podjęciu inwestycji motywy stały się nieważne i nie było wiadomo, co z tym fantem dalej robić. Jednym słowem transport towarowy po Kanale stracił raptownie na znaczeniu wskutek znacznego zagęszczenia dróg żelaznych i lądowych w „Kraju Górnym” w drugiej połowie XIX w. W związku z tym obiekt zaczęto wykorzystywać głównie w promocji turystycznej regionu organizując wyłącznie rejsy spacerowe na szlaku wiodącym przez słynne „pochylnie z wierzchołkami”.

Należałoby to rozumieć mniej więcej tak, że ktoś marzący przez wieki całe o zjedzeniu lizaka, nagle – po uzyskaniu upragnionego daru – stwierdza, iż bardziej lubi dropsy i nawet nie rozwija łakocia z papierka. Nic bardziej błędnego, o czym można przekonać się wertując przedwojenne dokumenty i statystyki.

Po uruchomieniu Kanału, w latach 60-tych XIX stulecia, jego szlakiem przepływało od 12 do 20 statków dziennie (w jednym z dni roku 1862 Georg Steenke zanotował w swoim dzienniku kurs 57 jednostek!). Czyż trzeba dodawać, że wszystkie wyładowane były oberlandzkimi towarami przewożonymi na rynki Elbląga i Gdańska ? Sytuacja nie zmieniła się w kolejnych dekadach.

Jak widać obrót towarowy na Kanale w miarę upływu czasu wykazywał tendencję spadkową, tym nie mniej był ciągle znaczący. Prawie 50 000 ton towarów przewiezionych w roku 1927 świadczyło o dużym ożywieniu żeglugi towarowej na Kanale i przekonuje, że znaczenie gospodarcze tego obiektu było niebagatelne.

Można również zaznajomić się z osiągnięciami i problemami animatorów przedwojennej podelbląskiej turystyki. W ich relacjach tematyka Kanału pojawiała się nieodmiennie, jak temat dyżurny, a wnioski wypływające z tych wynurzeń nie wymagają większego komentarza i – krótko mówiąc -przeczą obiegowej opinii o Kanale jako obiekcie typowo turystycznym, przynajmniej w XIX wieku.

Pierwszy opis podróży po Kanale, podjętej w celach krajoznawczych – z czystej ciekawości dla obejrzenia powstałych tam cudownych urządzeń – powstał bardzo szybko. Opublikowany został w roku 1864 (zatem jeszcze przed budową piątej pochylni), a wyszedł spod ręki Bernharda Ohlerta. Trudno jednak uznać tę relację za datę narodzin turystyki na Kanale. Ówczesna żegluga miała charakter stricte towarowy (co Ohlert wyraźnie zaznaczył), zabierano wprawdzie przygodnych wędrowców, wymagało to wszak wcześniejszych uzgodnień z kapitanami jednostek. Niewiele zmieniło się po upływie lat czterdziestu. Jeszcze w 1901 roku profesor Robert Dorr, w przewodniku krajoznawczym po okolicach elbląskich, pisał tak: „[...] Te pływające po Kanale parowce należą do firmy A. Zedlera. Dobrze się zrobi, jeśli się najpierw dokładnie rozpyta, a także poprosi kapitana wybranego statku, by zabrał niezbędne ilości jedzenia i picia dla pasażerów, ponieważ statki te służą przewozowi towarów. Później zaczynamy podróż o 5 rano, na przykład parowcem „Bertha” przepływając najpierw rzekę Elbląg, a potem jezioro Druzno na całej długości. Im dalej znajdujemy się na południe, tym częściej spotykamy „kępy trzcinowisk”, pływające niczym wyspy, a przybywające tu z początkiem wiosny od strony Zalewu Wiślanego. Jeszcze dalej tor żeglowny staje się skanalizowany, po jednej stronie posiada usypaną drogę holowniczą, biegnącą po nasypie, którego skarpy są obsadzone wierzbami i wikliną. Za nasypami rozpościerają się trzcinowiska i sitowie. Taki krajobraz ciągnie się aż po Klepę, gdzie wyłania się pierwsza z. pochylni, w Nowych Kusach (dziś Całuny). Dalej następują kolejne pochylnie, przez miejscowych nazywane „ górami na kołach „, w Jeleniach, Oleśnicy, Kątach i Buczyńcu „.

Robert Dorr wymieniał jeszcze inne parowce należące do firmy A. Zedlera – były to Antonia” i ,Adela”. Jak podawał, pływały wyłącznie na zamówienie, na wybranej trasie pomiędzy Elblągiem, Miłomłynem, Ostródą, Iławą i Zalewem. Okienka biletowe znajdowały się przy tzw. „Wysokim Moście” w Elblągu oraz na przystani, z której odpływało się w kierunku Mierzei Wiślanej.

Rejsy do Krynicy Morskiej i Piławy cieszyły się wówczas większą popularnością wśród turystów, o czym świadczyła ich regularność i ustalona taryfa (podana przez autora przewodnika), rejsy „kanałowe” organizowano doraźnie, a opłaty za nie należało ustalać z kapitanami jednostek. Profesor podał jedynie jedną istotną informację dla zainteresowanych, taką mianowicie, że ewentualna żegluga turystyczna Kanałem Oberlandzkim była możliwa jedynie w każdą środę albo w piątek.

Jak z tego widać żegluga turystyczna po Kanale jeszcze na początku XX w. znajdowała się w powijakach i łączona była z transportem towarowym. Sensu stricte turystyczny czy krajoznawczy charakter miały jedynie rejsy motorowca „Martha” należącego do Elbląskiego Towarzystwa Komunikacyjnego, kierowanego przez Carla Pudora. Statek ten cztery razy w tygodniu kursował przez Jezioro Druzno do słynnych zajazdów „Trzy Róże” lub „Ostatni Grosz”, a następnie Dzierzgonką do Nowego Dolna i Bągartu. Stamtąd organizowano wycieczki piesze lub dorożkami do Kwietniewa – Świętego Gaju (legendarne miejsce śmierci Św. Wojciecha) oraz do Dzierzgonia, połączone ze zwiedzaniem zabytków tego małego, ale uroczo położonego miasteczka. Także w tym wypadku nie podano taryfy. Początek wycieczek ustalony był na placu przed „Domem Kąpieliskowym” zbudowanym przy rzece Elbląg przez Ignatza Grunau i Georga Wilhelma Haertla w roku 1814. Nawiązywano tym do chlubnych tradycji elbląskiej „romantycznej turystyki”.

Dopiero w roku 1912 powstała na Kanale żegluga turystyczna z prawdziwego zdarzenia. Zadania tego podjęło się przedsiębiorstwo przewozowe należące do Adolfa Tetzlafa z Ostródy (Reederei Adolf Tetzlaf). Pierwszym statkiem tej „oberlandzkiej białej floty”, nazwanej tak dla odróżnienia od „elbląskiej białej floty”, była „Seerose” czyli ,Jióża Jezior”. Jednostka ta mogła zabrać 79 osób i poruszała się z prędkością maksymalną 10 km/godzinę. Po pierwszej wojnie światowej dołączył do niej motorowiec ,M-S. Hertha”. Miał on 28 metrów długości, 3,5 metra szerokości, a zabierał około 100 osób rozwijając maksymalną prędkość 16 km/godzinę. W roku 1925 na wodach Kanału pojawił się ,M-S. Heini”, a w roku 1927 ,M-S. Konrad”, ten ostatni o długości 30 metrów, szerokości 425 cm, zabierający nawet 185 pasażerów i prujący z zawrotną szybkością 25 km/godzinę.

Około roku 1920 „oberlandzka biała flota” została wzbogacona o statki firmy przewozowej Muntera (Reedrei Munter), mającej swą siedzibę w Zalewie. Literatura przedmiotu nie podaje nazw należących tam jednostek pływających ruchu pasażerskiego (prawdopodobnie był to m.in.,, M.S. Obeńand”).

Wspomina się natomiast, że z usług całej oberlandzkiej żeglugi turystycznej korzystali głównie nauczyciele z klasami szkolnymi, pragnący zapoznać młodzież z osobliwościami technicznymi i atrakcjami krajobrazowymi Kanału. Oprócz nich popularne były również, jakbyśmy to dzisiaj powiedzieli, „wycieczki zakładowe” organizowane np. przez stowarzyszenia geodetów, kartografów czy historyków z Pasłęka, Elbląga, Ostródy, Iławy, Zalewa, Miłomłynu, a nawet z Tczewa czy Malborka. Dopiero trzecia grupę tworzyli turyści indywidualni, pojawiający się na obiektach Kanału przygodnie lub z wyboru. Problem tkwił w tym (i tak pozostało niestety do dzisiaj), że podróż po Kanale była w gruncie rzeczy nużąca, zajmowała wiele godzin, a przebywanie kolejnych pochylni, najbardziej w końcu frapujący moment podróży, zajmowało wiele czasu i odbywało się według tego samego rytuału. Wystarczyło pokonać jedną, najwyżej dwie pochylnie, by dalej nudzić się i rozglądać za bardziej podniecającymi wrażeniami.

Dlatego elbląskie towarzystwa turystyczne i krajoznawcze starały się od początku XX w. uczynić wizerunek Kanału bardziej atrakcyjnym, łącząc żeglugę z innymi formami rekreacji i wypoczynku. Wtedy właśnie zwrócono uwagę na otulinę Kanału, tworzącą swoisty obraz unikalnej i jedynej w swoim rodzaju ..kultury Oberlandu”. Charakterystyczne jest zdanie, którym Carl Pudor rozpoczął prezentację Kanału w przewodniku po okolicach Elbląga, wydanym w 1907 roku i wznowionym w roku 1925: „..Wizyta na położonych w powiecie pasłęckim pochylniach Kanału Oberlandzkiego daje okazję, nie tylko poznania jedynych w swoim rodzaju, nie mających sobie równych w całej Europie urządzeń hydrotechnicznych, ale również obejrzenia nieprzebranego piękna naturalnego krainy, zwanej Oberlandem”.

Carl Pudor oraz Robert Dorr starali się lansować model turystyki w otulinie Kanału łączący rejsy żeglugowe z wycieczkami pieszymi oraz przejazdami kolejami i „tramwajami konnymi”. Zaproponowali kilka „modelowych tras”, które dokładnie opisali (z podaniem kilometrażu), a zatem przedstawili de facto koncepcję prawdziwych szlaków turystycznych. Przystankami na nich były wspomniane już dwory i pałace oraz liczne gospody i zajazdy. Właściciele tych gościńców byli zachęcani do przygotowywania oferty kulturalnej i rekreacyjnej dla odwiedzających elbląskie okolice gości oraz dla mieszkańców regionu.

Szlak Kajakowy na Krutyni

O szlaku wodnym, zaczynającym się na jeziorze Lampackim w Sorkwitach a kończącym się na Jeziorze Nidzkim w Rucianem-Nidzie nieopodal Leśniczówki Pranie nic należy ani opowiadać, ani go opisywać, nawet, gdyby się miało pióro Igorg Newerlegoi Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego czy nawet Maelchiora Wańkowicza. Ten szlak trzeba po prostu przepłynąć kajakiem i zobaczyć. Domyślił się tego już przed wojną Melchior Wańkowicz, który tu także, na tym szlaku starał się odnaleźć ślady złego ducha tych ziem — Smętka. Wiedział też o tym Gałczyński, który w Praniu przez długie lata pisał „Kroniki Olsztyńską”. Najwcześniej jednak, bo już w 30 latach XIX wieku piękno Krutyni odkrywali potomkowie Filipa Pustowiata, czyli rosyjscy fiłiponi, którzy tu właśnie, we wsi Wojnowo nad Jeziorem Duś się osiedlili. W wojnowskim klasztorze zgromadzili wspaniałą kolekcję ikon — szkoda, że nie ma ich już w Wojnowic. Żeński klasztor filiponów można obejrzeć w siódmym dniu spływu, po przepłynięciu 72 kilometrów, liczącego łącznie ponad 100 km, szlaku. Nic jest to wszakże jedyna możliwość spotkania się z historią — jej ślady znajdziemy i wcześniej, i później — od Sorkwit, poprzez Babię-ta, Spychowo, Zgon aż po Ruciane. Przede wszystkim jednak spływ Krutynią to spotkanie z odurzającą przyrodą, z jednej strony urokliwych jezior — wymieńmy choćby Lampasz, Dłużec, Białe, Zyzdrój, Zdrużno, Mokre, Bełdany i Nidzkie — a z drugiej, mrocznych ostępów Puszczy Piskiej (rezerwaty „Zakręt”, „Królewska Sosna”, „Ławny Lasek”). A w ostatnim dniu spływu czeka jeszcze jedna, niepowtarzalna atrakcja — przepłynięcie śluzy Guzianka.

Stanica Wodna Sorkwity k/Mrągowa 11-731

68 miejsc noclegowych w domkach campingowych jadłodajnia na 44 miejsca duża wypożyczalnia kajaków.

Spływ rozpoczynamy w Stanicy Wodnej PTTK nad Jez. Lampackim (pow. 1,99 km2, gł. 38,5 m; 133 m n.p.m.) w Sorkwitach. Jest to punkt wyjściowy turystycznych wczasów kajakowych. Sorkwity to stacja kolejowa między Biskupcem a Mrągowem, na linii kolejowej Olsztyn—Ełk. Dojście do Stanicy Wodnej PTTK – ok. 1,2 km. Na miejscu poczta, restauracja, sklepy, kiosk „Ruchu”, punkt apteczny. Pobyt w Stanicy Wodnej rozpoczynamy od obiadu, nocujemy w domkach campingowych i następnego dnia po śniadaniu zaopatrzeni w sprzęt rozpoczynamy spływ.

I etap spływu – odcinek 16 km Z miejsca wodowania płyniemy na południowy wschód i w połowie długości Jez. Lampackicgo przedostajemy się na jego (lewą) wschodnią stronę i płyniemy przy brzegu, by nie przeoczyć przejścia (cieśniny) na Jez. Lam-pasz (Łapinóżka) — pow. 0,76 km2; gł. 23 m; 133 m n.p.m.). Na końcu jeziora, z jego lewego rogu wypływa rzeka Sobiepanka o dł. 1,5 km. W kilku miejscach przy niskim poziomie lustra wody, konieczne jest holowanie kajaka. Dopływamy do Jez. Kujno (pow. 0,3 km2; gł. 5,5 m; 132 m n.p.m.). Kierujemy się na południowy wschód i dalej rzeką Grabówką (Grabicnka) spływamy na Jez. Dłużec (pow. 1,23 km2; gł. 20 m; 131 m n.p.m.) — dł. 3,5 km. Odpływ łączy Jez. Dłużec z Jez. Białym (pow. 3,4 km2; gł. 31 m; 131 m n.p.m.). Na prawym brzegu Jez. Białego — Stanica Wodna PTTK Bieńki. Tu obiad, kolacja, nocleg i następnego dnia po śniadaniu płyniemy dalej.

Stanica Wodna PTTK Bieńki 11-705 Grabowo

II etap spływu – odcinek 10 km Wypływamy z Jez. Białego na rzekę Dąbrówkę — 1,5 km, która uchodzi do Jez. Gant (pow. 0,78 kmz; gł. 26 m; 131 m n.p.m.) – dł. 3 km. Po przepłynięciu Jez. Gant wpływamy na rzekę Babięcką Strugę — dł. 2,5 km. Na obu brzegach wieś Babięta; 500 m przed wsią pięknie położona w lesie Stanica Wodna PTTK Babięta. Tu obiad, kolacja, nocleg, śniadanie.

Stanica Wodna PTTK Babięta 11-711 Nawiady

64 miejsca noclegowe — domki campingowe, w tym: 7 domków typu „Szałas” z wodą jadłodajnia na 50 miejsc, możliwość jazdy konnej.

III etap spływu – odcinek 13,5 km Kontynuujemy spływ rzeką Babięcką Strugą. Po 500 m dopływamy do tamy młyńskiej — przenosimy kajak lewą stroną młyna (ok. 60 m). Przenosimy kajaki przez szosę uważając, aby nie spowodować kolizji z szybko poruszającymi się w tym miejscu samochodami. Z Babięckicj Strugi wpływamy do północnej części Jez. Zyzdrój Wielki (pow. 2,1 km2; gł. 14,5 m; 129 m n.p.m.), które wraz z kolejnym Jez. Zyzdrój Mały (pow. 0,5 km2; 129 m n.p.m.) ciągnie się na przestrzeni 6 km. Przed południowym krańcem Jez. Zyzdrój Mały kierujemy się w lewo do małej zatoki, dopływamy do nieczynnej śluzy i przenosimy ok. 100 m kajak – z prawej strony śluzy. Płyniemy dalej szerokimi wodami Spychowskiej Strugi. Po 2,5 km (przed wpłynięciem na Jez. Spychowskie) na lewym brzegu położona jest Stanica Wodna PTTK Spychowo, w której spędzimy następny dzień urlopu w Puszczy Piskiej. Na wschodnim, wyższym brzegu jeziora leży wieś Spychowo, ze stacją PKP na linii kolejowej Olsztyn—Pisz—Ełk. We wsi poczta, sklepy, restauracja, ośrodek zdrowia.

Stanica Wodna PTTK 12-130 Spychowo

151 miejsc noclegowych w domkach campingowych hotel na 40 miejsc — pokoje 2-osob. z łazienkami jadłodajnia i kawiarnia na 120 miejsc wypożyczalnia sprzętu pływającego.

IV etap spływu – odcinek 11,5 km Wpłynąwszy na Jez. Spychowskie (pow. 0,5 km2; 128 m n.p.m.) skręcamy od razu w lewo i po 1 km osiągamy wypływ dalszego, liczącego 5 km, odcinka Spychowskiej Strugi. Przy wypływie pod mostem drogowym rzeka staje się niebezpiecznie rwąca. Po przeszło 2 km mijamy z prawej strony krótki odpływ małego Jez. Kierwik (pow. 0,6 km2). Po 3 km wpływamy do malowniczego Jez. Zdrużno (pow. 2,3 km2; gł. 18 m; 126 m n.p.m.). Kierujemy się w prawo ku wschodniej zatoce jeziora. Po przepłynięciu 1 km wpływamy na Jez. Uplik (pow. 0,63 km2; 125 m n.p.m.) —dł. 3 km. Jest to jedno z najpiękniejszych jezior tego szlaku. Na prawym jego brzegu rezerwat czapli siwej „Ławny Lasek”. Płyniemy otoczeni ścianą wysokopiennych lasów Puszczy Piskiej. Przy północnym krańcu jeziora skręcamy w prawo. Przez krótką cieśninę wpływamy do wschodniej, małej zatoki Jez. Mokrego (pow. 8,41 km2; gł. 51 m; 125 m n.p.m.). Płyniemy w kierunku południowo-wschodnim. Po 1 km dopływamy do Stanicy Wodnej PTTK w Zgonie miejsca naszego następnego odpoczynku.

Stanica Wodna PTTK Zgon 11-712 Stare Kiełbonki

74 miejsca noclegowe – domki campingowe, pole namiotowe jadłodajnia na 40 miejsc na miejscu sklepik spożywczy

V etap spływu – odcinek 12,5 km Na Jez. Mokrym spotykamy liczne wyspy. W pobliżu wschodniego brzegu — rezerwaty przyrodnicze „Królewska Sosna” i „Zakręt” (z pływającymi wyspami). Płyniemy Jez. Mokrym na północ ok. 8 km i w odległości ok. 1 km od północnego krańca jeziora, z prawej, znajduje się lejkowata zatoka zakończona zastawką (zazwyczaj zamkniętą). Przenosimy kajaki prawym brzegiem — ok. 20 m. Wpływamy od południa na śródleśne Jez. Krutyńskie dł. 2,3 km (pow. 0,57 km’; 124,5 m n.p.m.). We wschodniej części największego akwenu Jez. Kru-tyńskiego — wypływ rzeki Krutyni. Po 2 km, na lewym brzegu wieś Krutyń i Stanica Wodna PTTK. Na miejscu sklepy, restauracja, poczta, przystanek PKS oraz kilka ośrodków wypoczynkowych.

Stanica Wodna PTTK Krutyń 11-712 Stare Kiełbonki

VI etap spływu – odcinek km Płyniemy nadal rzeką Krutynią. Po ok. 3 km wieś Krutyński Piecek i tama młyńska. Tu przenosimy kajak prawym brzegiem ok. 100 m. Za młynem, przy niskim stanie wody, na krótkich odcinkach konieczne jest holowanie kajaka. Tuż przed wsią Wojnowo, największym ośrodkiem filiponów (starowierców) w Polsce, możliwość krótkiej (3 km) wycieczki bocznej na Jez. Duś, nad brzegiem którego stoi stary klasztor żeński filiponów. Kontynuując spływ Krutynią dopływamy do mostu drogowego w dużej wsi mazurskiej Ukta. Na miejscu przystanek PKS, poczta, restauracja, sklepy. Ok. 1 km dalej, na prawym brzegu Stanica Wodna PTTK Ukta. Tu nocleg i wyżywienie.

Stanica Wodna PTTK 12-210 Ukta

VII etap spływu – odcinek 6 km Nadal rzeka Krutynią. Następny krótki etap jest odcinkiem typowo rzecznym. Na powierzchni bogactwo roślinności wodnej utrudniającej momentami płynięcie kajakiem. Dopływamy do mostu drogowego we wsi Nowy Most, za mostem na prawym brzegu znajduje się Stanica Wodna PTTK Nowy Most, w której zatrzymujemy się na kolejny dzień.

Stanica Wodna PTTK Nowy Most 11-712 State Kiełbonki

62 miejsca noclegowe — domki campingowe, w tym 7 domków typu „Szałas” z wodą jadłodajnia na 50 miejsc sklepik spożywczy na miejscu.

VIII etap spływu – odcinek 9,5 km 4 km poniżej Stanicy Wodnej w Nowym Moście Krutynią uchodzi do Jez. Gardyńskiego (pow. 0,83 km2; gł. 11,5 m; 116 m n.p.m.). Na Jez. Gardyńskim skręcamy ostro w prawo i przez krótką cieśninę dostajemy się na Jez. Malinówko. Wschodnie brzegi jeziora niedostępne i moczarowate stanowią siedlisko ogromnej ilości ptactwa wodnego. Nierzadko można spotkać czaplę siwą. Wpływamy na następne, przypominające rozlewisko rzeczne, Jez. Jcrzewko. Uchodzi z niego ostatni, dwu-kilometrowy odcinek rzeki Krutyni, zwanej Iznotą lub Czarną Rzeką. Następnie wypływamy na jedno z najpiękniejszych jezior mazurskich —Bełdany (pow. 9,41 km’; gł. 46 m; 116 m n.p.m.). Kierujemy się na południowy wschód, gdzie po 1,5 km, na prawym cyplu znajdujemy Ośrodek Turystyki Wodnej PTTK w Kamieniu. Tu biwakujemy kolejny dzień.

OTW PTTK Kamień 12-210 Ukta

IX etap spływu – odcinek 12,5 km Nie dopływając do południowego krańca Jez. Bełdany, skręcamy w lewo i po 5 00 m osiągamy śluzę w Guziance. Kierujemy się na wyższy o około 1,5 m poziom Jez. Guzianka Mała (pow. 0,42 km2; gł. 13,3 m; 117,7 m n.p.m.). Trzymając się prawego brzegu, po 300 m wpływamy przez krótką cieśninę na Jez. Guzianka Wielka (pow. 0,72 km2; gł. 29 m; 117,7 m n.p.m.). Po prawej stronie znajduje się przystań statków Żeglugi Mazurskiej w Rucianem-Nidzie, a 200 m dalej kanał łączący Guziankę Wielką z Jez. Nidzkim (pow. 17,24 km2; gł. 25 m; 117,7 m n.p.m.). Trzymając się prawego br2egu, po 2 km wpływamy do wąskiej 2atoki, nad którą położony jest duży Ośrodek Turystyki Wodnej PTTK w Rucianem-Nidzie. I tu kończymy nasz spływ kajakowy. Na miejscu mamy kąpielisko, kawiarnię, kiosk „Ruchu”. Ruciane-Nida to miasteczko w Puszczy Piskiej położone nad jeziorami Guzianka Wielka i Nidzkic. Na miejscu stacja PKP, przystanek PKS, poc2ta, restauracja, sklepy. W Rucianem-Nidzie są zakłady przemysłowe: duży tartak, jedna z nielicznych w kraju łusz-czarni nasion drzew iglastych, fabryka płyt pilśniowych. W odległości 6 km na zachodnim brzegu Jez. Nidz-kiego leży leśniczówka Pranie, ulubione miejsce pobytu K.I. Gałczyńskiego, gdzie poeta napisał wiele utworów, między innymi „Kronikę Olsztyńską”.

OTW PTTK ul. Wczasów 17, 12-220 Ruciane Nida

11 miejsc noclegowych w budynku cal. + 228 miejsc noclegowych w domkach campingowych
pole namiotowe na 200 miejsc jadłodajnia na 152 miejsca, kawiarnia na 60 miejsc duża wypożyczalnia sprzętu pływającego, w tym jednostek żaglowych.

Konewka – tajemnicze budowle w Spalskich lasach

W końcu 1939 r. w okolicach Spały i Tomaszowa Niemcy rozpoczęli przygotowania do budowy stanowisk dowodzenia środkowym odcinkiem frontu w przewidywanej już wtedy wojnie ze Związkiem Radzieckim. Obiekty otrzymały kryptonim „Anlage Mitte”. Na początku 1940 r. w Konewce koło Spały i w Jeleniu na wschód od Tomaszowa Maz. rozpoczęto budowę bliźniaczych kompleksów betonowych schronów. Przy pracach,mających klauzulę najwyższej tajności, prowadzonych przez firmę Chemische Werke „Askania” zatrudniano robotników z Niemiec oraz Włochów. Najważniejszymi obiektami były w nich gigantyczne, prawie 400 metrowe żelbetowe schrony „kolejowe”, do wnętrza których mogły wjeżdżać całe pociągi sztabowe. Budowle te różnią się jedynie kształtem; schron w Konewce jest prosty na całej długości, w Jeleniu ma zaś kształt łuku. W pobliżu usytuowano schrony zaplecza technicznego mieszczące agregaty prądotwórcze, kotłownie, filtry i wentylatory tłoczące, podziemnymi kanałami, do schronu kolejowego ogrzane i oczyszczone powietrze. Inne obiekty mieściły hydrofornie i stacje uzdatniania wody, studnie i transformatory. Każdy z kompleksów posiadał własną sieć wodno-kanalizacyjną. W pobliżu Konewki zbudowano kilka schronów bojowych zabezpieczenia terenu, a w Glinniku rozbudowano przedwojenne lotnisko.

Budowę obu kompleksów zakończono w 1941 r., ale nie wykorzystano ich jako stanowisk dowodzenia w czasie ataku na Związek Radziecki. Hitler i jego dowódcy kierowali bowiem rozwojem sytuacji na froncie wschodnim ze schronów w „Wilczym Szańcu” koło Kętrzyna i kwater rozmieszczonych w okolicznych mazurskich lasach. Do schronu w Konewce sporadycznie wjeżdżały pociągi, czemu towarzyszyły szczególne środki ostrożności. W późniejszym okresie wojny Niemcy wykorzystywali schron w Konewce jako magazyn amunicji, w Jeleniu była filia zakładów Daimler-Benz remontujących silniki lotnicze. Do dziś krążą opowieści o tajemniczych podziemiach schronów, gdzie powstawały tajne bronie, benzyna syntetyczna czy też rakiety V-2. Obecnie prowadzone są prace poszukiwawczo-badawcze zmierzające do wyjaśnienia wojennych tajemnic obiektów. Przekazy i dotychczasowa penetracja obiektów wskazuje bowiem na możliwość istnienia podziemnych kondygnacji łub rozbudowanej sieci instalacji technicznych.

Obecnie na terenie kompleksu w Konewce działa Trasa Turystyczna „Bunkier w Konewce”. Do zwiedzenia udostępnione są schrony i podziemna trasa między nimi. W oświetlonym schronie kolejowym znajduje się ekspozycja militariów, czasowe wystawy tematycznie związane z historią U wojny światowej, do nabycia są wydawnictwa turystyczne i historyczne. Do dyspozycji zwiedzających jest parking, miejsce na biwak przy ognisku, szlak spacerowy po lesie z miejscami do odpoczynku.

Trasa turystyczna „Bunkier w Konewce”
informacje: tel. 501 430 321, www.bunkierkonewka.eu

Turystyczne Spływy Kajakowe PTTK i PZK w 2010

STYCZEŃ

21-24.01.2010 r.
XIV Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy WDA 2010 im. Bolesława Białkowskiego
Trasa: rzeka Wda, Szlaga – Tleń, 34 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, tel. 0-603 255 530, 0-500 237 228, ktwceluloza@wp.pl
Komandor Leszek Miesała

28-31.01.2010 r.
XXXI Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy BIAŁA DAMA 2010
Trasa: rzeki: Biała Lądecka, Stronie – Lądek, 10 km, Nysa Kłodzka, Młynów – Bardo, 13 km, zamek w Żelaźnie,
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, 51-317 Wrocław, ul. Bierutowska 57/59, tel. 0-600 883 488,
ptasiuskok@ptasiuskok.pl, www.ptasiuskok.pl
Komandor Marek Głowacki, mg@warszawa.home.pl

28-31.01.2010 r.
XLV Międzynarodowy Zimowy Spływ Kajakowy na Brdzie im. Jerzego Korka
Trasa: rzeka Brda, Mylof – Piła Młyn, 57 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK BRACTWO WODNE
85-137 Bydgoszcz, ul. Leszczyńskiego 113/43, tel. 0-667 112 630, faks (0-52) 373 05 65, krystczerwinska@wp.pl
Komandor Krystyna Czerwińska

LUTY

4. 27-28.02.2010 r.
V Zimowy Spływ Kajakowy na Nysie Kłodzkiej
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Młynów – Topola, 31 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK
50-325 Wrocław, ul. Ledóchowskiego 1/12, tel. (0-71) 324 51 43, 793 33 04, 0-609 232 836, ptasiuskok@ptasiuskok.pl,
Komandor Andrzej Piasecki, andrzej.piasecki@pzl-wroclaw.com.pl

MARZEC

5. 4-7.03.2010 r.
XX Ogólnopolski Spływ Kajakowy ZIMOWA WEŁNA 2010
Trasa:rzeki: Wełna, Wągrowiec – Oborniki, 54 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej ZIMORODEK przy Oddziale PTTK w Wągrowcu, 62-100 Wągrowiec, ul. Powstańców Wielkopolskich 28, tel. 0-603 897 507
Komandor Jerzy Szociński

6. 11-14.03.2010 r.
Targi WIATR I WODA
Miejsce: Centrum EXPO XXI, Warszawa, ul. Prądzyńskiego 12/14
Zgłoszenia: Murator EXPO, www.wiatriwoda.pl, biuro@wiatriwoda.pl, tel.(0-22) 829 66 80, faks (0-22) 829 66 81 lub 90

7. 12-14.03.2010 r.
Rok turystyki wodnej – promocja kajakarstwa wśród dzieci i młodzieży szkolnej
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

8. 18-21.03.2010 r.
XVII Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy “GWDA 2010”

Trasa: rzeka Gwda, Grudna – Piła, 48 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954
manicz@poczta.onet.pl, Komandor Zbigniew Manicz

9. 20.03.2010 r.
IX Zimowy Spływ Kajakowy “Pożegnanie Zimy Oława-Odra 2010”

Trasa: rzeki Oława i Odra, Siechnice – Wrocław, 16 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS

50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, Komandor Bożena Siczek, bsiczek@wp.pl

10. 27.03.2010 r.
IV Spływ Kajakowy “Szpaki szukają wiosny w kajaku”

Trasa: rzeka Cybina, jez. Swarzędzkie, Maltańskie, 10 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158, tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

11. 4.03-30.05.2010 r.
Szkoleniówka 2010
Trasa: rzeki Kaszub (weekendy), wykłady, zajęcia na basenie, kurs pierwszej pomocy
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com
Komandor Łukasz Orzeszyna

KWIECIEŃ

12. 10.04.2010 r.
VII Ekologiczny Spływ Kajakowy rz. Świder
Trasa: rzeka Świder, Mlądz – Józefów, 5 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF “Szczęśliwice”, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl
Komandor Zdzisław Kos

13. 10.04.2010 r.
V Międzynarodowy Turystyczny Spływ i Wyścig na Brdzie BRDA 2010
Trasa: rzeka Brda, “Opera Nova” – BrdyUjście, 11 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej ARKA V przy Klubie POW, 89-915 Bydgoszcz, ul. Sułkowskiego 521, tel. (0-52) 372 18 80, arkav@wp.pl, Komandor Zbigniew Paraszczuk

14. 10.04.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Otwarcie Sezonu 2010”
Trasa: Kanały Gdańska, 18 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakowe WODNIAK, 80-958 Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1, tel. (0-58) 307 11 80 (wtorki 16.00-18.00), 0-503 467 880, 0-602 898 763, faks (0-58) 629 42 98, sk.wodniak@wp.pl,
Komandor Tomasz Poławski

15. 16-18.04.2010 r.
Salon Łodzi Turystycznych i Rekreacyjnych KAJAK EXPO
Miejsce: Międzynarodowe Targi Gdańskie SA, 80-382 Gdańsk, ul. Beniowskiego 5
Zgłoszenia: Katarzyna Cieżyńska, tel./faks (0-58) 554 91 17, k.ciezynska@mtgsa.com.pl

16. 17-18.04.2010 r.
XXVII Mistrzostwa w Kajakarstwie Górskim “AMP Kamienna 2010″
Miejsce: rzeka Kamienna, Szklarska Poręba
Zgłoszenia: Akademicki Klub Turystyki Kajakowej BYSTRZE, 30-059 Kraków, ul. Reymonta 17, tel. 608 445 575, klub@bystrze.org, ciosanka@o2.pl, Komandor: Anna Cios

17. 24-25.04.2010 r.
IV Spływ Kajakowy „Dla Kasi”
Trasa: rzeka Strzegomka, Zastruże – Stróża – Bogdaszowice, 38 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS, 50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44,
0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Kazimierz Gorczycki

18. 29.04-3.05.2009 r.
XLV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „WDA 2010″
Trasa: rzeka Wda, Borsk – Błędno, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakowe WODNIAK, 80-958 Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1, tel. 0-503 467 880, sk.wodniak@wp.pl, Komandor Ewa Kontrowicz

19. 30.04-3.05.2010 r.
XVIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Nysa Kłodzka 2010″
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Zabłocie – Topola, 56 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, 50-325 Wrocław, ul. Ledóchowskiego 1/12, tel. (0-71) 324 51 43, (0-71) 793 33 04, 0-609 232 836, andrzej.piasecki@hydral.com.pl, ptasiuskok@ptasiuskok.pl, www.ptasiuskok.pl
Komandor Andrzej Piasecki

20. 30.04-3.05.2010 r.
XVI Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Piławą „Majówka z Sobótką”
Trasa: rzeka Piława, Liszkowo – Krępsko, 61 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl,
Komandor Zbigniew Manicz

21. 30.04-3.05.2009 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Mazowiecka Wiosna 2010″
Trasa: rzeka Skrwa Pn, Sierpc – Murzynowo, 65 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF „Szczęśliwice”, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl,
www.tkkfszczesliwice.waw.pl, Komandor Andrzej Pawlewski

MAJ

22. 1-2.05.2010 r.
Powitanie Bobrów 2010
Trasa: rzeki Włodawka, Krzemianka, Kołacze-Adamki, Szczęśniki – Adamki, 36 km
Zgłoszenia: Komisja Turystyki Kajakowej ZO PTTK Włodawa, 22-200 Włodawa, ul. Żołnierzy WiN 25, tel. (0-82) 572 17 09, j.tworek@upcpoczta.pl, Komandor Józef Tworek

23. 1-3.05.2010 r.
XI Międzynarodowy Spływ Kajakowy Kanał Augustowski – Niemen
Trasa: Kanał Augustowski, rzeka Niemen, Rygol – Druskienniki, 98 km
Zgłoszenia: Augustowskie Towarzystwo Kajakowe, 16-300 Augustów, ul. Raginisa 11, tel. 0-606 280 987, macista@wp.pl, Komandor Maciej Hintertan

24. 1-9.05.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – II Czeska Wiosna
Trasa: rzeka Wełtawa od Wysokiego Brodu
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Katarzyna Kramek-Romanowska

25. 8.05.2010 r.
XII Ogólnopolski Spływ Kajakowy dla Dzieci Niewidomych i Niedowidzących
Trasa: rzeka Warta, Poznań – Mściszewo, 23 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA,
60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12, 0-602 247 501,
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Marek Truszkowski

26. 8-30.05.2010 r.
Kajakiem Rzeszów – Bałtyk, spływ etapowy dla uczczenia 600-lecia Bitwy pod Grunwaldem
Trasa: Wisłok, San, Wisła, 815 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

27. 14-16.05.2010 r.
XL Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Skawa-Wisła 2010” im. Mariana Skołyszewskiego
Trasa: rzeka Skawa, Czartak – Przewóz, 38 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-240 Żory, ul. Urocza 15, tel. (0-32) 471 97 79, slejan@tlen.pl, Komandor Władysław Grabowski

28. 14-16.05.2010 r.
VIII Ogólnopolski Cross Kajakowy “O Błękitną Wstęgę Jezior Raduńskich”
Trasa: kółko Jezior Raduńskich, Wieżyca 34/14 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki Wodnej BAŁTYK
81-969 Gdynia, ul. Czechosłowacka 3, tel. 783 997 005, faks (0-58) 627 18 23,
scz@stocznia.gdynia.pl, Komandor Elżbieta Piechowska

29. 15-16.05.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Powitanie Wiosny” im. Anny Goj
Trasa: rzeki Widawa, Odra, Kiełczów – Świniary – Wrocław, 40 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS
50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Adam Korablewski

30. 15-16.05.2010 r. .
I Międzynarodowe Mistrzostwa Mazowsza w Kajak-Polo
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29 m. 132, imprezy@grupakajaki.pl,
Komandor Piotr Kudlik

31. 20-23.05.2010 r.
XIII Spotkanie Miłośników Rzeki Rawka – Rawka 2010
Trasa: rzeka Rawka, Doleck – Bolimów, 40 km
Zgłoszenia: Łódzki Klub Kajakowy ALBATROS im. Sławomira Forysiaka przy Oddziale Łódzkim PTTK
90-301 Łódź, ul. Wigury 12, tel./faks (0-42) 716 31 83, 0-501 403 494, lucynaijurek@wp.pl, Komandor Jerzy Drygalski

32. 20-23.05.2010 r.
XIX Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Zgłowiaczką
Trasa: rzeka Zgłowiączka, Orle – Włocławek, 55 km
Zgłoszenia: Oddział Kujawski PTTK we Włocławku, 87-800 Włocławek, ul. Słowackiego 1A, tel. (0-54) 232 33 54,
poczta@wloclawek.pttk.pl
Komandor: Lech Wojciech Krajewski

33. 21-23.05.2010 r.
XLV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Prosna 2010″
Trasa: rzeka Prosna, Przystajnia – Jastrzębniki, 52 km
Zgłoszenia: Klub Kajakowy PTTK PELIKANY, 63-400 Ostrów Wielkopolski, ul. Starotargowa 5, (0-62) 736 28 17, faks (0-62) 736 28 17, info@pelikany.org
www.pelikany.org, Komandor Sławomir Pluciński

34. 21-23.05.2010 r.
XXVII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Młynareczka 2010″
Trasa: rzeki Wkra i Narew, Joniec – Modlin, 35 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK WODNIK, 07-100 Nowy Dwór Maz. ul. Zakroczymska 36, tel. (0-22) 775 33 39, 0-604 570 492, Komandor Tadeusz Łazarczyk

35. 22-23.05.2010 r.
Święto Wisły (d. Warszawski Piknik Kajakowy)
Miejsce: rzeka Wisła, Warszawa, Port Czerniakowski
Zgłoszenia: Warszawski Akademicki Klub Kajakowy HABAZIE, www.piknik.waw.pl, tel. 0-602 79 44 46, piotr@nurt.com.pl
Komandor Piotr Kaliszek

36. 28-30.05.2010 r.
XI Igraszki Morskie 2010
Trasa: miejsce do ustalenia, surfowanie na morskich falach
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Michał Mikucki

37. 29.05.2010 r. KAJAK i KOMPAS
Trasa: rzeka Motława, wewnętrzne wody Gdańska, 10 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK
80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, faks (0-58) 341 89 67,
baboo@tlen.pl, Komandor Przemysław Siudem

38. 29.05.2010 r.
VIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy Osób Niepełnosprawnych Kraków – Wisła 2010
Trasa: rzeka Wisła, Tyniec – Kraków, 15 km
Zgłoszenia: UKS Olimp, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 05 00, uksolimp1@o2.pl, Komandor Jolanta Kwinta

39. 29.05.2010 r.
Maraton Kajakowy Dwumiasta “SŁUPIA 2010”
Trasa: rzeka Słupia, Słupsk – Ustka, 34 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej NURT 76-270 Ustka, ul. Grunwaldzka 35, tel. (0-59) 814 55 86, faks (0-59) 814 4769, aniapodrecka@wp.pl
Komandor Anna Podrecka

40. 29-30.05.2010 r.
Wiosna na Rurzycy
Trasa: rzeki Rurzyca, Gwda, 37 km
Zgłoszenia: Klub PTTK GWDA przy Oddziale PTTK im. H. Kamińskiego w Pile, 64 920 Piła, ul. Śródmiejska 12/1, tel. (0-67) 212 44 30, Piotrowska.Joanna@wp.pl
Komandor Beata Marek

41. 29-30.05.2010 r.
Regaty Kajakowe z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka
Miejsce: Zalew Borki w Radomiu
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

42. 29.05-6.06.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XIII Nadbałtycka Wiosna
Trasa: rzeka Vaidawa, Must, Gauja w Estonii i na Łotwie
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0 505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Katarzyna Kramek Romanowska

43. 30.05-2.06.2010 r.
XLV Międzynarodowy Spływ Kajakowy na Popradzie
Trasa: rzeka Poprad, Stara Lubownia – Stary Sącz, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-506 690 424, stirk@vp.pl, Komandor Krzysztof Nalepa

CZERWIEC

44. 3-5.06.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy Nysa Kłodzka 2010
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Kłodzko – Nysa, 67 km
Zgłoszenia: Wojskowe Koło PTTK Nr 22 SZAROTKA, Klub Garnizonowy w Kłodzku, 57 300 Kłodzko, ul. Walecznych 28, tel. (0-74) 647 84 05, faks (0-74) 647 84 08,
kqk@pknet.pl, Komandor Krzysztof Klar

45. 3-6.06.2010 r.
LXIX Międzynarodowy Spływ Kajakowy im. Tadeusza Pilarskiego na Dunajcu
Trasa: rzeka Dunajec, Nowy Targ – Nowy Sącz, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-667 643 031,
stirk@vp.pl, Komandor Franciszek Malec

46. 3-6.06.2010 r.
XLI Spływ Kajakowy im. Janka Vetulaniego na Pilicy
Trasa: rzeka Pilica, Pilczyca – Trzymorgi, 66 km
Zgłoszenia: Krakowski Klub Kajakowy PTTK im. M. Wańkowicza, 31-033 Kraków, ul. Westerplatte 5, tel. (0-12) 423 02 87, maciek.scr@plusnet.pl

47. 5.06.2009 r.
Piknik Olimpijski – część kajakowa (m.in. turniej piłki kajakowej, pokazy freestyle’u, kajakowy tor przeszkód, wystawa sprzętu i wyposażenia kajakowego)
Miejsce: Warszawa – Kępa Potocka
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

48. 10-13.06.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pracowników Automatyki, Telekomunikacji i Logistyki PKP
Trasa: jeziora Raduńskie,
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, 0-501 786 357, kkw1929@tlen.pl, Komandor Krzysztof Racułt

49. 12.06.2010 r.
III Ogólnopolski Integracyjny Spływ Kajakowy Dzieci Niepełnosprawnych
Trasa: rzeka Wisła, 15 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929
30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@o2.pl
Komandor Krzysztof Racułt

50. 12.06.2010 r.
Morski Maraton Kajakowy Trzy Mola
Trasa: Zatoka Gdańska, 13 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, faks (0-58) 341 89 67,
rzecznik.omik@gmail.com, Komandor Jarosław Wolny

51. 12.06.2010 r.
Regaty z okazji Dni Radomia
Miejsce: Zalew Borki w Radomiu
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

52. 18-20.06.2010 r.
Regionalny Spływ Kajakowy „Przełomami Wisłoka”
Trasa:rzeka Wisłok, Frysztak – Rzeszów, 58 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08,
0-607 995 393, faks (0-17) 850 12 99, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

53. 18-20.06.2010 r.
Otwarte Mistrzostwa Mazowsza Smoczych Łodzi
Miejsce: Kozienice
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29/132, tel. 0-503 365 640, malinowskit@wp.pl,
Komandor Tomasz Malinowski

54. 18-27.06 2010 r.
Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Grunwald 2010”
Trasa: rzeka Wisła, Kozienice – Wyszogród, 176 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29/132, tel. 0-503 365 640, malinowskit@wp.pl, Komandor Tomasz Malinowski

55. 19-20.06.2010 r.
VII Międzynarodowy Spływ Wodami Żuław
Trasa: Krynica Morska – Rybina, 28 km
Zgłoszenia: Klub Turystyczny PTTK SZUWAREK, 82-100 Nowy Dwór Gdański,
ul. Warszawska 22, tel. 0-506 170 950, pttk.szuwarek@gmail.com,
Komandor Wiesław Olszewski

56. 24-26.06.2010 r.
X Jubileuszowy Ogólnopolski Spływ Kajakowy „WISŁOKA 2010″
Trasa: rzeka Wisłoka, Kłodawa gm. Brzyska – Dębica, 60 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@tlen.pl, Komandor Krzysztof Racułt

57. 25-26.06.2010
XI Długodystansowy Ekstremalny Bieg Inauguracja Lata DEBIL
Trasa: rzeka Radunia, Stężyca – Gdańsk,100 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, Komandor Tomasz Woźniak

58. 25-27.06.2010 r.
XLIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy “TRZECH ZAPÓR” rzeką Sołą
Trasa: rzeka Soła, Żywiec – Oświęcim, 45 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF MOTOR, 34-120 Andrychów, ul. Krakowska 140, skr. poczt. 32, tel. 0-696 022 763, (0-33) 870 39 29, ryszard.jontecz@o2.pl, Komandor Jerzy Pytlewski

59. 25-27.06.2010 r.
XV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „GWDA 2010″
Trasa: rzeka Gwda, Gwda Wielka – Lędyczek, 34 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Jan Piskorz

60. 25-27.06.2010 r.
III Ogólnopolski Cross Kajakowy Memoriał im. Tadeusza Kiwiało
Trasa: rzeka Pasłęka, Jez. Drużno, rz. Elbląg, Kan. Jagielloński, rz. Nogat, Zal. Wiślany, 60 km
Zgłoszenia: KTK DRUZNO przy PTTK Oddział Ziemi Elbląskiej, 82-300 Elbląg, ul. Krótka 5, tel./faks (0-55) 641 12 96, pttk_elblag@wp.pl
Komandor Piotr Szustek

61. 25-27.06.2009 r.
VII Ogólnopolski Spływ Kajakowy Stowarzyszenia Saperów Polskich
Trasa: rzeka Wda, Tleń – Świecie, 39 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych, 86-200 Chełmno, ul. Biskupia 16, skr. poczt.19,
tel. (0-56) 677 33 26, ktwchelmno@onet.eu, Komandor Lech Bolt

62. 25-27.06.2010 r.
VII Świętojańskie Kajakowanie
Trasa: rzeki Piława, Gwda, 45 km
Zgłoszenia: Klub PTTK GWDA przy Oddziale PTTK im. H. Kamińskiego w Pile, 64 920 Piła, ul. Śródmiejska 12/1, tel. (0-67) 212 44 30, Piotrowska.Joanna@wp.pl
Komandor Eugeniusz Piotrowski

63. 25.06-11.07.2010 r.
VIII Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Odra – rzeka, która łączy” (ECA)
Trasa: rzeka Odra, Wrocław – Frankfurt n. O. – Szczecin, 510 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, Sportvereinigung Rotation Schwedt, Abteilung Kanu
50-325 Wrocław, ul. Młodnickiego 24/7, tel. (0-71) 375 28 86 (do 15:00), 0-605-543-152,
krzysztof.uscinski@wuwr.com.pl, Komandorzy Krzysztof Uściński i Hilmar Schmidt

64. 26.06-4.07.2010 r.
XXXI Ogólnopolski Świętojański Spływ Kajakowy rzeką Słupią
Trasa: Słupia, Sulęczyno – Ustka, 110 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK BRACTWO WODNE,85-137 Bydgoszcz, ul. Leszczyńskiego 113/43, tel. (0-52) 373 05 65, 0-667 112 630, krystczerwinska@wp.pl, Komandor Krystyna Czerwińska

65. 28.06-4.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Rospudą
Trasa: rzeka Rospuda, Czarne – Augustów, 74 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42
biuro@pttklomza.pl, Komandor Jacek Żukowski

66. 29.06-4.07.2010 r.
XLI Międzynarodowy Rodzinny Kajakowy Spływ Przyjaźni rzeką Poprad na Trasie Partnerskich Miast Stara Lubownia – Nowy Sącz
Trasa: rzeka Poprad, Stara Lubownia – Nowy Sącz, 98 km
Zgłoszenia: Zrzeszenie Sportu Osób Niepełnosprawnych START, 33-300 Nowy Sącz, ul. Kościuszki 2, tel. (0-18) 442 00 30, faks (0-18) 442 14 02, 0-691 838 324, slezak_s@op.pl, Komandor Stanisław Ślęzak

67. 30.06-4.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pisą
Trasa: rzeka Pisa, Pisz – Nowogród, 101 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42
Komandor Tadeusz Lutrzykowski, biuro@pttklomza.pl

68. 30.06-10.07.2010 r.
XI Międzynarodowy Spływ Kajakowy „WARTA TOUR 2010″
Trasa: rzeka Warta, Odra, Poznań – Szczecin, 270 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA,
60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12, 0-602 247 501,
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Krzysztof Michalski

LIPIEC

69. 1-4.07.2010 r.
IX Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Dobrzycą
Trasa: Rzeka Dobrzyca, Iłowiec – Tarnowo, 45 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2,
tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

70. 1-16.07.2010 r.
XI Ogólnopolski – VIII Międzynarodowy Spływ Kajakowy Bug 2010 – Nadbużańskie Spotkania na Kresach
Trasa: rzeka Bug, Dobrotwor (Ukraina) – Dubienka; rzeki: Bug, Rata, Sołokija, Ługa, Huczwa. 271 km
Zgłoszenia: UKS KIKO przy Szkole Podstawowej Nr 4, 22-400 Zamość, ul. Zamoyskiego 4, tel. (0-84) 638 95 00, 0-604 476 948, flaga-kajaki@wp.pl, Komandor Lesław Flaga

71. 2-11.07.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy Papierników Brda 2010
Trasa: rzeka Brda, ??,
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17,
tel. 0-605 208 983, 0-603 255 530, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Grzegorz Miesała

72. 3-11.07.2010 r.
XXV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Lubuski Szlak Wodny”
Trasa: rzeka Obra, Warta, Kopanica – Santok, 140 km
Zgłoszenia: Towarzystwo Turystyczne CHAPACZ, Koło PTTK “Chapacz”
65-413 Zielona Góra, ul. Tylna 3/2, tel. (0-68) 327 16 52, 0-503 811 929, chapacz@chapacz.pl,
www.chapacz.pl, Komandor Waldemar Pieńkowski

73. 9-18.07.2010 r.
XX Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Krutynia – Jez. Śniardwy – Pisa”
Trasa: rzeki Krutynia, Pisa, Sorkwity – Nowogród, 201 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42,
biuro@pttklomza.pl, Komandor Janusz Kosakowski

74. 10.07-1.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – I Fińskie Lato
Trasa: rzeka Kemijoki, Kemihaara – jez. Kemijärvi, rzeka Kitkanjoki do PN Oulanka
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl
Komandor Katarzyna Kramek Romanowska

75. 11-18.07.2010 r.
60 Jubileuszowy Spływ Sanem pod Hasłem “600 lecie Bitwy pod Grunwaldem”
Trasa: Sanok – Przemyśl ???
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

76. 15-18.07.2010 r.
XII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Z Husarią po Czernicy”
Trasa: rzeki Biała i Czernica, Jezierniki – Czarne, 36 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Jan Piskorz

77. 16-18.07.2010 r.
II Ogólnopolski Spływ Kajakowy im. Sławomira Forysiaka “Pilica 2010”
Trasa: rzeka Pilica, Inowłódz – Tomczyce, 43 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Łódzki Klub Kajakowy ALBATROS
90-747 Łódź, ul. Płk dr Stanisława Więckowskiego 63/12, tel./faks (0-42) 716 31 83, 0-501 403 494, lucynaijurek@wp.pl, Komandor Jerzy Drygalski

78. 17-24.07.2010 r.
LV Międzynarodowy Spływ Kajakowy im. Marii Okołów-Podhorskiej na Brdzie
Trasa: rzeki Brda i Zbrzyca, Nowa Brda – Bydgoszcz, 168 km
Zgłoszenia: Kujawsko-Pomorski Związek Kajakowy, 85-915 Bydgoszcz, ul. Gdańska 163, tel. (0-52) 340 01 39, 0-509 701 388, 0-602 427 273, kpzkaj@wp.pl, wieslawkruza@wp.pl, Komandor Wiesław Kruża

79. 17.07-1.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XVI Nadbałtyckie Lato
Trasa: rzeka Kreźante, Dubysa, Niemen (Litwa – Żmudź)
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 855 52 37, 0-508 518 361, maurin@il.waw.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Jan Maurin

80. 17.07-1.08.08.2010 r.
Drawa Szkoleniowa 2010
Trasa: Drawa, Czaplinek – Krzyż, rzeki Kokna, Korytnica, Mierzęcka Struga, 265 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, drawa.szkoleniowa@pq.gda.pl,
Komandor Maciej Skarbek

81. 18-24.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, jez. Wigry – Augustów, 82 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42,
biuro@pttklomza.pl, Komandor Adam Nowicki

82. 22-25.07.2010 r.
IX Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Radew – Parsęta”
Trasa: rzeka Radew, Białogórzyno – Karlino, rzeka Parsęta, Karlino – Kołobrzeg, 74 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

83. 22.07-1.08.2010 r.
VI Międzynarodowy Spływ Kajakowy DNIESTR 2010 – wycieczka na Huculszczyznę i do Lwowa
Trasa: rzeka Dniestr, Halicz – Zaleszczyki, 169 km
Zgłoszenia: UKS KIKO przy Szkole Podstawowej Nr 4, 22-400 Zamość, ul. Zamoyskiego 4, tel. (0-84) 638 95 00, 0-604 476 948, flaga-kajaki@wp.pl, Komandor Lesław Flaga

84. 23.07-1.08.2010 r.
Młodzieżowy Spływ JAREM DNIESTRU
Trasa: rzeka Dniestr, Niżniów Chocim, 249 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

85. 23-25.07.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Pilicą
Trasa: Pilica, Przybyszew – Budy Michałowskie – Warka, 40 km
Zgłoszenia: Klub Kajakowy KOREK Warka, 05-660 Warka, ul. Marii Konopnickiej 7, tel. 0-601 388 250, kk.korek@gazeta.pl, Komandor Agnieszka Gostkowska

86. 24-30.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, Wigry – Augustów, 102 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl,
Komandor Jacek Żukowski

87. 24-30.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Rospudą
Trasa: rzeka Rospuda, Czarne – Augustów, 74 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Tadeusz Lutrzykowski

88. 24.07-15.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – I Fińskie Lato
Trasa: rzeka Kemijoki, Kemihaara – jez. Kemijärvi, rzeka Kitkanjoki do PN Oulanka
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl
Komandor Jan Kramek

89. 31.07-14.08.2010 r.
L Jubileuszowy Centralny Spływ Kajakowy PTTK Pojezierzem Brodnickim DRWĘCA-WISŁA
Trasa: rzeka Drwęca, Wisła, Partęczyny – Chełmno, 270 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych Chełmno, 86-200 Chełmno, ul. Biskupia 16, skr. poczt. 19, tel. (0-56) 677 33 26, ktwchelmno@onet.eu,
Komandor Lech Bolt

90. 31.07-15.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XV Nadbałtyckie Lato
Trasa: rzeka Kreante, Dubysa, Niemen (Litwa – Żmudź)
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 672 60 26, 0 604 884 747, cuma12@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Barbara Trzpil

SIERPIEŃ

91. 2-8.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, jez. Wigry – Augustów, 98 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża,
ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Grzegorz Kalinowski

92. 5-12.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy JEGRZNIA – BIEBRZA – NAREW
Trasa: rzeki Jegrznia, Biebrza i Narew, jez. Dręstwo – Łomża, 140 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Janina Kosakowska

93. 10-15.08.2010 r.
V Międzynarodowy Integracyjny Spływ Kajakowy Wrocław – Głogów 2010
Trasa: rzeka Odra, Wały Śl., Lubiąż, Ścinawa, Chobienia i Wietszyce, 131 km
Zgłoszenia: Wrocławski Integracyjny Klub Kajakowy Osób Niepełnosprawnych KAPOK, 53 326 Wrocław, ul. Buska 2/15, Spółdzielcze Centrum Rehabilitacyjno-Medyczne RESURS, 50-950 Wrocław, ul. Wita Stwosza 16,
tel. (0-71) 361 39 89, tyralherman@gmail.com, bohdan.krakowski@neostrada.pl
Komandor: Piotr Wójcik

94. 11-15.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pisą
Trasa: rzeka Pisa, Pisz – Nowogród, 101 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Grzegorz Kalinowski

95. 12-15.08.2010 r.
XIII Ogólnopolski Maraton Kajakowy ZAPORA ŻUR 2010
Trasa: rzeka Wda, jezioro Żur
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, tel. 0-603 255 530, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Leszek Miesała

96. 13-15.08.2010 r.
X Jubileuszowy Ogólnopolski Maraton Kajakowy WARTA CHALLENGE
Trasa: rzeki Warta, Poznań – Sieraków, 100 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA, 60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Krzysztof Michalski

97. 14-15.08.2010 r.
Dwudniowy Spływ Kajakowy z okazji Mistrzostw Świata w Kajakarstwie Klasycznym
Trasa: rzeka Warta, Poznań – Kiszewo, 50 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158,
tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

98. 16-21.08.2010 r.
Międzynarodowy Integracyjny Spływ Kajakowy po Ziemi Lubuskiej
Kontynuacja spływu organizowanego przez WIKKON KAPOK z Wrocławia (10-15.08.2010 r., poz. 91)
Trasa: rzeka Odra, Głogów-Krosno Odrzańskie, 122 km
Zgłoszenia: Towarzystwo Turystyczne CHAPACZ, Koło PTTK CHAPACZ, 65-413 Zielona Góra, ul. Tylna 3/2, tel. (068) 327 16 52, 0 503 811 929, chapacz@chapacz.pl, www.chapacz.pl, Komandor Waldemar Pieńkowski

99. 16-26.08.2010 r.
III Wakacyjne Spotkania Kajakowe Młodzieży WASZETA 2010
Miejsce: jezioro Pluszne, Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy ZHP “Perkoz”
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. 0-608 764 226, imprezy@grupakajaki.pl
Komandor Anna Siudem Kopka

100. 20-22.08.2010 r.
XXXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Szczecińskie Liście Platanowe 2010″
Trasa: rzeka Płonia, kanały Międzyodrza, 50 km
Zgłoszenia: Szczeciński Klub Turystyki Kajakowej PŁONIA, 70-415 Szczecin, Al. Jana Pawła II 49a, tel. (0-91) 434 56 24, ewap8@wp.pl, Komandor Mirosława Muntowska

101. 20-22.08.2010 r.
Jubileusz 35-lecia SKK Morzkulc
Trasa: rzeki Kaszub, 40 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Maciej Skarbek

102. 25-29.08.2010 r.
XXXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy RAWKA 2010
Trasa: rzeka Rawka, Doleck – Bolimów, 41 km
Zgłoszenia: Koło PTTK SOSENKA przy Oddziale PTTK “Szaniec”, 96-100 Skierniewice, ul. Senatorska 12, tel. 0-509 293 400, 0-601 211 762, info@sosenka-kajaki.pl, Komandor Tadeusz Panak

103. 27-29.08.2010 r.
XXXII Ogólnopolski Spływ Kajakowy LUBIANA 2010
Trasa: kaszubskie jeziora i rzeki, 60 km
Zgłoszenia: Koło Zakładowe PTTK przy Zakładach Porcelany Stołowej Łubiana SA, 83-407 Łubiana, ul. Zakładowa 1, faks (0-58) 686 37 85, (0-58) 686 37 84 w. 371, 0-694 420 422, jaszewski.zbigniew@lubiana.pl, zbijasz@interia.pl, Komandor Jarosław Ptaszyński

104. 27-29.08.2010 r.
XI Ogólnopolski Spływ Kajakowy im. Tadeusza Nowaka TRZY KORONY
Trasa: rzeka Dunajec, Sromowce Niżne – Krościenko n. Dunajcem, 21 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-604 404 596,
stirk@vp.pl, Komandor Piotr Zaziąbło

105. 27-29.08.2010 r.
XXI Ogólnopolski Spływ Kajakowy RUDA 2010 im. Kazimierza Kalusa
Trasa: rzeka Ruda, Szczejkowice – Ruda Kozielska, 34 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-335 Jastrzębie Zdrój, ul. Zielona 41/21, tel. 0-501 694 493, Komandor Dariusz Grodowczyk

WRZESIEŃ

106. 2-5.09.2010 r.
„Energia Raduni” – Otwarte Mistrzostwa Polski Instruktorów Kajakarstwa
Trasa: rzeka Radunia, 20 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15,, tel. 0-606 717 259, switekj@gmail.com, www.energiaraduni.org.pl, Komandor Jerzy Świtek

107. 3-5.09.2010 r.
X Ogólnopolski Spływ Kajakowy JESIENNA DRAWA
Trasa: rzeka Drawa, Prostynia – Sitnica, 42 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2,tel. (0-67) 250 22 28, 0-601 337 954, faks. (0-67) 250 21 65, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

108. 4-5.09.2010 r.
V Ogólnopolskie Regaty Kajakowe
Miejsce: Zalew w Domaniowie
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

109. 10-12.09.2010 r.
Odkrywczy Młodzieżowy Spływ rzekami Szkło i San
Trasa: Szkło, San, Budzyń – Jarosław, 47 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

110. 10-12.09.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy MAŁA PANEW 2010
Trasa: rzeka Mała Panew, Krupski Młyn – Zawadzkie – Kolonowskie, 41 km
Zgłoszenia: Gliwicki Klub Kajakowy WIKING, 44-110 Gliwice, ul. Zabrska 41, tel. (0-32) 231 84 32, 0-601 563 841, 0-601 563 846, gkkwiking@poczta.onet.pl, Komandor Dawid Marek

111. 11-12.09.2010 r.
V Kajakowy Weekend ze Szpakami
Trasa: rzeka Warta, Puszczykowo – Czerwonak, 28 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158,
tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl, Komandor Izabela Dylewska

112. 11-12.09.2010 r.
II Maraton Kajakowy KANAŁ AUGUSTOWSKI BRAMˇ EUROPY
Trasa: Kanał Augustowski, Płaska – Augustów, 10, 13 i 24 km
Zgłoszenia: Augustowskie Towarzystwo Kajakowe, 16-300 Augustów, ul. Raginisa 11, tel. 0-600 362 782, pozkaj@wp.pl, Komandor Wojciech Walulik

113. 16-18.09.2010 r.
XLI Międzynarodowy Spływ Kajakowy ZŁOTE LIŚCIE
Trasa: Trasa 1: Jeziora Raduńskie, 36 km, Trasa 2: rzeka Radunia, Ostrzyce – Żukowo, 30 km
Zgłoszenia: Oddział Zakładowy PTTK przy Stoczni Gdynia SA, 81-155 Gdynia, ul. płk. Dąbka 243e/1, 0-692 600 753, basiaurbanik@wp.pl
Komandor Łucja Wróbel

114. 24-26.09.2010 r.
I Ogólnopolski Spływ Kajakowy Nysą Łużycką
Trasa: rzeka Nysa Łużycka, Turoszów – Łęknica
Zgłoszenia: Klub Wodny PTTK Szron, 68-100 Żagań, ul. Kościuszki 39 (Ryszard Dyrkacz), ryszardd3@amorki.pl, rolek58@onet.pl
Komandor Aleksander Czerwonajcio

115. 25.09.2010 r.
XXX Krakowski Maraton Kajakowy WISŁA 2010
Trasa: rzeka Wisła, Kraków, 25 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929
30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@tlen.pl
Komandor Krzysztof Racułt

116. 25-26.09.2010 r.
VII Wrocławskie Regaty Kajakowe z okazji 129 rocznicy pierwszych w Europie zawodów kajakowych
Trasa: rzeka Odra, przystań kajakowa PTTK – Wyspa Słodowa, przystań kajakowa PTTK – Wyspa Opatowicka, 17 km – pętla (sobota)“Wrocław z pokładu kajaka” (niedziela)
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS, 50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Bożena Siczek

PAŹDZIERNIK

117. 1-3.10.2010 r.
IV Ogólnopolskie Spotkania Kajakowe Nauczycieli
Trasa: Szlak Konwaliowy
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. 0-607 327 407, 0-606 234 548, wojtib1@wp.pl
Komandor Wojciech Bigiel

118. 2-3.10.2010 r.
XII Ogólnopolski Jesienny POL-ECO Challenger “O Puchar Bobrów 2010
Trasa: rzeka Liwiec, Stara Wola – Kamieńczyk, 18 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF SZCZĘŚLIWICE, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl, www.tkkfszczesliwice.waw.pl, Komandor Andrzej Pawlewski

119. 8-10.10.2010 r.
VI Spływ Kajakowy BARWY JESIENI
Trasa: rzeka Brda, Woziwoda – Nogawica, 35 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej Arka V przy Klubie POW, 89-915 Bydgoszcz, ul. Sułkowskiego 521, tel. (0-52 372 18 80), arkav@wp.pl
komandor Lech Boczkowski

120. 15-17.10.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Złota Jesień na Rurzycy”
Trasa: rzeka Rurzyca, Trzebieszki – Krępsko, 27 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 2502228, 0-601 337 954, faks (0-67) 250 2165, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

LISTOPAD

121. 11-14.11.2010 r.
Ogólnopolska Konferencja Instruktorów Kajakarstwa
39. Zlot Przodowników Turystyki Kajakowej PTTK
XIII Biesiada Kajakowa
Miejsce: do ustalenia
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

122. 19-21.11.2010 r.
XIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy KAPUSTNIKI 2010
Trasa: rzeka Mątawa, Rozgarty – Święte, 14 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, < tel. 0-692 714 320, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Jarosław Piotrowski

123. 26-28.11.2010 r.
IV Mistrzostwa Mazowsza we Freestyle’u Kajakowym im. Michała Radka “Fido”
Zgłoszenia: Warszawski Akademicki Klub Kajakowy HABAZIE, 00-631 Warszawa, ul. Waryńskiego 12 DS Riwiera, tel. 0-691 031 909 prezes@habazie.waw.pl, Komandor Rafał Gryko

124. 26-28.11.2010 r.
III Andrzejkowy Festiwal Kajakowy
Miejsce: Aquapark Chojnice
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. (0-52) 562 34 58, 0-600 996 457, kawenik@poczta.onet.pl, Komandor Marek Kawecki

125. 26-28.11.2010 r.
VI Imieninowy Spływ Andrzeja i Barbary
Trasa: rzeka Warta, Pogorzelica – Nowe Miasto n. Wartą, 18 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158, tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

GRUDZIEŃ

126. 10-11.12.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Barbórkowy Wyścig Kajakowy
Trasa: Zalew Rybnicki, Stodoły – Orzepowice – Stodoły, 15 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-335 Jastrzębie Zdrój, ul. Zielona 41/5, tel. (0-32) 471 97 79, slejan@tlen.pl,
Komandor Władysław Grabowski

127. 11.12.2010 r.
V Festiwal Filmów Kajakowych KAJAK JAMBOREE
Miejsce: Klub Filmowy „Żyrafa” – Gdynia
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, klubfilmowy@op.pl

128. 17-19.12.2010 r.
XXXV Urodziny SKK Morzkulc
Trasa: Kaszuby, 20 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Michał Mikucki

Szlak wodny Wdy

Wda, zwana także Czarną Wdą, rzeka licząca 210 km długości i 2325 km2 dorzecza, bierze początek na Równinie Charzykowskiej, wypływając z jeziora Krążno w pobliżu wsi Osława-Dąbrowa koło Bytowa, na pn. zach. od Jeziora Wieckiego, na wysokości 160 m n.p.m. Nazwa jej wywodzi się prawdopodobnie od prasłowiańskiego słowa oznaczającego rzekę wijącą się.

Wda należy do piękniejszych rzek nizinnych w Polsce. W górnym biegu przepływa przez wiele jezior, w tym między innymi przez kompleks pięciu jezior zwanych przez Kaszubów Wielką Wodą. Są to jeziora Wdzydze, Gołuń, Radolne, Słupinko i Jelenie. Następnie zaś przecina wspaniały kompleks leśny Borów Tucholskich. Dolny bieg, na terenie Wysoczyzny Świeckiej, urozmaicają z kolei jeziora zaporowe Żur, Gródek i Kozłowo. Na obszarze jej dorzecza utworzono dwa parki krajobrazowe — Wdzydzki (1983 r.) i Wdecki (1993 r.).

Rzeka ma bardzo zmienny charakter. Raz jest kamienisty potokiem, to znów rwącym strumieniem, by za chwilę zmienić się w rozlewiska lub leniwie płynącą rzekę. W całym swoim biegu Wda pięknie meandruje tworząc liczne, malownicze zakola i często zmieniając kierunek. Jej brzegi są przeważnie zalesione, wysokie, a miejscami nawet urwiste. Nim wpadnie do Wisły koło Świecia, Wda tworzy szereg pięknych przełomów.

Szlak wodny Wdy jest stosunkowo łatwy, lecz miejscami uciążliwy ze względu na przeszkody wymagające przenoszenia kajaków, szczególnie w górnym i dolnym biegu. W sumie – 14 przenosek, z czego trzy dość kłopotliwe (Jeziorna, Gródek Świecie).

Za jeziorem Wdzydze, od Wdy odchodzi liczący 30 km kanał, którym wśród łąk i lasów, wiedzie malowniczy szlak. Przebiegając prawie równolegle do Wdy, posiada z nią kilka połączeń.

Rzeka posiada liczne dopływy, które same w sobie są atrakcyjnymi szlakami kajakowymi. Trzebiochą prowadzi malowniczy szlak łączący jezioro Sudonie z jeziorem Wdzydze. Na 66 kilometrze uchodzi do Wdy rzeka Niechwaszcz, która łączy Wdę z jeziorem Wiele. Jest to wprawdzie szlak mocno uciążliwy, ale jego przebycie daje wiele satysfakcji. Kałębnica umożliwia przedostanie się na jeziora Słone, Kałębie i Czarne. Bardzo piękny ale trudny do pokonania, ze względu na zarastające połączenia między jeziorami, jest szlak prowadzący z Ocypla przez pięć jezior. Rzeka Święta Struga rzeczywiście zasługuje na swoją nazwę, natomiast godny polecenia jest spływ Prusiną, która uchodzi do Wdy w Tleniu.

Wda nadaje się do spływów na całej swojej długości. Całą trasę można pokonać w ciągu 10 dni. Wg międzynarodowej klasyfikacji trudności Wdę zalicza się do klasy CLI (spływ łatwy: małe regularne fale, nieznaczne bystrza, lachy piaszczyste, mielizny, łatwe zakręty), a miejscami do klasy CL II (nieco trudno: wąskie i kręte koryto, miejscami znaczny spadek i kamieniste dno).

Wda odkryta została dla turystyki kajakowej w latach trzydziestych. Dopiero jednak po wojnie stała się, obok Brdy, terenem licznych wodniackich wędrówek kajakarzy nie stroniących od trudności technicznych, stwarzanych przez rzekę szczególnie w górnym biegu.

Spływ rozpocząć można obok leśniczówki Nowy Zelewiec nad Jeziorem Wieckim, w odległości 3 km od przystanku kolejowego Róg na linii Kościerzyna – Bytów.