Spływy Kajakowe na Pilicy, Radomce, Wiśle

Kazimierz Pułaski, późniejszy dowódca wojsk konfe­deracji barskiej oraz generał wojsk Stanów Zjedno­czonych urodził się w 1745 r. w Warszawie. Wywodził się z zacnej rodziny szlacheckiej o niepod­le­gło­ściowych tradycjach. Jego ojcem był Józef Pułaski herbu Ślepowron, matką zaś Marianna Zielińska herbu Świnka.

Wraz z licznym rodzeństwem Kazimierz spędził dzieciństwo w Warce, gdzie pobierał pierwsze nauki w szkole parafialnej. Następnie kształcił się w kolegium księży teatynów w Warszawie.

W latach 1762 – 63 młody Kazimierz Pułaski przebywał w służbie w Mitawie na dworze Karola Krystiana Wettyna, księcia Kurlandii, syna króla polskiego Augusta III. Był to okres niezwykle ważny w jego życiu, który znacząco wpłynął na postawy polityczne, przyszłego konfe­derata barskiego. Kurlandia, jako księstwo lenne Rzeczy­po­spolitej było w tym czasie obszarem zainte­re­sowania Katarzyny II, carycy Rosji, stając się miejscem siłowej konfrontacji między Polską a Rosją. Pułaski przekonał się o tym osobiście będąc świadkiem oblężenia przez wojska rosyjskie Mittawy w lutym 1763 r. i w jego efekcie upoko­rzenia i wypędzenia księcia Karola Krystiana. Można powiedzieć, że przekonał się wówczas o sile i rzeczy­wistych zamiarach Rosji wobec Polski oraz ziem podległych jej zwierzchnictwu.

W odpowiedzi na coraz bardziej konfron­tacyjną postawę władz rosyjskich wobec Rzeczy­po­spolitej oraz zagrożenie ingerencją w jej wewnętrzne sprawy 29 lutego 1768 r. w klasztorze Karmelitów w Barze na Podolu spisany został i zaprzy­siężony akt konfe­deracji, zwanej od miejsca powołania „konfe­deracją barską”. Był to związek zbrojny polskiej szlachty zawiązany w celu obrony praw i niepod­le­głości Rzeczy­po­spolitej. Obok Michała Krasiń­skiego, brata biskupa kamie­nieckiego Adama, przywódcą ruchu oraz jego aktywnym działaczem był Józef Pułaski, ojciec Kazimierza pełniący funkcję marszałka związku wojskowego i regimentarza generalnego Konfederacji.

Kazimierz wraz z braćmi Franciszkiem i Antonim, wszyscy będący w randze pułkowników, skupiając wokół siebie brać szlachecką zaczęli organizować chorągwie i pułki konfe­de­rackie zdolne do prowa­dzenia wojny, zwłaszcza party­zanckiej. Rozpoczęła się trwająca blisko 5 lat wojna polsko-​​rosyjska. Toczono ją na obszarze całej Rzeczy­po­spolitej, od ziem dzisiejszej Ukrainy, Białorusi i Litwy, przez Małopolskę, Wielko­polskę, Mazowsze i Pomorze. Pułkownik Kazimierz Pułaski od samego początku objawił wybitny talent wojskowy. Już 20 kwietnia 1768 r. rozbił wojska rosyjskie pod miejsco­wością Podhorełe, przez 2 tygodnie bronił Berdyczowa. Na wiosnę 1769 roku bronił Okopów Świętej Trójcy nad Dniestrem, zaś do czasu objęcia przezeń funkcji marszałka konfe­deracji łomżyńskiej w sierpniu 1769 r., jego oddziały odniosły szereg zwycięstw nad wojskami rosyjskimi pod Kukiełkami, Słonimem, Myszą, Dworcem i Nołczadzią. Jednak największą sławę przyniosła mu, heroiczna i zakończona sukcesem, obrona Jasnej Góry z lat ¹⁷⁷⁰⁄₇₁ przed nacie­ra­jącymi wojskami rosyjskimi pod wodzą gen. Iwana Drewicza.

3 listopada 1771 r. miało miejsce słynne porwanie króla Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego. Po uwolnieniu król oskarżył konfe­deratów, w tym bezpod­stawnie samego Pułaskiego, o królo­bójstwo. Wobec tych oskarżeń Pułaski został zmuszony udać się na emigrację. Tak rozpoczął się nowy okres w jego życiu. Początkowo przebywał w Turcji, a później w Niemczech. Ostatecznie znalazł się w stolicy Francji (1777), gdzie poznał Benjamina Franklina, od którego otrzymał list polecający od Jerzego Waszyngtona, główno­do­wo­dzącego amery­kańskimi siłami powstańczymi walczącymi przeciwko armii brytyjskiej na konty­nencie amerykańskim.

Po przybyciu do Ameryki w lipcu 1777 roku, działając w uzgod­nieniu z Jerzym Waszyngtonem, niezwłocznie przystąpił do organi­zowania powstańczej kawalerii. Niedługo po tym został mianowany dowódcą amery­kańskich lekkich dragonów w randze generała brygady. W wielu potyczkach i bitwach organizował śmiałe natarcia i z sukcesem przygo­towywał obrony. Walczył m.in. pod Germantown i Haddonfield, zaś w bitwie pod Brandywine wsławił się odważną szarżą, która zapobiegła klęsce powstańczej kawalerii i uratowała życie przyszłemu amery­kań­skiemu prezydentowi.

W 1778 r. generał Kazimierz Pułaski stworzył sławny Legion Kawalerii, którym dowodził do 9 października 1779 r. Tego dnia został śmiertelnie ranny w trakcie dowodzenia natarciem na pozycje brytyjskie na polu bitwy pod Savannah. W wyniku odnie­sionych ran, zmarł 11 października 1779 r.

Skuteczna obrona Jasnej Góry w czasie konfe­deracji barskiej oraz uwikłanie Kazimierza Pułaskiego w jego rzekomy zamach na życie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego

Wymienione w tytule dwa ważne wydarzenia z czasu 4-​​letnich zmagań konfe­deracji barskiej (1768−1772), dla pełniejszej jasności wymagają krótkiego wstępu i choćby najbardziej skrótowego wyjaśnienia, co w Rzecz­po­spolitej robiły wojska rosyjskie i dlaczego władzy nie sprawował król Polski, lecz rosyjski ambasador.

W tej sprawie trzeba się cofnąć do końca XVII w., gdy panował jeszcze Jan III Sobieski (1629−1696). 3 lata po jego zwycięskiej odsieczy wiedeńskiej i pokonaniu tam wojsk tureckich, tzn. w roku 1686, Rzecz­po­spolita musiała rozwiązać problem rozejmu z Rosją. Polska nie uzyskała obiecywanej wcześniej pomocy Austrii i innych państw zachodnich, a sama walczyć z Rosją nie chciała.

Wojewoda poznański Krzysztof Grzymuł­towski prowadził w Moskwie negocjacje, których efektem był nieko­rzystny dla Rzecz­po­spolitej układ podpisany 6 maja 1686 r., zwany „pokojem wieczystym” lub „traktatem Grzymuł­tow­skiego”. Zawierał on między innymi zgodę Polski na to, że w razie prześla­dowania wyznawców prawo­sławia, wojska rosyjskie mogą stanąć w ich obronie i wkroczyć w granice Rzecz­po­spolitej. Traktat ten nigdy nie był w Polsce ratyfi­kowany przez Sejm, ale dla cara Piotra I, a także dla Katarzyny II był okazją do coraz bardziej brutalnych działań, które zmierzały do wchło­nięcia Rzecz­po­spolitej przez imperium rosyjskie.

Legalnie wybrany król Stanisław Leszczyński został przez wojska rosyjskie zmuszony do ucieczki, a obaj Sasi — August II i August III zawdzięczali tron Polski zbrojnej inter­wencji Rosji. Po śmierci Augusta III Sasa „Familia Czarto­ryskich”, która stanowiła coś w rodzaju „partii politycznej”, propa­gowała hasła dosyć radykalnych reform i zerwania z cudzo­ziemcami na polskim tronie. Hasła były słuszne i trafiały do przekonania większości szlachty, ale zasadniczy błąd „Familii” polegał na tym, że reformy chciała przepro­wadzić przy pomocy Rosji. W efekcie tej „pomocy”, która była brutalną inter­wencją wojsk rosyjskich, na polskim tronie zasiadł Stanisław August Ponia­towski, a faktyczną władzę objął ambasador rosyjski — Nikołaj Repnin (1734−1801). Nawet „Familia”, która chciała wcześniej rosyjskiej pomocy, zaczęła domagać się usunięcia z terenów państwa wojsk rosyjskich. 14 sierpnia 1767 r. Nikołaj Repnin, w obecności króla i kilku osób oświadczył z właściwym sobie cynizmem: „Staną na sejmie w 15 tysięcy wojska i wszyscy będą musieli głosować jak każę.”

13 października 1767 r. wojska rosyjskie na rozkaz Repnina porwały i wywiozły w głąb Rosji biskupa Kajetana Sołtyka, hetmana Wacława Rzewu­skiego z synem oraz biskupa kijow­skiego — Józefa Załuskiego. Akcja miała zdezor­ga­nizować i zastraszyć opozycję wobec rosyjskiej ingerencji. Na znak protestu kanclerz wielki koronny Andrzej Zamoyski podał się do dymisji, a król milczał. Porwanie to stało się ostatnią kroplą goryczy upoko­rzonych Polaków i dopro­wadziło do zawiązania konfe­deracji barskiej, która stała się wkrótce trwającym 4 lata niepod­le­gło­ściowym powstaniem.

29 lutego 1768 roku, w miasteczku Bar na rosyjsko-​​tureckim pograniczu Rzecz­po­spolitej, w klasztorze Karmelitów, którego przeorem był ksiądz Marek Jando­łowicz (1713−1804), zaprzy­siężono i ogłoszono uroczyście akt konfe­deracji. 4 marca powołany został Związek Wojskowy Konfe­deracji. Do narodów, papieża Klemensa XIII, do króla Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego, do Wielkiego Wezyra i Sułtana, do Carycy Wszech­rosjii — rozesłano listy, manifesty oraz uniwersały.

Roznieść szeroko ogniska konfe­deracji, a gdy zadzwonią podkowy sprzy­mie­rzonych Turków, którzy zaatakują Rosję, ruszyć całą siłą wiary i zapału, aby wypędzić wojska rosyjskie z granic Rzecz­po­spolitej — tak streścić można cele konfe­deracji barskiej. Nie jest prawdą, że konfe­deraci sprze­ciwiali się reformom politycznym, że przesiąknięci byli duchem fanatyzmu religijnego i anarchii. Świadczy o tym między innymi również to, że w dobrze pojętym interesie obrony polskiej niepod­le­głości, przywódcy konfe­deracji działali w sojuszu z mahome­tańską Turcją.

Mimo pokonania konfe­deratów w Barze i w znacznej części ukrainnych województw Rzecz­po­spolitej (nazwa Ukraina dla Rusi nie była jeszcze wówczas używana), zwoływane były kolejne konfe­deracje i konty­nuowały walkę.

31 października 1769 roku powołana została Rada Generalna Stanów Skonfe­de­ro­wanych zwana potocznie „General­nością”. Było to kierow­nictwo całej konfe­deracji barskiej, a w jego skład wchodzili: biskup Adam Krasiński, książę Radziwiłł „Panie Kochanku”, ordynat Jakub Zamoyski, Ignacy Bohusz, Teodor Wessel, kilku ważnych Potockich i Ossolińskich. Na naradach „Generalności” zasiadali także konfe­deraccy marszałkowie poszcze­gólnych ziem. Kazimierz Pułaski był w tym czasie nie tylko sławnym dowódcą, ale również marszałkiem Ziemi Łomżyńskiej.

We wrześniu 1770 r. Kazimierz Pułaski dowodził siłami konfe­de­rackimi w sile około 2,5 tysiąca pieszych i konnych żołnierzy. Dowiedział się wówczas, że wojska rosyjskie pod dowództwem Drewicza posta­nowiły zająć Jasną Górę jako jedną ze znanych twierdz. Szybszy i skutecz­niejszy był jednak Pułaski, który pozosta­wiając odwody, 8 września ze znaczną częścią wojsk wkroczył do Częstochowy.

Stanowiło to wielki sukces i wpłynęło ożywiająco na tych, którzy wahali się czy przystąpić do konfe­deracji. Od 11 września Pułaski pospiesznie przygo­towywał obronę przed atakiem wojsk rosyjskich, którego należało się spodziewać. Twierdza jasno­górska umocniona dwadzieścia lat wcześniej przez „ober inżyniera artylerii koronnej” Christiana Dahlke, od czasu „potopu szwedzkiego” jeszcze bardziej podniosła swoje walory obronne i stanowiła zwarty czworobok.

W niewielkiej odległości od czworoboku wznosił się wał ziemny opatrzony murem i bastionami, które na każdym rogu wyposażone były w kazamaty i działa. Całą twierdzę otaczała głęboka fosa najeżona od zewnątrz ostrokołem. Przedpole twierdzy stanowiła błotnista dolina. Po dokonaniu szcze­gó­łowego przeglądu Kazimierz Pułaski stwierdził, że Jasna Góra dysponuje 140 armatami i dużą ilością kul oraz bomb.

Dobrymi doradcami Pułaskiego w umacnianiu twierdzy byli Francuzi: generał de Labadie oraz kapitan d’Etannion. O ważnej roli Pułaskiego w tym czasie świadczy między innymi list, który otrzymał od „Generalności”: „ W przykrych i krytycznych rzeczy okolicz­no­ściach samą przynosisz nadzieją, przywracasz lustr narodowemu orężowi, zalękasz nieprzy­jaciela, pomnażasz sobie i Ojczyźnie sławy, w obcych nawet potencjach utwierdzasz reputacją.” 2 października Kazimierz Pułaski spotkał się z dowódcą konfe­deratów wielko­polskich Józefem Zarembą. Uzgod­niwszy warunki współ­działania, zostawił Pułaski piechotę w Często­chowie, a sam z jazdą mieszał szyki carskim generałom, robiąc wypady aż pod Poznań i wymykając się im z niesa­mowitą wprost zręcz­nością wprawnego partyzanta.

W końcu listopada 1770 r. wpadła w ręce Kazimierza Pułaskiego szcze­gółowa instrukcja, którą dla Drewicza opracował główno­do­wodzący wojsk rosyjskich generał Weymam. Plan rosyjski przewidywał, że dla skutecznego przepro­wa­dzenia oblężenia, z Łowicza otrzyma Drewicz dodatkowo cztery kompanie piechoty oraz ciężką artylerię z haubicami. Specjalny konwój miał odebrać na granicy śląskiej pożyczone od Prusaków z Wrocławia cztery moździerze i sto bomb. Drewicz napisał w tej sprawie grzeczny list, ofiarowując pokrycie kosztów transportu: „Płacić będziemy uczciwie z funduszów kontry­bu­cyjnych”. „Po zdobyciu Częstochowy — pouczała dalej instrukcja — klasztor należy obsadzić wojskiem rosyjskim, a szlachtę polską odesłać etapami w głąb Rosji. ”

„Generalność” dyspo­nowała w tym czasie łączną siłą około 20 tys. konfe­deratów. Pod bezpo­średnią komendą Pułaskiego pozostawało niewiele ponad 3000.

Ostatni dzień 1770 roku stał się dniem pierwszej bitwy pod Częstochową. W mroźny sylwe­strowy poranek około godziny 9, zza wzgórz od strony Kłobucka wynurzyła się awangarda wojsk rosyjskich. Nie czekając na nadcią­gnięcie dalszych sił, rozpoczął Pułaski walkę utrud­niającą wojskom rosyjskim zajmowanie dogodnych pozycji i opóźniającą ich marsz. Przez wiele godzin trwały walki. „Kozacy i karabi­nierzy rosyjscy jak chwast podcięty padali” — zapisano w dzienniku bojowym obrońców. Wieczorem 1 stycznia 1771 r. podpalił Pułaski zdobytą przez Rosjan Nową Częstochowę, która była osadą leżącą tuż pod twierdzą.

3 stycznia rozpoczął się „koncert” rosyjsko — pruskich armat, który wieczorem osiągnął swoje fortissimo. Okazało się jednak, że ani działa carycy, ani moździerze króla pruskiego nie są w stanie zniszczyć murów jasno­górskiej twierdzy. Radość obrońców była ogromna, bo żaden człowiek z fortecy nie został zabity, „zaś kule o kościół odbijające się jedne całe odlatywały, drugie to na pół, to na trzy, to na cztery części krusząc się odpadały.” Następnego dnia przysłał Drewicz parla­men­ta­riuszy, wzywając do poddania się i obiecując wszystkim obrońcom bezpieczny powrót do domów. Odpowiedź Pułaskiego pełna była pewności siebie. „Powiedzcie waszemu Drewiczowi, że jeżeli chce się ocalić, niech każe złożyć broń pod murami fortecy. Otrzyma za to pas wolnego przejazdu aż do Petersburga. ”

Tego samego dnia wieczorem dla udowod­nienia, że propozycji Polaków nie należy traktować jedynie jako przejawu humoru, obrońcy Częstochowy dokonali brawu­rowego wypadu na pozycje rosyjskie. Nie zwracając uwagi na wściekłe bombar­dowanie, które zarządził Drewicz po powrocie jego parla­men­ta­riuszy, wyszedł Pułaski z wojskiem przez furtkę Lubomirskich i wśród ciemności z trzech stron zaatakował baterie wroga. Na zajętych strze­laniem Rosjan spadli jak grom z jasnego nieba. Gdy ci rzucili się do ucieczki, razili ich ogniem, szablami, bagnetami, dzidami, a nawet młotami, które zabrali ze sobą do zagwoż­dżenia najcięższych dział. Zanim Drewicz opanował sytuację, Polacy uniesz­ko­dliwili trzy największe armaty i wycofali się bez większych strat. Tych Rosjan, którzy oprzy­tom­niawszy już zupełnie, zapędzili się zbyt daleko, razili Polacy z murów. Według juliań­skiego kalendarza był to wieczór wigilijny. Prawo­sławni żołnierze rosyjscy szeptali między sobą o cudowności „monastyru”, który kazano im atakować.

W następnych dniach skuteczność rosyjsko — pruskiej artylerii zupełnie została skompro­mi­towana. Drewicz przygo­towywał się do szturmu. Spędzeni przez Rosjan chłopi zwozili pod nadzorem wojska faszyny i drabiny. 9 stycznia wszystko wskazywało na to, że Rosjanie przygo­towują się do odwrotu. Pułaski był jednak czujny. Zachowana ostrożność okazała się bardzo potrzebna. Około godziny 2 w nocy ze zgliszcz Nowej Częstochowy oraz z drewi­czowskich redut ruszyły trzy kolumny szturmowe Rosjan, pędząc przed sobą gromady nieszczę­śliwego chłopstwa z faszynami i drabinami. Ataku­jących Rosjan dla dodania im odwagi uraczono gorzałką.

Pułaski biegł wzdłuż stanowisk wstrzymując przed­wczesną obronę, którą rozpoczął już Falkowski od strony bastionu św. Barbary. Dopiero, gdy atakujący wypełnili już całą fosę i zaczęli przystawiać drabiny, a nawet wspinać się na mury, Pułaski dał sygnał. W jednej chwili rzucono wieńce, które oświetliły teren, chwycono za drągi, spuszczono kamienie, kłody, fajerbale, szturm-​​garnki i granaty. Jedno­cześnie odpychano drabiny z uczepionymi na nich ludźmi, strzelano z pistoletów, karabinów i dział, rażąc bliższe i dalsze szeregi atakujących.

Po godzinie szturm załamał się, ale obrońcy jeszcze przez trzy następne godziny razili wycofu­jących się morderczym ogniem, a o świcie wypadli za bramy, aby pogłębić klęskę napastników i pozbierać porzuconą broń: karabiny, amunicję, szable i bagnety. Przez cały dzień było cicho, ale po południu w obozie rosyjskim wszczął się ruch. Podwody wiozły nowe drabiny i faszyny. Wszystko wskazywało na to, że Drewicz jeszcze raz będzie próbował zdobyć Jasną Górę szturmem.

16 stycznia 1771 r. Rosjanie, nie zdecy­do­wawszy się na następny atak, rozpoczęli odwrót. Dla podnie­sienia ducha bojowego swoich sołdatów, zabrał Drewicz z nowicjatu św. Barbary kilkunastu kleryków i rozebrawszy ich do bielizny pędził po śniegu. Pułaski, który znany był z tego, że nawet chwyconych żołnierzy rosyjskich po bitwie wypuszczał wolno, nie mógł patrzeć spokojnie na tego rodzaju praktyki i natychmiast ruszył z pościgiem. Drewicz, aby przyspieszyć swoją ucieczkę, zmuszony był nie tylko pozostawić nieszczęsnych kleryków, ale spalić około 300 wozów z zaopa­trzeniem. Ustalono później, że do odwrotu Drewicza przyczynił się Miączyński oraz Szyc, gdyż wspólnie oblegali załogę rosyjską w Krakowie.

1 lutego 1771 r. otrzymał Pułaski list z gratu­lacjami „Generalności”, podpisany przez Michała Paca: Niebez­pie­czeństw wzgardą, przezorność w rozpo­rzą­dzaniu, odwagą w dopeł­nianiu, za bieg na przyszłe wypadki, czułość na wszystko dałeś widzieć — w dzielnej i chwalebnej fortecy jasnogórskiej.”

2 lutego, w dniu Matki Boskiej Gromnicznej, odbyła się na Jasnej Górze podniosła uroczystość. Wszyscy najbardziej ofiarni obrońcy twierdzy, wśród nich oczywiście Kazimierz Pułaski, odznaczeni zostali Krzyżem Konfe­deratów Barskich. Uroczystość celebrował ksiądz biskup i on też wygłosił krzepiące na duchu kazanie: „ Walczycie za wiarą i Marią, za prawo i Ojczyzną. Głosi to napis umieszczony na Krzyżu i potwierdza wizerunek Matki Boskiej Często­chowskiej. Ona jest pogrom­czynią nieprzy­jaciół. Królowa naszej korony i polskiego orła. Pod znakiem orła zwycię­żajcie nieprzy­jaciół i precz przepę­dzajcie obcą przemoc. ”

Sława Kazimierza Pułaskiego jako obrońcy Jasnej Góry docierała także poza granice Polski. Rozpi­sywały się o nim gazety francuskie, niemieckie, holen­derskie i angielskie. Specjalne komplementy dla Pułaskiego przekazał za pośred­nictwem posła „Generalności”, Wielhor­skiego — Jan Jakub Rousseau, który napisał, że Konfe­deracja ocali konającą Ojczyznę Polaków. Imię Kazimierza Pułaskiego wymieniane było z patrio­tycznym uwiel­bieniem obok imienia Zawiszy i Czarnieckiego, w powsta­jących „na gorąco” poezjach i piosenkach. Również „Generalność” w każdym piśmie chwaliła „najza­słu­żeńszego” marszałka. Coraz powszech­niejsze stawało się żądanie obwołania Pułaskiego wodzem naczelnym wszystkich wojsk konfederackich.

Do klasztoru jasno­gór­skiego przybył Sawa — Caliński. Był to niewąt­pliwie czas największych sukcesów konfe­deracji barskiej. Nawet chwiejny zawsze król, pod wpływem Czarto­ryskich i Zamoyskich zaczynał opierać się naciskom rosyjskim i rozważać możliwość pogodzenia się z konfe­de­ratami. Na stanowisku ambasadora Rosji brutalnego Repnina zastąpił Michał Wołkoński, a wkrótce potem Kaspar von Soldem.

Zimą i wiosną mieli konfe­deraci wiele sukcesów. Pod Lanckoroną pobity został „wilk rosyjski” — Suworow. W walce stracił prawie wszystkich swoich oficerów. W innym miejscu do konfe­de­rackiej niewoli dostali się polscy generałowie w służbie rosyjskiej: Jan i Michał Grabowscy. Optymi­styczny obraz sytuacji psuły niestety niepo­wo­dzenia na froncie tureckim, gdzie po zdobyciu Chocimia i Jass, Rosjanie osiągnęli linię Dunaju. Sukces „cudownej” obrony Częstochowy na próżno usiłowano przekształcić, jak za Jana Kazimierza, w punkt zwrotny całej wyzwo­leńczej wojny.

W końcu czerwca 1771 r. Częstochowę znowu oblegały wojska rosyjskie pod dowództwem Drewicza. Tym razem asystowały mu wojska królewskie komen­de­rowane przez Ksawerego Branickiego. Oblegający nie czuli się jednak zbyt pewnie, bo tuż za kłobuckimi lasami gromadził swoje liczne konfe­de­rackie wojska regimentarz — Józef Zaremba.

Któregoś dnia, w czasie wymiany artyle­ryjskich strzałów między oblega­jącymi a obrońcami Częstochowy, dopro­wadzono do Pułaskiego parla­men­ta­riusza, który oświadczył, że , Pan łowczy koronny chce z Waszmością pertraktować. Pułaski do rozmów tego rodzaju bynajmniej się nie palił, ale zgodził się wyjechać, ciekawy, co też chce mu zapro­ponować przed­sta­wiciel króla. Spotkał Branickiego w towarzystwie Drewicza, przy akompa­nia­mencie rosyjskiej artylerii. Oburzył się więc i powiedział, że nie będzie rozmawiał ani w obecności bandyty ani wśród huku dział. „Nie przyje­chałem tu żeby atakować, ale chcą zapro­ponować zgodę i przyjaźń ” — mówił Branicki. — „Nie w tym towarzystwie ” — powiedział Pułaski.

Umówili się na następny dzień i rozmawiali bez świadków. Myślą przewodnią tej rozmowy miały być warunki pojednania króla z konfe­de­ratami. Branicki wzywał do poddania twierdzy i rozprawiał o nieszczę­ściach kraju oraz o zgubności wojny domowej. Pułaski stwierdził, że nie wyklucza pogodzenia się z królem, ale pod warunkiem, że król i jego zwolennicy przyłączą się do starań o wymarsz wszystkich wojsk rosyjskich z Polski. Tak jak wcześniej Drewicz, tak teraz Branicki zakończył rozmowę groźbą: pożałujesz Waszmość kiedyś tej sposobności.” W swoim dzienniku zanotował, że Pułaski mówił jak młody zarozu­mialec.” Również tym razem Drewicz i pomagający mu Branicki musieli odstąpić od Jasnej Góry.

15 lipca 1771 r. „Generalność” formalnie mianowała Kazimierza Pułaskiego komen­dantem twierdzy jasno­górskiej. W tym też czasie, pod patronatem króle­wi­czowej Franciszki, nastąpiło pojednanie z ustępującym przed­sta­wi­cielem Francji Dumouriezem. Na spotkaniu w Łojkach Pułaski przed­stawił stan liczebny swego wojska, zadeklarował zapro­wa­dzenie karności, oczysz­czenie korpusu oficer­skiego czyli pozbycie się ludzi nieod­po­wiednich, pomoc w formowaniu piechoty i niepodej­mowanie żadnej kampanii bez uzgod­nienia z Radą Wojenną.

Do tej rady wchodził od tego czasu on sam i jeszcze dwie osoby przez niego wskazane. Wszyscy wiedzieli już, że Dumouriez ustępuje, a na jego miejsce jedzie z Francji nowy doradca, generał Antoni Karol Viomenil. Pojed­nawcza narada w Łojkach miała oczyścić atmosferę i podnieść rangę Kazimierza Pułaskiego, jako Komendanta Jasnej Góry, do roli jednego z trzech dowódców, decydu­jących o taktyce i strategii dalszej walki.

Realizując polecenie „Generalności”, 19 sierpnia opuścił Pułaski Częstochowę. Z całą kawalerią, oddziałami piechoty i armatami, przeszedł Wisłę pod Bobrkiem i 25 sierpnia stanął w Tyńcu. Dowiedział się tam, że pod Widawą ciężką klęskę zadał Branickiemu regimentarz wielko­polski Józef Zaremba.

Przygo­towując reorga­nizację konfe­de­rackiej armii, Pułaski proponował powołanie 5 generalnych komen­dantów i zdobycie Warszawy. Uważał, że będzie to możliwe, jeżeli konfe­deracja dysponować będzie pięćdzie­sięcio tysięczną armią. On sam stał już na czele sześciu tysięcy dobrego wojska. Żądając uzbrojenia Kurpiów obliczał, że może powiększyć swoje oddziały o dalsze trzy tysiące.

Doradca francuski w osobie generała Viomenila budził nowe nadzieje i akceptował projekty zgłoszone przez Pułaskiego. Uzgodniono, że dla opanowania Warszawy wystarczą dwa największe korpusy konfe­de­rackie pod dowództwem Pułaskiego i Zaremby. Pułaski jak zawsze pełen optymizmu, gotów był do podjęcia akcji.

Wielka popularność Kazimierza Pułaskiego, o której aż z Rotterdamu pisała (19 lipca 1771 r.) Anna Jabło­nowska, niepokoiła wielu. Najbardziej jednak nie mogła się podobać wykonawcom i zwolennikom rosyj­skiego w Polsce panowania. Długo się głowili nad różnymi „kruczkami”, wiele myśleli, aż wymyślili. Rosjanie zrozumieli w tym czasie, że sami Rzecz­po­spolitej nie są w stanie pokonać i rozpoczęli starania o wciągnięcie do koalicji antypolskiej Prus i Austrii.