STER Spływy Kajakowe, kajaki Mazury, Pilica

Obszar NATURA 2000 wzdłuż Doliny Rzeki Pilicy (Obszary Górnej, Środkowej i Dolnej Pilicy, Ostoja Maluszyńska, Lasy Spalskie)

Dolina Górnej Pilicy

Powierzchnia: 11548.4 ha, Kod obszaru: PLH26_08, Gminy: Przedbórz, Masłowice, Wielgomłyny, Kluczewsko, Żytno, Włoszczowa, Krasocin, Koniecpol, Secemin, Szczekociny, Moskorzew, Słupia (Jędrzejowska). Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Wzdłuż koryta ciągną się gęste zarośla wierzbowe oraz lasy nadrzeczne, o silnie zróżnicowanych drzewostanach, którym towarzyszą podmokłe łąki, charakteryzujące się dużą różnorodnością biologiczną: bogactwem fauny i flory, zwłaszcza gatunków związanych z siedliskami wilgotnymi. Powierzchnia licznych bagien i torfowisk systematycznie się kurczy w wyniku naturalnych zmian sukcesyjnych oraz zabiegów melioracyjnych. Ostoja obejmuje jeden z większych ciągów ekologicznych zlokalizowanych w naturalnych dolinach rzecznych w kraju. Występują tutaj zbiorowiska łąkowe (6410 i 6510), bardzo dobrze zachowane lasy łęgowe, bory bagienne, rzadziej bory chrobotkowe. Obszar ma też znaczenie dla ochrony starorzeczy. W ostoi zlokalizowane są liczne populacje gatunków roślin chronionych i ginących (ponad 60). Dolina Górnej Pilicy należy do najistotniejszych ostoi fauny w Polsce środkowej. Jedne z najliczniejszych i najlepiej zachowanych populacji w tej części kraju mają tu: bóbr europejski, traszka grzebieniasta, kumak nizinny, minóg ukraiński, koza, głowacz białopłetwy, trzepla zielona, czerwończyk fioletek i zatoczek łamliwy. Przy czym populacje trzepli zielonej, czerwończyka fioletka i zatoczka łamliwego należą do kluczowych w skali kraju. Wśród rozlewisk Dolinie Pilicy występują liczne mikrosiedliska dogodne dla występowania poczwarówki jajowatej Vertigo moulinsiana. Pilica i jej dopływy są dobrym siedliskiem dla występowania skójki gruboskorupowej Unio crassus. Istotne w skali regionu są populacje: pachnicy dębowej Osmoderma eremita, piskorza Misgurnus fossilis, modraszka telejusa Maculinea teleius i modraszka nausitousa Maculinea nausithous. Potwierdzenia wymaga występowanie podawanych z terenu ostoi: kreślinka nizinnego i kozy złotawej. Ostoja posiada bogaty zestaw gatunków owadów i innych organizmów wpisanych na czerwoną listę lub wymienianych w załącznikach do konwencji międzynarodowych. W „Dolinie Górnej Pilicy” licznie reprezentowane są przyrodniczo cenne gatunki ptaków.

Interpretacja turystyczna: bardzo duży obszar położony w Krainie Świętokrzyskiej, w okręgu Włoszczowsko-Jędrzejowskim. Występują tutaj duże, w większości naturalne kompleksy leśne (grądy, lasy mieszane świeże i wilgotne oraz w dolinach rzecznych – lasy łęgowe i olsy). Meandrująca rzeka Pilica, której towarzyszą liczne starorzecza, tworzy malowniczą dolinę.
Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego mieści się przy ul. Ściegiennego 2 p. 32 w Kielcach. Można zapoznać się ze stroną internetową Organizacji: http://www.rot.swietokrzyskie.pl lub skontaktować drogą mailową: rot@swietokrzyskie.travel. Można również odwiedzić Lokalną Organizację Turystyczną Ziemi Pińczowskiej (mieszczącą się przy ul. Zacisze 5, w Pińczowie, tel.: (41) 357 60 01, e-mail: promocja@pinczow.pl) lub Lokalną Organizację Turystyczną „Ziemi Sandomierskiej” (ul. Mickiewicza 34, 27-600 Sandomierz, tel.: (15) 831 27 80, fax: (15) 831 21 97, e-mail: biuro@zgoda.org.pl, strona internetowa: http://www.zgoda.org.pl).

Formy ochrony przyrody:

• Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ],
• Przedborski Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ],
• Ługi [ rezerwat przyrody ],
• Bagna i torfowiska U-103 [ użytek ekologiczny ],
• Bagna i torfowiska U-106 [ użytek ekologiczny ],
• Bagna i torfowiska U-93 [ użytek ekologiczny ],
• Dęby P-072 [ pomnik przyrody ],
• Dęby P-368 [ pomnik przyrody ],
• Grupa dębów P-724 [ pomnik przyrody ].

Zagrożenia:

• niedostosowana do potrzeb ochrony gatunków gospodarka leśna i stawowa,
• utrata siedlisk gatunków w wyniku zaorywania łąk i pastwisk,
• zanikanie tradycyjnego użytkowania łąk i pastwisk,
• niewłaściwie lokowane zalesienia i plantacji wierzby energetycznej,
• zarastanie (sukcesja w kierunku zarośli i lasu) siedlisk półnaturalnych – muraw na piaskowych, łąk świeżych i wilgotnych, torfowisk przejściowych,
• presja urbanizacyjna,
• obniżanie poziomu wód,
• miejscami niewłaściwa gospodarka leśna – nasadzenia niezgodne z typem siedliska,
• chemizacja rolnictwa.

Siedliska: wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea, starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis, zalewane muliste brzegi rzek, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion – płaty bogate florystycznie) * , zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) , ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris),
torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)*, torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji, torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum), Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bocian biały [ptak], bocian czarny [ptak ], bóbr europejski [ssak], kumak nizinny [płaz], minóg ukraiński [ryba], mopek [ssak], nocek duży [ssak], traszka grzebieniasta [płaz ], wydra [ssak], żuraw [ptak]

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: rol00@kielce.uw.gov.pl, fax: (041) 34 21 277, tel.: (041) 55 – 65 – 600 Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego, ul. Ściegiennego 2 p. 32, 25-033 Kielce, tel.: (41) 361 80 57, 348 00 60, fax.: (41) 361 80 57, e-mail: rot@swietokrzyskie.travel, strona internetowa: www.rot.swietokrzyskie.pl

Ostoja Maluszyńska

Powierzchnia: 4224.3 ha, Kod obszaru: PLTMP564, Gminy: Włoszczowa, Żytno, Koniecpol
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000. Obszar obejmuje doliny rzek ze starorzeczami, łąkami, torfowiskami i lasami, w których żyją populacje cennych bezkręgowców, gatunków wymienianych w II Załączniku Dyrektywy Siedliskowej: łąki – modraszki i czerwieńczyki; lasy i zadrzewienie – pachnica dębowa; wody – stanowiska zatoczka i skójki. Jest to również obszar istotny dla populacji kumaka i bobra.

Interpretacja turystyczna: Obszar położony na granicy 3 województw, na wschodnim brzegu Pilicy koło miejscowości Maluszyn. Do obszaru można dojechać drogą Włoszczowa – Żytno i dalej drogami lokalnymi. Bogactwo przyrodnicze obszaru stanowi o atrakcyjności ostoi i sprzyja rozwojowi ekoturystyki. Turystyka wypoczynkowa: obszar oferuje wszelkie formy wypoczynku związane z zasobami leśnymi. Turystyka krajoznawcza: w Kurzelowie można zwiedzić kolegiatę z 1342-60 r. Turyści korzystają z bazy hotelowej we Włoszczowej oraz gospodarstw agroturystycznych.

Zagrożenia: Do głównych należą: niewłaściwa gospodarka leśna i zanieczyszczenie wód. Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) , niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum), Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bóbr europejski [ssak], czerwończyk fioletek [bezkręgowiec ], czerwończyk nieparek [bezkręgowiec], kumak nizinny [płaz ], modraszek nausitous [bezkręgowiec] modraszek telejus [bezkręgowiec ], pachnica dębowa* [bezkręgowiec ], wydra [ssak] zatoczek łamliwy [bezkręgowiec]. Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Śląska Organizacja Turystyczna, ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice, www.silesia-sot.pl Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Łódzkiego, www.rotwl.pl Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego,www.swietokrzyskie.pl, www.rot.swietokrzyskie.pl
http://www.swietokrzyskie.pl/

Dolina Środkowej Pilicy

Powierzchnia: 3787.4 ha, Kod obszaru: PLH100008, Gminy: Przedbórz, Ręczno, Aleksandrów, Sulejów. Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa) Status obszaru: obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej.

Opis: Ostoja obejmuje odcinek Pilicy o długości 40 km od Przedborza na południu do Sulejowa na północy. O wyjątkowych walorach przyrodniczych obszaru świadczy naturalny charakter nieuregulowanej rzeki Pilicy i stosunkowo naturalna roślinność. Cechuje go także różnorodność siedlisk – brzegi rzeki porastają lasy łęgowe i zarośla wierzbowe, w zagłębieniach terenu występują płaty torfowisk, trzcinowisk i turzycowisk, a im dalej od koryta, tym większą część powierzchni pokrywają łąki kośne i pastwiska. W sumie siedliska priorytetowe zajmują ok. połowy obszaru, z czego aż 20% łęgi. Wiosną część obszaru doliny jest regularnie zalewana. W Dolinie Środkowej Pilicy stwierdzono występowanie licznych gatunków zwierząt cennych dla europejskiej przyrody. Szczególne znaczenie ma obecność 4 gatunki ryb (koza, minóg strumieniowy, minóg ukraiński i głowacz białopłetwy) oraz wydry, bobra i płazów. Ostoja jest również miejscem bytowania i żerowania 19 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej. Znaczna część ostoi leży w granicach Sulejowskiego Parku Krajobrazowego.

Interpretacja turystyczna: Ostoja usytuowana jest w centralnej Polsce w pobliżu trasy z Łodzi do Kielc. Z obu stron dość łatwo można dostać się np. komunikacją PKS do Sulejowa lub Przedborza. Najbliższe stacje PKP znajdują się w Piotrkowie Trybunalskim i Opocznie. Warto odwiedzić okolice Doliny Środkowej Pilicy ze względu na piękno przyrody, ale także liczne zabytki architektury i nadal żywe tradycje kultury ludowej. W Sulejowie warto zwiedzić romański kościół św. Tomasza Becketa z XIII wieku oraz późnoromański zespół klasztorny Cystersów. W Tomaszowie Mazowieckim warto zobaczyć Skansen Rzeki Pilicy, w którym możemy podziwiać m.in. młyn wodny. Czysta woda Pilicy idealnie nadaje się na długie wycieczki kajakiem, zwłaszcza, że znalezienie miejsca na biwak nie sprawia żadnych trudności. W okolicy ostoi znajduje się także Zalew Sulejowski, który jest idealnym miejscem rekreacyjnych, szczególnie dla osób pragnących uprawiać windsurfing, czy żeglarstwo. Miłośnicy jazdy konnej nie ominą na pewno Stada Ogierów w Bogusławicach z Klubem Jeździeckim, w którym można pojeździć konno lub wybrać się na przejażdżkę zabytkowymi bryczkami. W okolicy wyznaczonych jest kilka tras pieszych i rowerowych m.in. ścieżka rowerowa im. Zygmunta Goliata wokół Zalewu Sulejowskiego. W Sulejowie odbywają się cykliczne imprezy kulturalne, takie jak „Koncerty nad Pilicą” – prezentacja orkiestr dętych Ochotniczych Straży Pożarnych, Dożynki Powiatowe oraz Dni Sulejowa. Zaplecze noclegowe i gastronomiczne jest bardzo bogate. Do dyspozycji turystów są hotele, pensjonaty, a także kwatery agroturystyczne rozsiane równomiernie po całym regionie. Na uwagę zwraca położone nad Pilicą centrum wypoczynkowe Sulejów – Polanka oraz ośrodki wczasowe w Kurnędzu, Białej nad Pilicą, Włodzimierzowie oraz we wsi Taras nad samym brzegiem Pilicy. W Przedborzu w okresie wakacji można przenocować w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym.

Formy ochrony przyrody: Sulejowski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ],
Zagrożenia: do głównych zagrożeń przyrody ostoi należą: sukcesja roślinności na nieużytkowanych łąkach, przekształcanie łąk w grunty orne, nasadzenia sosny na siedliskach lasów łęgowych, intensywne wędkowanie i kłusownictwo oraz wprowadzanie obcych gatunków ryb przez związek wędkarski.

Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, zalewane muliste brzegi rzek, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)*, murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) * – priorytetowe są tylko murawy z istotnymi stanowiskami storczyków, górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion – płaty bogate florystycznie) *, ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*, łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe):
błotniak stawowy [ptak], bocian biały [ptak], bocian czarny [ptak ], bóbr europejski [ssak], czapla biała [ptak], derkacz [ptak], dzięcioł czarny [ptak], dzięcioł średni [ptak], gąsiorek [ptak ], głowacz białopłetwy [ryba ], jarzębatka [ptak], koza [ryba], kropiatka [ptak], kumak nizinny [płaz ], lerka [ptak ], łabędź krzykliwy [ptak ], minóg strumieniowy [ryba ], ortolan [ptak], podróżniczek [ptak], rybitwa zwyczajna (rzeczna) [ptak], skójka gruboskorupowa [bezkręgowiec] traszka grzebieniasta [płaz], trzmielojad [ptak], wydra [ssak], zielonka [ptak ], zimorodek [ptak], żuraw [ptak] Obszar biogeograficzny: kontynentalny Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi, http://lodz.rdos.gov.pl/, rdos@lodz.uw.gov.pl, tel. (0 42) 664 11 35, fax. (0 42) 664 21 66 Lokalna Organizacja Turystyczna Zalewu Sulejowskiego i okolic, ul. Modrzewskiego 15, 97-320 Wolbórz, latającyholender@tenbit.pl, tel: 605 737 787

Lasy Spalskie

Powierzchnia: 2016.4 ha, Kod obszaru: PLH100003, Gminy: Czerniewice, Inowłódz, Lubochnia, Tomaszów Mazowiecki, Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa). Status obszaru: obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej.

Opis: Kompleks Lasy Spalskie jest częścią Puszczy Pilickiej i obejmuje południową część Spalskiego Parku Krajobrazowego. Osią ostoi jest odcinek doliny Pilicy od Spały do Teofilowa oraz dolina rzeki Gać, lewobrzeżnego dopływu Pilicy. Na wysoczyźnie najczęściej spotyka się siedliska ubogich grądów, dąbrów świetlistych i borów sosnowych, w większości porosłe drzewostanami sosnowymi. W dolinach rozwijają się łęgi jesionowo-olszowe i zarośla wierzb wąskolistnych. Ponad połowę obszaru „Lasy Spalskie” zajmują bardzo cenne siedliska z załącznika I dyrektywy, m.in. grąd środkowoeuropejski, dąbrowa świetlista oraz dobrze zachowane lasy łęgowe. Można tu spotkać 250 letnie dęby i 200 letnie sosny. Wiele starych drzew zachowało się dzięki ochronie rezerwatowej w rezerwacie Konewka i Spała. Różnorodność warunków ekologicznych sprawia, że obszar ostoi i Spalskiego Parku Krajobrazowego cechuje bogactwo zasiedlających ten teren gatunków zwierząt. Występują tu takie przyrodnicze „rarytasy” jak priorytetowy gatunek z II załącznika dyrektywy siedliskowej, Pachnica Dębowa – chrząszcz będący reliktem lasów pierwotnych pokrywających niegdyś Europę, wymagający starych dziuplastych drzew. Schron kolejowy w Konewce jest jednym z największych zimowisk nietoperzy w Polsce. Ostoja odznacza się znacznym bogactwem świata roślin, występuje tu szereg gatunków chronionych związanych z siedliskami leśnymi.

Interpretacja turystyczna: Największą miejscowością na terenie obszaru jest Spała, znana przede wszystkim jako ośrodek sportu, rekreacji i wypoczynku. Znajduje się tu Centralny Ośrodek Sportu, w skład którego wchodzą kryte hale sportowe i basen, siłownie, gabinety odnowy biologicznej, gabinet krioterapii, korty i hotele. W Spale znajdują się także zabytki o bardzo ciekawej architekturze: drewniany kościółek z 1923 r. w stylu zakopiańskim, murowana wieża ciśnień z pocz. XX w., zabytkowy most żelbetonowy na rzece Pilicy, budynki osady pałacowej (resztki pałacu, dawne hotele itd.). W centrum Spały znajduje się park w stylu angielskim z wieloma egzotycznymi okazami drzew. Warte odwiedzin jest muzeum – Dom Pamięci Pomordowanych Leśników. Ciekawą architekturą wyróżnia się duży budynek dawnej wozowni i oranżerii z XX w. Symbolem Spały jest naturalnej wielkości żeliwny posąg żubra, stojący w parku w centralnym punkcie osady. Istnieją dwie główne możliwości dojazdu do Spały: komunikacją autobusową od strony Tomaszowa Mazowieckiego, Radomia, Opoczna i Rawy Mazowieckiej lub własnym samochodem droga krajową nr 48 z Tomaszowa Mazowieckiego. W Spale duża oferta agroturystyczna. Możliwość uprawiania turystyki aktywnej, zarówno na terenie COS, jak i np. wypożyczając rower na przejażdżki po okolicy. Dużą atrakcją jest cały Spalski Park Krajobrazowy, lasy i wsie. Można tu spotkać stare drewniane wiatraki i młyny. formy ochrony przyrody: Konewka [ rezerwat przyrody ], Spała [ rezerwat przyrody ], Spalski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ], Pilicko-Radomszczański Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ], Zagrozenia: Prywatacja schronu kolejowego w Konewce, zagospodarowanie jego okolic. Siedliska: ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum), łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae)*, sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum). Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): bocian czarny [ptak ], cietrzew (podgatunek kontynentalny) [ptak ], dzięcioł czarny [ptak ], dzięcioł średni [ptak ], dzięcioł zielonosiwy [ptak ], mopek [ssak] muchołówka mała [ptak ], nocek Bechsteina [ssak], nocek duży [ssak] pachnica dębowa* [bezkręgowiec ].Obszar biogeograficzny: kontynentalny
Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Zespół Nadpilicznych PK w Moszczenicy, 97-310 Moszczenica, biuro Parku: ul. Podleśna 2, 97-214 Spała, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi, 91-402 Łódź, ul. J. Matejki 16, tel. (0-42) 631-79-00, Lokalna Organizacja Turystyczna w Spale, www.spala.pl, msloniewski@obp.com.pl, tel/fax: (0 44) 710 05 11.

Dolina Dolnej Pilicy

Powierzchnia: 35356.3 ha, Kod obszaru: PLB140003, Gminy: Inowłódz, Rzeczyca, Poświętne, Nowe Miasto nad Pilicą, Klwów, Odrzywół, Mogielnica, Wyśmierzyce, Białobrzegi, Promna, Stromiec, Warka, Grabów nad Pilicą, Magnuszew. Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia). Status obszaru: obszar wyznaczony (Rozporządzeniem Ministra Środowiska).

Opis: Obszar obejmuje 80-cio kilometrowej długości odcinek Pilicy, od Inowłodzia a ujściem rzeki do Wisły. Koryto rzeki ma szerokość do 150 m, a dolina nie przekracza 5km szerokości. Pilica silnie meandruje, tworząc liczne starorzecza, wyspy, ławice i łachy piaskowe. Północny skraj ostoi wyznacza skarpa, o względnej wysokości ok. 20 m., miejscami porośnięta murawami kserotermicznymi. Część południowa ostoi jest płaska, w wielu miejscach porośnięta głównie lasami iglastymi. Znaczną część doliny zajmują łąki i pastwiska. Niegdyś były to tereny zalewowe, lecz od czasu utworzenia Zbiornika Sulejowskiego, który zmniejszył przepływ wody w rzece o jedna czwartą, wylewy zdarzają się sporadycznie. W wielu miejscach spotyka się zarastające wierzbą i olszą lub zabagniające się obniżenia terenu. Zarastanie zaroślami wierzbowymi obserwuje się również na części zmeliorowanych łąk, których obecnie się nie użytkuje. Największe torfowisko, zwane Błotami Brudzewskimi, znajduje się w południowo-zachodniej części ostoi. W rejonie miejscowość Promna, znajduje się natomiast kompleks torfianek, a teren pomiędzy Gapinem a Grzmiącą porasta największy w ostoi kompleks leśny, w którym m.in. spotyka się siedliska łęgowe i olsy. Obszar jest uznawany za ostoje ptasią o randze krajowej. Stwierdzono tu występowanie 32 gatunków ptaków wymienianych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Jest to również miejsce występowania 11 gatunków ptaków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Ostoja ma duże znaczenie dla ptaków środowisk podmokłych. Odnotowano tu lęgi aż 56 gatunków ptaków związanych z takimi terenami. Na terenie ostoi do lęgów przystępuje ok. 7-10% krajowej populacji sieweczki obrożnej, 5-10% populacji piskliwca, 5% krwawodzioba, 2-4,5% dudka, ok. 2% rycyka i przynajmniej 1% krajowej populacji: bataliona, bączka, bąka, błotniaka stawowego, cyranki, czernicy, gąsiorka, lelka, nurogęsia, podróżniczka, rybitwy białoczelnej, rybitwy czarnej, sieweczki rzecznej, trzmielojada i zimorodka. W znacznych zagęszczeniach występują też bociany białe i czarne, krzyżówki, załuszniki, błotniaki łąkowe derkacze, jarzębatkia kropiatki, lerki i świergotki polne. Ponadto w granicach obszaru odnotowano występowanie 2 gatunków ssaków i 6 gatunków ryb znajdujących się w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej. Stwierdzono też 575 gatunków roślin naczyniowych, z których 18 podlega ochronie prawnej. Na terenie ostoi występuje 9 siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej.

Interpretacja turystyczna: Do ostoi można dotrzeć własnym środkiem transportu, komunikacją autobusową lub kolejową. Przez obszar i w jego pobliżu przechodzi znakowany szlak turystyczny oraz ścieżka rowerowa. Pilica jest doskonałą rzeką do uprawiania turystyki kajakowej. W Domaniewicach funkcjonuje przeprawa promowa przez rzekę. W bezpośrednim sąsiedztwie ostoi warto odwiedzić XII-wieczny kościół w Inowłodzu, klasztor w nowym Mieście nad Pilicą, kamieniczki i kościoły w Białobrzegach, Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce. Noclegi oraz wyżywienie można znaleźć w Inowłodzu, Nowym Mieście nad Pilicą, Białobrzegach i Warce. Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna mieści się przy ul. ul. Ciołka 10 A, p. 201, 221 w Warszawie. Można zapoznać się ze stronę internetową ROT Mazowsze: www.mrot.pl a w razie szczegółowych pytań skontaktować się mailowo: biuro@mazowsze.mrot.pl. Lokalne organizacje turystyczne (LOT) w województwie mazowieckim można odwiedzić w Przasnyszu (LOT Północnego Mazowsza), Ostrołęce (Kurpiowska Organizacja Turystyczna), Siedlcach (Nadbużańska LOT), Ossowie/Kobyłce (LOT „Cud nad Wisłą”), Nowym Dworze Mazowieckim (LOT Trzech Rzek), Ostrowi Mazowieckiej (Powiatowa Organizacja Turystyczna). Formy ochrony przyrody: Majdan [rezerwat przyrody], Sokół [rezerwat przyrody], Tomczyce [rezerwat przyrody], Żądłowice [rezerwat przyrody ], Spalski Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ], Doliny rzeki Pilicy i Drzewiczki [ obszar chronionego krajobrazu ], Pilicko – Radomszczański Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ].

Zagrozenia: Podstawowym jest obniżanie poziomu wód gruntowych i odwadnianie łąk i pastwisk. Zły wpływ na przyrodę ma również zaprzestanie koszenia i wypasu zwierząt, a także przekształcanie łąk na grunty orne.

Siedliska: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion, suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)*, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion), niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*, Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe): batalion [ptak ], bączek [ptak ], bąk [ptak ], bielik [ptak ] błotniak łąkowy [ptak ], błotniak stawowy [ptak ], bocian biały [ptak ], bocian czarny [ptak ] bóbr europejski [ssak], cietrzew (podgatunek kontynentalny) [ptak ] derkacz [ptak ], dzięcioł czarny [ptak ], dzięcioł średni [ptak ], dzięcioł zielonosiwy [ptak ] gąsiorek [ptak ], jarzębatka [ptak ], kropiatka [ptak ], lelek [ptak ], lerka [ptak ] muchołówka mała [ptak ], orlik krzykliwy [ptak ], ortolan [ptak ], podróżniczek [ptak ] puchacz [ptak ], rybitwa białoczelna [ptak ], rybitwa białowąsa [ptak ], rybitwa czarna [ptak ] rybitwa zwyczajna (rzeczna) [ptak ], świergotek polny [ptak ], trzmielojad [ptak ], wydra [ssak], zielonka [ptak ], zimorodek [ptak ], żuraw[ptak ].

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze: Dyrekcja Kozienickiego Parku Krajobrazowego, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Warszawie, http://www.warszawa.rdos.gov.pl, e-mail: rdos.warszawa@mazowieckie.pl, fax: (022) 55 65 602, tel.: (022) 55 65 600. Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna, ul. Ciołka 10 A, pokój 201, 221, 01-402 Warszawa, tel.: (22) 877 20 10, fax: (22) 877 22 70, e-mail: biuro@mazowsze.mrot.pl, strona internetowa: http://www.mrot.pl. Wojewódzki Zespół Specjalistyczny województwa mazowieckiego.