rezerwat

Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka”

Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka”

Materiały dostarczono z informacji turystycznej w Kozienicach
Renata Maj it-kozienice@wp.pl, tel./fax: +48 48 614 36 99

Leśny Kompleks Promocyjny "Puszcza Kozienicka"

Leśny Kompleks Promocyjny „Puszcza Kozienicka” został powołany Zarządzeniem nr 30 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 19 grudnia 1994 roku. Nie posiada on odrębnej administracji, ponieważ gospodarowaniem w zasięgu swych jednostek zajmują się poszczególni nadleśniczy, a funkcje koordynacyjne i nadzór nad całością pełni dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Kompleks obejmuje powierzchnię 30 520 ha gruntów leśnych i nieleśnych, stanowiących własność Skarbu Państwa, administrowanych przez trzy nadleśnictwa. Największą powierzchnią równą 15 073 ha zarządza Nadleśnictwo Kozienice, drugą co do wielkości, czyli 10 693 ha Nadleśnictwo Zwoleń, a Nadleśnictwo Radom gospodaruje na powierzchni 4 754 ha. W przypadku Nadleśnictwa Zwoleń i Nadleśnictwa Radom do LKP „Puszcza Kozienicka” przypisane są tylko ich części leżące w granicach Puszczy Kozienickiej.

Podstawowymi celami działania LKP „Puszcza Kozienicka” , który obejmuje tereny ważne nie tylko z powodu olbrzymiej wartości przyrodniczej, ale też ich znaczenia historycznego i walorów kulturowych, jest promocja trwale zrównoważonej i wielofunkcyjnej gospodarki leśnej, zapewniającej realizację funkcji społecznych, ochronnych i gospodarczych lasu. Nie mniej ważnym zadaniem jest poszukiwanie i testowanie nowych rozwiązań technicznych i organizacyjnych. Obszarami szczególnego zainteresowania gospodarki leśnej są tutaj problemy przebudowy drzewostanów sosnowych i hodowla drzewostanów mieszanych, w których zwiększa się udział dębu i jodły. Ważnym zagadnieniem jest rozwiązywanie konfliktów między regułami ochrony przyrody, a udostępnianiem lasu do rekreacji i wypoczynku oraz typowanie siedlisk przyrodniczych spełniających warunki włączenia ich do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Szczególną uwagę zwraca się na gospodarkę wodną w lesie, której ważnym elementem jest retencja wodna.

Mamy nadzieję, że zaproponowana przez nas mapa będzie zachętą do odkrywania wielu pięknych puszczańskich zakątków podczas wypraw turystycznych. Zapraszamy do korzystania z przygotowanych dla Państwa szlaków turystycznych – pieszych i rowerowych, obiektów edukacji leśnej – ścieżek przyrodniczo-leśnych, punktów widokowych oraz izb edukacji leśnej.

Ochrona przyrody – Rezerwaty przyrody

Rezerwaty przyrody zaznaczone na Google Maps przez plik KML służący do określania obiektów geograficznych. Pobierz KML rezerwatów przyrody w powiecie Kozinickim. Poniżej mapa z naniesionym KML-em.


Wyświetl większą mapę

ŹRÓDŁO KRÓLEWSKIE (leśny, częściowy)

Źródła Królewskie - rezerwat przyrody

Utworzony w 2000 roku. Pow. 29,67 ha. Dojazd możliwy jest własnym środkiem lokomocji (3,5 km od szosy Radom – Kozienice). Nazwa rezerwatu pochodzi od lokalnej nazwy źródła, z którego według miejscowej tradycji pił wodę król Władysław Jagiełło, który przebywał na terenie ówczesnej Puszczy Radomskiej aż 23 razy, a miejsce postoju miał w pobliskiej Jedlni. Rezerwat położony na tarasie zalewowym rzeki Zagożdżonki. Rzeka ta silnie meandruje tworząc dolinę. Jest to lewy dopływ Wisły i najdłuższa (42 km) rzeka Puszczy Kozienickiej. Występuje tu również kilka źródeł o dużej wydajności. Przedmiotem ochrony są rzadkie na terenie Puszczy Kozienickiej zbiorowiska grądu wysokiego ze starodrzewem dębowym oraz łęgów olszowo-jesionowych z nadrzecznymi bagnami. Stwierdzono tu występowanie 201 gatunków roślin z 65 rodzin, a wśród nich gatunki podlegające ochronie ścisłej: wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, skrzyp olbrzymi, widłak jałowcowaty, lilia złotogłów oraz ochronie częściowej: porzeczka czarna, kruszyna pospolita, kopytnik pospolity, marzanka wonna, konwalia majowa. Są tu dwie oznakowane ścieżki dydaktyczne.

KRĘPIEC (krajobrazowy, częściowy)

Krępiec - rezerwat przyrody

Utworzony w 1994 roku. Pow. 278,62 ha. Dojazd możliwy indywidualnymi środkami komunikacji, PKS (trasa Zwoleń – Kozienice) lub PKP (Garbatka-Letnisko). Celem utworzenia rezerwatu jest zachowanie w stanie możliwie najmniej zmienionym, urozmaiconego krajobrazowo fragmentu Puszczy Kozienickiej z dużą ilością starych drzewostanów o bogatym składzie gatunkowym. Można tu spotkać wiekowe okazy drzew: 200 – 300-letnie dęby, 120-letnie klony i 140-180-letnie sosny. Ciekawa jest roślinność na skarpach potoków Krypianka (Brzeźniczka) i Krępiec, których względna różnica wysokości terenu dochodzi do kilkunastu metrów. Na terenie rezerwatu występuje ponad 100 roślin naczyniowych. Można tu spotkać paprotkę zwyczajną bluszcz pospolity, a także w rzece Brzeźniczce brunatnice. Jest tu oznakowana ścieżka dydaktyczna. W miejscowości Garbatka-Letnisko występuje przełom wydmowy rzeki Brzeźniczki na odcinku między górnym, a dolnym zbiornikiem wodnym przy ośrodku „Polanka”. Rzeka Krępiec bierze początek u źródła, z którego woda posiada dużą zawartość cennych minerałów.

BRZEŹNICZKA (leśny, częściowy)

Brzeźniczka - rezerwat przyrody

Utworzony w 1980 r. Pow. 122,48 ha. Położony jest w środkowej części Puszczy Kozienickiej wzdłuż rzeki Zagożdżonki. Dojazd do rezerwatu drogą utwardzoną łączącą Pionki z szosą Radom-Kozienice. Pod względem siedliskowym jest to teren zróżnicowany. Rezerwat został utworzony dla zachowania pięknych, wielogatunkowych drzewostanów dębowo-sosnowych i zespołów roślinnych naturalnego pochodzenia, takich jak: grądy, łęgi, bory mieszane i olsy. W północnej części rezerwatu znajdują się drzewostany z udziałem modrzewia polskiego w wieku około 160 lat. Obecnie w puszczy to jedyne stanowiska modrzewia w tym wieku – kiedyś był to gatunek dużo liczniejszy w Puszczy Kozienickiej. Bogato rozwinięta jest warstwa podszytu składająca się z kruszyny, grabu, dębu, a w miejscach wilgotnych czeremchy, świerka. Rośliny chronione reprezentują storczyki: buławnik czerwony i storczyk plamisty oraz wawrzynek wilczełyko, widłak jałowcowaty.

ZAGOŻDŻON (leśny, częściowy)

Zagożdżon - rezerwat przyrody

Najstarszy rezerwat na terenie Puszczy utworzony w 1962 r. staraniem profesora Ryszarda Zaręby. Pow. 65,67 ha. Dojazd bardzo dogodny. Rezerwat znajduje się ok. 1200 m od szosy Radom – Kozienice. Chronione są w nim zbiorowiska leśne, typowe dla Puszczy Kozienickiej, tj. bory jodłowe, grądy i bór mieszany wilgotny. Drzewostany są różnogatunkowe i różnowiekowe (80-160 lat). Występuje tu jodła pospolita na północnej granicy zasięgu jej występowania, sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata, lipa drobnolistna, olsza czarna, jesion wyniosły. Duży udział w podroście mają naturalne odnowienia jodły, jawora, wiązu i dębu. W runie występuje m.in. przylaszczka pospolita, zawilec gajowy, konwalia majowa, czosnek niedźwiedzi i inne. Na terenie rezerwatu znajduje się pomnik przyrody, nazwany „Zygmunt August”. Jest to dąb szypułkowy w wieku około 350 lat, o pierśnicy 102 cm i wysokości 28 m.

PONTY im. Teodora Zielińskiego (leśny, częściowy)

Ponty im. Teodora Zielińskiego - rezerwat przyrody

Utworzony w 1978 r. Pow. 36,61 ha. Położony jest w środkowej części Puszczy Kozienickiej. Do rezerwatu można dotrzeć od szosy Radom -Kozienice, pieszo nasypem kolejki leśnej około 4 – 5 km lub od szosy Pionki – Brzoza, pieszo „Gościńcem Królewskim” (znaki czerwone) na zachód około 3 km. Ochroną objęto zbliżone do naturalnych, a charakterystyczne dla Puszczy Kozienickiej zbiorowiska jodłowo -dębowe. Oprócz jodły pospolitej i dębu szypułkowego występuje tu sosna zwyczajna, brzoza brodawkowata, grab zwyczajny, świerk pospolity. Jodła jest gatunkiem panującym na około 60% powierzchni, a na pozostałej występuje w domieszce z dębem. W runie m.in. znajdują się: przylaszczka pospolita, gajowiec żółty, miodunka ćma, dąbrówka rozłogowa, zawilec gajowy czy lilia złotogłów. Występuje tu około 30 gatunków ptaków m.in. dzięcioły, kukułka, pełzacz leśny, zięba, grubodziób, wilga, drozd śpiewak.

PONTY DĘBY (leśny, częściowy)

Ponty Dęby - rezerwat przyrody

Utworzony w 1998 roku. Pow. 50,40 ha. Dojazd do rezerwatu z trzech kierunków: od zachodu (wieś Jaroszki), wschodu (wieś Przejazd) „Królewskim Gościńcem”, a od południa droga prowadzi od trasy Radom – Kozienice. Rezerwat został utworzony dla zachowania naturalnych różnowiekowych, rosnących na siedlisku grądu drzewostanów mieszanych z panującym dębem szypułkowym i bezszypułkowym z domieszką jodły na granicy zasięgu oraz świerka. Drzewostany w wieku do 200 lat z gonnymi dębami należą do najcenniejszych w Puszczy Kozienickiej. Na terenie rezerwatu gniazduje ponad 40 gatunków ptaków m.in. dzięcioł czarny, jastrząb. Rezerwat ten graniczy bezpośrednio z rezerwatem „Ponty”. W obu rezerwatach można śledzić naturalną sukcesję i rozwój drzewostanów.

LENIWA(krajobrazowo – leśny, częściowy)

Leniwa - rezerwat przyrody

Utworzony w 2000 roku. Pow. 26,89 ha. Nazwa rezerwatu pochodzi od małej rzeczki Leniwa, lewego dopływu Radomki. Dojazd możliwy jest wyłącznie własnym środkiem lokomocji (6 km od trasy Radom – Kozienice lub 3 km od trasy Radom-Brzóza). Przedmiotem ochrony są tu nadrzeczne łęgi jesionowo -olszowe charakterystyczne dla doliny meandrującej rzeki, a także współnaturalny krajobraz doliny rzeki Leniwej. W warstwie drzew o pokryciu 70 -90% dominuje olsza czarna, której towarzyszy domieszka brzozy brodawkowatej oraz jesion. Miejscowo występuje świerk pospolity, który najczęściej rośnie na lokalnych przesuszonych kępach torfów. Spotkać tu można także „poduchy” torfowców. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie około 80 gatunków roślin w tym gatunki podlegające ochronie ścisłej: widłak jałowcowaty, listera jajowata oraz ochronie częściowej: porzeczka czarna, kruszyna pospolita i kalina koralowa. Występujące tu krajobrazy nie są spotykane w innych rezerwatach na terenie Puszczy Kozienickiej.

ZAŁAMANEK (leśny, częściowy)

Załamanek - rezerwat przyrody

Utworzony w 1982 r. Pow. 78,97 ha. Położony w środku kompleksu Puszczy Kozienickiej. Dojazd dogodny, ponieważ południową granicę stanowi szosa Radom – Kozienice, a rezerwat znajduję się w odległości 20 km od Radomia i 14 km od Kozienic. Z terenu rezerwatu wypływa strumyk Ostrownica, lewobrzeżny dopływ Leniwej. Na bardzo zróżnicowanych glebach wykształciły się typy siedliskowe lasu: ols, ols jesionowy, las mieszany, las wilgotny, las świeży. Dominują tu drzewostany olszowe, jodłowe, sosnowe, świerkowe z domieszką dębu szypułkowego, jesionu wyniosłego, wiązów, jawora, brzozy, osiki, tworząc unikatowe zbiorowiska leśne, nie występujące w Puszczy Kozienickiej poza rezerwatem. Roślinność zielna rezerwatu jest bardzo bogata. Występują tu: czosnek niedźwiedzi, gwiazdnica gajowa, zawilec żółty, lilia złotogłów, orlik pospolity, wawrzynek wilczełyko. W rezerwacie gniazdują rzadkie gatunki ptaków: orlik krzykliwy, trzmielojad, krogulec, krzyk, słonka i brodziecsamotny.

PIONKI (leśny, częściowy)

Pionki - rezerwat przyrody

Utworzony w 1982 r. Pow. 81,60 ha. Położony w pobliżu miasta Pionki. Dojazd jest bardzo dogodny, ponieważ przez rezerwat przebiega szosa asfaltowa do Pionek będąca odgałęzieniem drogi krajowej Radom -Kozienice. Celem utworzenia tego rezerwatu jest zachowanie drzewostanów grabowo-sosnowo-jodłowo-dębowych, w których jodła ma dużą siłę lasotwórczą. Występujące tu stare, ponad 200-letnie dęby uznane są za pomniki przyrody. Drzewostany rezerwatu, głównie mieszane, są zróżnicowane pod względem wieku i struktury. Pięknie odnawia się tu w sposób naturalny jodła pospolita i dąb. Obszar rezerwatu jest powierzchnią prawie płaską, urozmaiconą wzniesieniami wydmowymi, ustabilizowanymi roślinnością drzewiastą. Są tu także torfowiska niskie i wysokie. Z roślin chronionych spotyka się lilię złotogłów oraz widłaki. W rezerwacie wyznaczone i oznakowane są dwie ścieżki dydaktyczne, których celem jest pokazanie różnorodności występujących drzew i krzewów, ukształtowania terenu, przybliżenie zasad ochrony i gospodarki w lesie, a także prawidłowych zasad turystyki, roli zadrzewień i zróżnicowania siedlisk.

CISZEK (leśny, częściowy)

Ciszek - rezerwat przyrody

Utworzony w 1982 r. Pow. 40,28 ha. Dojazd do rezerwatu drogą Jastrzębia – Kieszek – Jedlnia lub pieszo 4 km od przystanku PKS Jastrzębia. Drzewostany jodłowe i dębowe liczące 130-160 lat są bardzo cenne ze względu na ich naturalne pochodzenie. Zostały one silnie przerzedzone w wyniku niewłaściwej gospodarki człowieka i wichury w latach 80. W podroście spotykamy dęby i świerki, a podszyt stanowią: bez czarny, jarzębina i brzoza. W roślinności runa obok lilii złotogłów występują: narecznica samcza, groszek wiosenny, kokoryczka wonna, przytulią wiosenna, przylaszczka pospolita czy zawilec gajowy. Teren jest równinny, położony na morenie dennej, utworzonej z gliny i piasków gliniastych. Z rzadkich gatunków ptaków można tu spotkać: myszołowa zwyczajnego, pełzacza leśnego, rudzika, wilgę, dzięcioła dużego, drozda śpiewaka, a także kraskę czy kukułkę. Gośćmi rezerwatu są też sarny i dziki.

OKÓLNY ŁUG (torfowiskowy, częściowy)

Okólny Ług - rezerwat przyrody

Utwożony w 2001 roku. Pow. 168,94 ha. Dojazd do rezerwatu drogą do wsi Antoniówka lub pieszo 2 km od przystanku PKS Wilczowola (trasa Kozienice – Zwoleń). Rezerwat został utworzony dla zachowania siedlisk o charakterze torfowiska przejściowego z charakterystycznymi roślinami i antropofobnymi gatunkami zwierząt, w tym żółwia błotnego (Emys orbicularis). Jest jednym z największych tego typu obszarów w Puszczy Kozienickiej. W większości stanowi bezleśny teren z typową roślinnością torfowisk przejściowych i wysokich, szczególnie dużo jest torfowców oraz gatunków rzadkich i chronionych, w tym m.in. rosiczki, żurawina błotna, bagno zwyczajne oraz liczne gatunki turzyc. Występuje tu blisko 30 gatunków ważek i 40 gatunków motyli, w tym m.in. paź królowej. W rezerwacie gniazduje m.in. żuraw, rycyk, krwawodziób, bąk, bączek i cyranka, spotkać też można bociana czarnego i kobuza. Licznie występujążmija zygzakowata i zaskroniec.

MIODNE (leśny, częściowy)

Miodne - rezerwat przyrody

Utworzony w 1985 roku. Pow. 20,38 ha. Dojazd dogodny. Około 150 m od przystanku PKS „Podgóra” przy szosie Radom – Zwoleń. Nazwa rezerwatu wiąże się z silnie rozwiniętym w Puszczy Kozienickiej bartnictwem. Rezerwat utworzono w celu zachowania unikalnej ostoi buka na jego północnym zasięgu. Ze względu na piękne, wielogatunkowe drzewostany z potężnymi bukami oraz pomnikowym dębem rezerwat ten stanowi dużą atrakcję turystyczną oraz pełni ważne funkcje naukowe i dydaktyczne. W rezerwacie wyznaczono oznakowaną ścieżkę dydaktyczną. Wśród wielu gatunków roślin zielnych można tu spotkać turzycę orzęsioną, perłówkę zwisłą, gajowca żółtego, fiołka leśnego, a także chroniony bluszcz pospolity. Występujące w rezerwacie gatunki zwierząt spotykane są w całym kompleksie leśnym. Do najczęściej spotykanych należą: sarny, dziki, lisy, wiewiórki, myszołów zwyczajny, dzięcioł duży i średni, śpiewak, jaszczurka zwinka, żmija, rzekotka drzewna i ropucha szara.

ŁUGI HELENOWSKIE (torfowiskowy, częściowy)

Ługi Helenowskie - rezerwat przyrody

Utworzony w 1985 roku. Pow. 93,56 ha. Najbliższy przystanek PKS „Podgóra” znajduje się w odległości 1,5 km od rezerwatu przy szosie Radom – Zwoleń. Rezerwat został utworzony dla ochrony kilku bagien położonych blisko siebie, z których wypływa rzeka Zwoleńka. Największy z ługów (tak miejscowa ludność nazywa bagna) zwany „Wielkim Ługiem” zajmuje pow. 25,37 ha i należy do największych bagien w Puszczy Kozienickiej. Ogółem bagna na terenie rezerwatu zajmują44,75 ha, Cały obszar jest ciekawy pod względem krajobrazowym, tworząc unikalny typ krajobrazu przypominający tundrę. „Wielki Ług” tworzy torfowisko przejściowe i wysokie. Spotyka się tam rzadką roślinność, a wśród niej rosiczkę okrągłolistną. Pomiędzy ługami można spotkać bagienne zbiorowiska leśne. Ssaki reprezentowane są przez: dziki, lisy, czasem łosie. Ptaki reprezentują: myszołów zwyczajny, kukułka pospolita, dzięcioł duży i średni, żuraw, kwiczoł, a gady: zaskroniec, żmija, padalec, jaszczurka żyworodna. Jest tu oznakowana ścieżka dydaktyczna.

JEDLNIA(leśny, częściowy)

Jedlnia - rezerwat przyrody

Utworzony w 1982 r. Pow. 86,42 ha. Położony jest po obu stronach szosy Radom -Kozienice w odległości 12 km od Radomia. W 100-200-letnich drzewostanach pochodzenia naturalnego dominuje sosna zwyczajna, dąb bezszypułkowy i szypułkowy z domieszką brzozy, jodły i grabu. Na dużej powierzchni występuje podrost pochodzenia naturalnego, który stanowi sosna pospolita, dąb i jodła pospolita. Szczególnie cenna jest tutaj sosna, pięknie ukształtowana, gonna, rzadko poza rezerwatem dorastająca tego wieku. W rezerwacie zachowały się cenne drzewa pomnikowe. Jest to bardzo ciekawy obiekt pod względem naukowym, dydaktycznym i krajobrazowym.

GUŚĆ (krajobrazowo-leśny, częściowy)

Guść - rezerwat przyrody

Utworzony w 2002 r. dla zachowania krajobrazów borów świeżych na lokalnych wydmach i borów mieszanych wilgotnych, a także odtworzenia łęgów olszowo-jesionowych. Stwierdzono tu występowanie ok. 80 gatunków roślin w tym 10 gatunków drzew, 8 gatunków krzewów oraz ok. 8 gatunków mszaków. Ochronie ścisłej podlega widłak jałowcowy, a ochronie częściowej: kruszyna pospolita, porzeczka czarna, kalina koralowa. Jednym z najciekawszych, spośród występujących tu gatunków jest świdośliwa jajowata (gatunek sztucznie wprowadzony). Rezerwat położony jest na tarasie nadzalewowym Wisły. Występujące tu siedliska są ważne ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych.

Park Krajobrazowy

Kozienicki Park Krajobrazowy im. Profesora Ryszarda Zaręby został utworzony w 1983 roku, w roku 2001 powiększono jego zasięg i obecnie zajmuje 26 233 ha. Wokół Parku utworzono strefę ochronną obejmującą obszar 36 009 ha, którą stanowią obszary leśne i polne.

Obszary natura 2000

Puszcza Kozienicka - Obszary Natury 2000

Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000 Ostoja Kozienicka (kod obszaru PLB140013) zajmuje powierzchnię ponad 68 tys. ha, czyli cały obszar Puszczy Kozienickiej wraz z terenami otwartymi aż do Wisły. Służy głównie ochronie siedlisk zapewniających dobre warunki bytowania i miejsca rozrodu ptakom, które w Europie są uznane za gatunki zagrożone. Prowadzone tu badania awifauny potwierdziły występowanie 28 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej i 3 gatunków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Nie sposób wymienić wszystkie, ale warto zapamiętać, że można tu spotkać m.in. bąka, bączka, bociany – białego i czarnego, bielika, trzmielojada, błotniaki – stawowego i łąkowego, orlika krzykliwego, kropiatkę, zielonkę, żurawia, derkacza, rybitwę rzeczną lelka kozodoja, zimorodka, dzięcioły – zielonosiwego i średniego, muchołówkę małą. Łącznie na terenie Puszczy bytuje ponad 200 gatunków ptaków, w tym 147 to ptaki lęgowe. Specjalny Obszar Ochrony Natura 2000 Puszcza Kozienicka (kod obszaru PLH140035) zajmuje powierzchnię 28 tys. ha. Głównym celem jego utworzenia jest ochrona zagrożonych siedlisk przyrodniczych, szczególnie cennych ze względu na zachowanie bioróżnorodności wyróżniającej Polskę spośród krajów europejskich. Stwierdzono tu siedliska wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Występują tu wyżynne jodłowe bory mieszane, przyjmujące tu postać kresową. Jednym z najważniejszych i jednocześnie zajmującym największą powierzchnię w Puszczy Kozienickiej siedliskiem przyrodniczym są grądy subkontynentalne, które reprezentują tu pełną skalę wilgotnościową. Tworzą one przestrzenne układy mozaikowe z łęgami i olsami. Łęgi olszowo-jesionowe porastają doliny puszczańskich rzek (m.in. Leniwej, Narutówki i Zagrożdżonki) oraz strumieni i okresowych, bezimiennych cieków. Niewielkie powierzchnie puszczańskich ostępów zajmują źródliskowe lasy olszowe. Skrajnie różne ekologicznie siedliska zajmują małe powierzchniowo: sosnowy bór chrobotkowy oraz sosnowy bór bagienny. Do najrzadszych pod względem zajmowanej powierzchni leśnych siedlisk przyrodniczych należą ciepłolubne dąbrowy, które stopniowo tracą swoiste cechy i w wyniku sukcesji przekształcają się w grądy. Roślinność nieleśna Puszczy Kozienickiej pomimo, że zajmuje niewielką powierzchnię jest różnorodna i prezentuje bardzo odmienne względem siebie grupy ekologiczne. Do najciekawszych należy roślinność torfowiskowa, skupiona w południowej części obszaru. Spośród zbiorowisk trawiastych do najcenniejszych należą ekstensywnie użytkowane łąki świeże zróżnicowane pod względem wilgotności i żyzności podłoża. Znacznie rzadziej spotkać tu można zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, wydmy śródlądowe z murawami szczotlichowymi reprezentujące różne stadia rozwojowe oraz murawy bliźniaczkowe. Łęgom olszowo-jesionym towarzyszą nadrzeczne ziołorośla, stanowiąc dla nich naturalne zbiorowiska okrajkowe.

Pomniki przyrody

Na terenie Puszczy Kozienickiej uznano 307 pomników przyrody. W większości są to pojedyncze drzewa, głównie dęby szypułkowe. Najpopularniejszy z nich to „Zygmunt August” w Rezerwacie „Zagożdżon”. Sześć innych pomników to grupy drzew wyznaczone w miejscach, w których rośnie kilkanaście wiekowych i znacznych rozmiarów drzew w niewielkiej od siebie odległości. Jeden z pomników to aleja drzew. Pozostałe obiekty to 3 pomniki powierzchniowe – rzadko spotykane stanowiska kwitnącej rośliny chronionej – bluszczu pospolitego. Ciekawostką jest pomnik przyrody nieożywionej – głaz narzutowy „Cygańska Bryczka” z czerwonego, gruboziarnistego granitu – rapakiwi.

Użytki ekologiczne

Puszcza Kozienicka - Użytki ekologiczne

Na terenie Puszczy wyznaczono 112 takich obiektów, które zajmują łącznie 353 ha. Najliczniej reprezentowane są bagna śródleśne tzw. ługi i obniżenia terenu okresowo zalewane wodą, porośnięte charakterystyczną roślinnością, a także dawne łąki i pastwiska śródleśne. W kilku przypadkach do użytków zaliczono mocno wilgotne lub zabagnione powierzchnie leśne. Ich funkcja ochronna (ekologiczna) jest priorytetowa. Mają ogromne znaczenie dla lokalnej gospodarki wodnej.

Ochrona gatunkowa grzybów, roślin i zwierząt

Puszcza Kozienicka na dużej powierzchni zachowała swój naturalny charakter. Dzięki temu przetrwało wiele rzadkich gatunków zwierząt, roślin i grzybów. Badania prowadzone na jej terenie pozwoliły dość dokładnie poznać miejscową faunę i florę. Okazało się, że występuje tu ponad 300 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, w tym 9 gatunków objętych ochroną ścisłą- ozorek dębowy, soplówka jodłowa, soplówka koralowa, purchawica olbrzymia, flagowiec olbrzymi, smardz wyniosły, smardz stożkowaty, sarniak dachówkowaty, szmaciak gałęzisty. Ponadto 41 gatunków znajduje się na „Czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych w Polsce”. Równie bogaty jest świat porostów, do którego należą co najmniej 233 gatunki, reprezentujące aż 76 rodzajów. Wśród nich najliczniejszym jest rodzaj Cladonia, mający 29 przedstawicieli. Mniej wiadomo o mszakach. Dostępne dane świadczą o tym, że występuje tu około 90 gatunków, w tym 15 gatunków chronionych częściowo, a 10 objętych ochroną ścisłą.

ochrona gatunkowa roślin, park rezerwat

Szacunkowa liczba gatunków roślin naczyniowych na terenach leśnych Puszczy Kozienickiej wynosi blisko 630 gatunków, w tym 66 gatunków chronionych. Ochroną ścisłą objęto 53 z nich, między innymi: orlika pospolitego, mącznicę lekarską parzydło leśne, pomocnika baldaszkowego, wawrzynka wilczełyko, naparstnicę zwyczajną, lilię złotogłów, śnieżyczkę przebiśnieg, przylaszczkę pospolitą i wszystkie występujące tu storczyki. Niektóre gatunki chronione są częściowo, a 6 wpisano do „Polskiej Czerwonej Księgi Roślin”, np. buławnika czerwonego, widłaka spłaszczonego i sasankę otwartą.

Stopień rozpoznania entomofauny jest fragmentaryczny i dotyczy tylko niektórych grup systematycznych. Z badań nad ważkami wynika, że grupa ma 52 przedstawicieli, z których 6 gatunków jest chronionych. Faunę motyli reprezentuje 55 gatunków, w tym 5 gatunków objętych ochroną ścisłą. Szereg innych znajduje się na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce”, np. paź królowej, czerwończyk nieparek, bielinek rukiewnik, wietek gorczycznik, modraszek telejus, modraszek bagniczek, mieniak strużnik, mieniak tęczowiec. W Puszczy Kozienickiej odnaleziono aż 97 gatunków chrząszczy z rodziny kózkowatych, co stanowi 52% krajowej ich liczby. Z tej liczby chronionych jest 18, między innymi biegacze: skórzasty, fioletowy, zielonozłoty, leśny, gładki, łąkowy, wręgaty, polny, kozioróg dębosz, zgniotek cynobrowy, pachnica dębowa. W1998 roku, w miejscowości Augustów, po raz pierwszy w Polsce odnotowano nowy gatunek przeziemika – Synanthedon loranthi.

W rzekach Puszczy żyją 2 gatunki chronionych minogów – strumieniowy i ukraiński oraz 21 gatunków ryb, w tym 3 gatunki chronione: koza, śliz, piskorz. Minóg strumieniowy i ukraiński oraz piskorz to gatunki wpisane do „Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt”.

W tutejszych lasach występuje 13 gatunków płazów i 6 gatunków gadów, między innymi żółw błotny. Dla ochrony miejsc bytowania i rozrodu ptaków: bociana czarnego, bielika oraz kraski wyznaczono wokół ich gniazd strefy ochronne. Stale bytują tu 54 gatunki ssaków. Ochroną objęto 32 z nich, w tym 6 częściową. Połowę z chronionych puszczańskich ssaków stanowią nietoperze. Z najnowszych badań wynika, że tereny te są również środowiskiem życia rzadkiego gatunku, jakim jest popielica.

Edukacja leśna i turystyka

Udostępnianie Puszczy Kozienickiej społeczeństwu odbywa się na różnych płaszczyznach. Podstawowe kierunki to edukacja leśna oraz turystyczne i rekreacyjne zagospodarowanie lasu dostosowane do różnych form wypoczynku ludności. W lesie, staraniem i kosztem miejscowych nadleśnictw oraz Kozienickiego Parku Krajobrazowego i samorządów zostały przygotowane wiaty z ławami i stołami, parkingi leśne, wyznaczone pola biwakowe i tarasy widokowe. Stałe obiekty edukacji leśnej i przyrodniczej znajdują się w Augustowie oraz przy nadleśnictwach: Kozienice, Radom i Zwoleń. Izby edukacyjne wyposażone są w sprzęt audio-wizualny, liczne eksponaty dokumentujące bogactwo przyrodnicze, historię Puszczy i gospodarki leśnej. W każdym z obiektów przewodnikiem jest leśnik przygotowany do prowadzenia zajęć edukacyjnych. Nie mniej atrakcyjne zajęcia prowadzone są w terenie. W tym celu przygotowano ścieżki dydaktyczne. W Nadleśnictwie Kozienice powstała ścieżka dydaktyczna „Królewskie Źródła”, ścieżka przyrodniczo-leśna „Śródborze” przy szkółce leśnej „Przejazd” oraz ścieżki, przyrodnicza i krajobrazowa, w rezerwacie „Pionki”. Nadleśnictwo Radom przygotowało ścieżkę edukacyjno-historyczną w rezerwacie „Jedlnia”, ścieżkę przyrodniczo-leśną „Nad Pacynką” oraz ścieżkę edukacyjno-rekreacyjną „Leśna klasa”. Nadleśnictwo Zwoleń dysponuje ścieżką przyrodniczą „Nasze drzewa” położoną przy siedzibie nadleśnictwa, ścieżką przyrodniczo-krajobrazową „Krępiec” i ścieżkami przyrodniczo-leśnymi „Miodne” oraz „Źródło Królewskie”.

edukacja leśna i turystyczna

W lasach Puszczy Kozienickiej udostępniono kilkaset kilometrów pieszych i rowerowych szlaków turystycznych, które przebiegiem swym obejmują niemalże cały jej obszar, dając możliwość nie tylko wypoczynku, ale również obcowania z miejscową przyrodą i odkrywania jej tajemnic. Dobrą bazą wypadową dla turystów jest Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej w Jedlni-Letnisko, przy którym leśnicy przygotowali parking i wypożyczalnię rowerów. Uzupełnieniem leśnej bazy edukacyjno-wypoczynkowej jest skansen kolejki wąskotorowej w Pionkach. Docelowo planuje się odtworzenie kolejki wąskotorowej z Pionek do Garbatki-Letnisko. Inne formy wypoczynku i rekreacji w Puszczy to turystyka konna, grzybobrania, wycieczki bryczką a w zimie saniami, uprawianie niektórych sportów zimowych czy też możliwość fotografowania.

Informacje praktyczne

Jak zwiedzić rezerwaty przyrody i jak na ich terenie zachować?

Przed wyruszeniem na wycieczkę ubierz wygodne buty, weź ze sobą mapę lub folder (dostaniesz go w nadleśnictwie, informacji turystycznej itp.), zaopatrz się w przyrządy do obserwacji (lornetka, lupa, aparat fotograficzny). Przydatne będą też atlasy do rozpoznawania roślin i zwierząt, oraz preparat odstraszający komary i kleszcze. Aby nie przeszkadzać chronionej w rezerwatach przyrodzie, a także, żeby zaobserwować jak najwięcej ciekawych zjawisk zachowaj ciszę, nie zbieraj i nie niszcz roślin oraz nie śmieć. Pozostaw rezerwat w takim stanie w jakim go zastałeś. Poruszaj się wyznaczonymi szlakami i trasami turystycznymi.

Z czym na grzyby?

Grzyby wykręcaj delikatnie z podłoża, staraj się jak najmniej uszkadzać grzybnię – jeśli to będzie niemożliwe odetnij grzyb ostrym nożem tuż przy ziemi, nie rozgarniaj ściółki, nie niszcz gleby i roślin runa leśnego. Jeśli tak będziesz postępował grzybów będzie więcej. Nie zbieraj owocników robaczywych, starych, zniszczonych, niejadalnych, nieznanych. Sąone nieprzydatne do konsumpcji, a w lesie są potrzebne: rozsiewają zarodniki, są pożywieniem i schronieniem zwierząt leśnych. Grzyby zbieraj do koszyka lub łubianki. W plastikowych torbach lub wiadrach grzyby łamią się, zaparzają i gorzej znoszą transport. Obok grzybów jadalnych w naszych lasach występują również gatunki dla człowieka trujące – jest to ok. 250 gatunków. Ponieważ często są one mylone z jadalnymi, jeśli jesteś początkującym zbieraczem weź ze sobą kieszonkowy atlas grzybów – będziesz pewny co zbierasz.

Ważne adresy i telefony

  • Nadleśnictwo Radom, ul. Janiszewska 48, tel. 48 345 17 22, radom@radom.lasy.gov.pl
  • Nadleśnictwo Zwoleń, Miodne Leśniczówka 107/1, tel. 48 676 20 22, zwolen@radom.lasy.gov.pl
  • Nadleśnictwo Kozienice, Pionki, ul. Partyzantów 62, tel./fax. 48 612 39 08,612 93 54, kozienice@radom.lasy.gov.pl
  • Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu, ul. 25 Czerwca 68,26-600 Radom, tel. 48 385 60 00, fax. 48 385 60 01, rdlp.radom@radom.lasy.gov.pl
  • Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych, Jedlnia-Letnisko, ul. Płużańskiego 30, tel./fax 48 322 1011,322 16 00,0603 894 712, www.radom.lasy.gov.pl/jedlnia
  • Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych – Kozienicki imienia Profesora Ryszarda Zaręby, Pionki, PI. Konstytucji 3 Maja 3, tel./fax. 48 612 34 41

Centra Informacji Turystycznej i PTTK

  • Informacja Turystyczna w Kozienicach, ul. Piękna, tel. 48 614 36 99, mail:it-kozienice@wp.pl
  • Informacja Turystyczna w Kozienicach, Dom Kultury im. B. Klimczuka, Al. 1 Maja 8, tel. 48 611 07 50
  • Informacja Turystyczna Garbatka-Letnisko, ul.Spacerowa 2a, tel. 48 621 07 68 Centrum Informacji Turystycznej w Radomiu, ul. Traugutta 3, tel. 48 360 06 10, www.informacjaturystyczna.radom.pl
  • Gminne Centrum Informacji w miejscowości Zajezierze w gminie Sieciechów www.zajezierze.infocentrum.com.pl
  • PTTK w Pionkach, ul. Sosnowa 3, tel. 0509 367 619,48 612 54 38
  • PTTK Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Radomiu, ul. Traugutta 46/48, tel. 48 362 25 26
  • PTTK w Kozienicach, ul. 1 Maja 5, tel. 48 614 26 94, www.kozienice.pttk.pl

Ośrodki wypoczynkowe

  • Kozienice Ośrodek Rekreacji położony nad Jez. Kozienickim. Pensjonat, domki campingowe, pole namiotowe recepcja tel. 48 614 60 91, ul. Boh. Studzianek 30, www.kckris.pl Hotel „Energetyk”, ul. Warszawska 20, tel. 48 614 32 11 lub 12
  • Jedlnia-Letnisko Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych, Jedlnia-Letnisko, ul. Płużańskiego 30, te./fax 48 322 1011,322 16 00,0603 894 712
  • Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy „Relaks”, ul. Nadrzeczna 4, tel./fax 48 322 11 86,48 384 72 08 Motel „Wodnik”, ul. Nadrzeczna 2, tel. 48 32219 29 Hotel „Pod Różami”, ul. Radomska 49, tel. 48 322 21 41
  • Pionki Hotel „Olimpic”, PI. Konstytucji 3 Maja 1, tel. 48 384 84 10
  • Internat Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1, ul. Sportowa 2, tel. 48 61213 73
  • Hotel przy Miejskiej Hali Sportowej, ul. Sosnowa 3, tel. 48 385 23 24
  • Motel „Royal”, ul. Ks. J. Popiełuszki 6, tel./fax48 612 9514
  • Garbatka-Letnisko Gminny Ośrodek Wypoczynku „Polanka”, domki campingowe (informacja tel. 48 621 07 68) Tawerna-Stawiska, Garbatka Dziewiątka, tel. 48 621 10 70,0602 406 540, www.tawerna-stawiska.com.pl

Kąpieliska, wypożyczalnie sprzętu wodnego, spływy kajakowe

  • Kozienice – Jez. Kozienickie. Naturalny zbiornik wodny stanowiący starorzecze Wisły. Przy pensjonacie funkcjonuje wypożyczalnia sprzętu wodnego i w okresie letnim strzeżone kąpielisko z drewnianymi pomostami. Ośrodek Rekreacji, recepcja tel. 48 614 60 91, ul. Boh. Studzianek30, www.kckris.pl Kryta Pływalnia „Delfin” Kozienickiego Centrum Kultury Rekreacji i Sportu im. Bogusława Klimczuka, ul. Legionów 4, tel. 48 611 72 00, www.kckris.pl
  • Centrum Odnowy Biologicznej Kozienickiego Centrum Kultury Rekreacji i Sportu im. Bogusława Klimczuka ul. Legionów 4. Informacja tel. 48 611 72 00. Recepcja tel. 48 611 72 29
  • Radom – Pływalnia „Orka”, ul. Młynarska 17, tel. 48 385 86 67
  • Pływalnia „Delfin”, ul. Piastowska 17, tel. 48 385 77 21
  • Pionki – Basen Miejski, ul. Korczaka 4, tel.48 385 23 38

Inne naturalne zbiorniki wodne:

  • Jez. Czaple w Sieciechowie. Największe w powiecie kozienickim (17,32 ha) jezioro zasilane własnymi źródłami. Przy zbiorniku wodnym znajduje się piaszczysta plaża, drewniany pomost, a w okresie letnim nad kąpiącymi czuwa ratownik. Doskonałe miejsce dla wypoczywających i wędkarzy.
  • Niestrzeżone stawy w Janikowie sąjednym z ulubionych miejsc wypoczynku dla mieszkańców miasta Kozienic i okolic.
  • Zalew środkowy „Polanka” w Garbatce-Letnisko powstał na rzecze Brzeźniczce i jest głównym strzeżonym kąpieliskiem w tej miejscowości. Znajduje się w lesie, na obszarze rezerwatu „Krępiec”, u podnóża wysokiej piaszczystej skarpy. Nad zalewem ulokowany jest Ośrodek Wypoczynkowy „Polanka” z domkami campingowymi oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego.
  • Zalew w Siczkach utworzono na rzece Gzówce. Powierzchnia zalewu wynosi 36 ha. Kąpielisko czynne w sezonie z możliwością wypożyczenia sprzętu wodnego.
  • Spływy kajakowe po rzece Radomce (także Pilica, Wisła), wypożyczalnia kajaków Warka, ul. Mostowa 30, tel. 48 667 22 81, 6014188 60, www.stero.pl

Ośrodki jeździeckie, jazdy konne, kuligi

  • Kozienice – Stadnina Koni i Klub Jeździecki „SKARB”, ul. Wiślana 12, tel. 48 614 23 33
  • Huta – Nauka jazdy konnej, tel. 0603 079 709
  • Garbatka-Letnisko – Usługi przewozowe i konne „Stangret”, ul. Wspólna 9, tel. 0692 899 300 Jaśce 50 – Stajnia „Leśniczówka”, tel. 48 612 71 81
  • Lesiów 62, Jastrzębia – Studencki Klub Jeździecki Politechniki Radomskiej,, www.skj.pr.radom.pl
  • Radom – Międzyszkolny Klub Jeździecki „Cwał”, ul. Wośnicka 125, ul. Wierzbicka 81/83, tel. 48 363 87 23 Klub Jeździecki GALOP koło Radomia. Informacja ul. Bohaterów Getta 10, Kozienice, tel. 48 614 27 01

Muzea, skanseny, izby dydaktyczne

  • Pionki – Skansen Leśnej Kolei Wąskotorowej im. Jana Szweda, ul. Partyzantów 1, tel. 0607 707 565
  • Radom – Muzeum Wsi Radomskiej, ul. Szydłowiecka 30, tel. 48 332 92 81
  • Zwoleń – Muzeum Regionalne, Al. Jana Pawła II 2
  • Kozienice – Muzeum Regionalne, ul. Parkowa 5b, tel. 048 614 33 72
  • Sieciechów – Izba Historyczno-Regionalna, ul. 11 Listopada 126, Stefan Siek, tel. 048 621 61 93,0503 740 308, e-mail: stefansiek@neostrada.pl
  • Augustów – Wioska indiańska PONOKA, skansen poświęcony Indianom z Ameryki Północnej, tel. 0889 939147, /www.wioskaindianska.com.pl/
  • Czarnolas – Muzeum Jana Kochanowskiego, tel. 48 677 20 05

Aby dowiedzieć się więcej o przyrodzie Puszczy Kozienickiej i zwiedzić izby edukacyjne – kontakt z nadleśnictwami i Mazowieckim Zespołem Parków Krajobrazowych – Kozienicki im. Profesora R. Zaręby Więcej informacji o rekreacji i wypoczynku na stronach www.informacjaturystyczna.radom.pl, www.kozienice.pl, www.kckris.pl, www.mosir.radom.pl i na stronach urzędów poszczególnych gmin.

Opublikowano Artykuł, powiat kozienicki | 1 komentarz

Szlak Kajakowy – Rajgród – Augustów

Szlak Kajakowy – Rajgród – Augustów (Jez. Rajgrodzkie — rzeka Jegrznia — Kanał Woźna-wiejski — rzeka Biebrza — Kanał Augustowski)

Szlak kajakowy długości 88 km, łączący jeziora augustowsko-suwalskie z mazurskimi. Szlak prowadzi rzeką Jegrznią — 34 km dług., w tym 2 km przez jez. Dręstwo i 8,5 km Kanałem Woźnawiejskim, 19 km odcinkiem Biebrzy pod prąd (od ujścia rzeki Jegrzni do połączenia z Kanałem Augustowskim) i 35 km odcinkiem Kanału Augustowskiego (od połączenia z rzeką Biebrzą do Augustowa, Dom Wycieczkowy PTTK na Białej Górze).

Szlak zaczyna się na jednym z najpiękniejszych jezior opisywanego regionu, mianowicie na Jez. Rajgrodzkim. W części biegnie przez teren podmokły, pełen tajemniczych uroczysk i słabo zaludniony.

O miejsca noclegowe na ogół nietrudno. O ile na brzegach jezior Rajgrodzkiego czy Dręstwo i przy śluzach Kanału Augustowskiego znajdziemy miejsca na obozowania, a na odcinku od Rajgrodu do wsi Kuligi niezłe kwatery, o tyle na przestrzeni od Kuligów do Biebrzy (19 km) i częściowo nad Biebrzą można liczyć tylko na nocleg w namiocie na grubej podściółce z siana w okresie sianokosów.

Jez. Rajgrodzkie jest punktem wyjściowym na szlak augustowsko-warszawski lub etapem spływu z Olecka, Puszczy Boreckiej, Wielkich Jezior Mazurskich lub Augustowskich.

Rajgród, miasto, ok. 1700 mieszkańców, leży on nad pd.-wsch. brzegiem zach. zatoki Jez. Rajgrodzkiego przy wypływie rzeki Jegrzni. Główna część miasteczka rozłożyła się na niewielkim, pd: półwyspie, którego cypel zakończony jest stromo spadającą do jeziora Górą Zamkową ze śladami grodziska o obwodzie ok. 300 m.

Do Rajgrodu można dojechać autobusem z Augustowa (23 tom), Grajewa (19 km) i Ełku (31 km).

Rajgród jest jednym z najstarszych miasteczek Polski, jego początki sięgają X w. „Rajskie miasto” miało być niegdyś najbardziej na pn. wysuniętym miejscem uprawy krzewu winnego, ważnym węzłem handlowym i twierdzą. Liczne piękne, rozległe ogrody owocowe i winnice na Górze Zamkowej nadały miastu tę biblijną nazwę.

Prawa miejskie (magdeburskie) nadała Rajgrodowi Anna z Radziwiłłów Kiszczyna w 1566 r. Potwierdził je król Jan Sobieski w 1679 r. W 2 poł. XVI w. Rajgród z całą północną częścią Podlasia stał się starostwem, które otrzymała królowa Bona. W tym też czasie (w 1. 1578— —82) miasto otrzymało herb: 4 gwoździe na złotym polu z napisem: Sigillum Civitas Rajgroden. W 1679 r. król Jan III Sobieski potwierdził miastu prawo magdeburskie. W Rajgrodzie toczyły się walki w czasie powstania Kościuszkowskiego w 1794 r. i listopadowego w 1831 r. Po upadku powstania styczniowego Rajgród utracił prawa miejskie. W 1926 r. został ponownie miastem.

Z dawnej świetności nie zostało nic. Z każdej prawie wojny wychodziło ono coraz uboższe, ostatnia także spowodowała niezwykle ciężkie straty. Rozbudowa miasta postępuje powoli. W mieście jest poczta, kino, ośrodek zdrowia, restauracja „Jaćwieżanka”, sklepy i stacja benzynowa.

Po wojnie rozpoczęto osuszanie Bagna Biebrzańskiego, jego centralnej części Kuwasów. Kuwasy zajmują obszar 5000 ha, leżą między Rajgrodem a Grajewem. Porastają je kępy wątłej trawy, karłowate krzewy i szuwary.

Jez. Rajgrodzkie w pd. części otoczone jest piaszczystymi nasypami. Tylko w zatoce pd. jest mała przerwa, którą woda spływa na łąki dwoma ramionami. Obejmują one kanał trzeci, odwadniający, gdyż nowoczesna melioracja polega na nieustannym przepływie wody przez glebę. Jest to Kanał Ku wąski, który wypływa z Jez. Raj-grodzkiego koło Czarnej Wisi. Można nim spłynąć (14,5 km) do Kanału Przechodzkiego (Rudzkiego). Połączenie obu kanałów obok leśniczówki w uroczysku Modzelówka. Melioracja Kuwasów przynosi dobrobyt miejscowym chłopom, a państwu daje olbrzymie korzyści gospodarcze. Kuwasy przestają straszyć widmem nędzy.

Jez. Rajgrodzkie ma 15 km8 pow., w tym zatoka pd. — 325 km2, wsch. — 2 km2, pn.-wsch. (jez. Przepiórka) 375 km2 i pn. (Jez. Stackie) 4 km2 oraz główny basen — 2 km2. Ogólna długość zatok wynosi ok. 20 km (pd. 5 km, wsch. 3 km, pozostałe po 6 km).

Jezioro ma linię brzegową bardzo rozwiniętą. Jego szeroko rozciągające się cztery wydłużone ramiona o poszczerbionych, miejscami wzniesionych brzegach leśnych nadają mu wiele uroku.

Najpiękniejsza z zatok jeziora jest zatoka pd. — jej kraniec podchodzi do drogi Augustów — Warszawa. Brzegi ma wysokie, przeważnie zalesione i zieloną wyspę w pobliżu swej podstawy. W pn. części zach. brzegu zatoki — wioski Zawady i Czarna Wieś, a na pd. w leśnym otoczeniu — wieś Tama. Nad brzegami zatoki wiele ośrodków wczasowych.

Na leśnym brzegu pd. cypla zatoki, w Tamie obozowiska turystyczne Oddziału PTTK „Sniadecja” przy Akademii Medycznej w Białymstoku. 102 miejsca noclegowe w domkach 2- 3- i 4-osobowych oraz w wiacie 4 pokoje 3-osobowe. Na miejscu wyżywienie, kawiarnia i wypożyczalnia sprzętu wodnego. Obozowisko ma pole namiotowe z bieżącą zimną i ciepłą wodą. Z obozowiska może korzystać w pierwszej kolejności służba zdrowia z całego kraju.

Na brzegu zach.,»od strony Czarnej Wsi znajdują się 3 ośrodki wypoczynkowe: Ośrodek Wczasowy „Rybitwa” BOSiR; 36 domków ze 108 miejscami, pawilon gastronomiczny, przystań i wypożyczalnia sprzętu pływającego;

Brzegi wsch. zatoki, nad którą leży Rajgród są na ogół wyniosłe, z wyjątkiem pn.

Nad zatoką pn.-wsch., zwaną Przepiórką, o brzegach polnych, leżą wioski: od zach. Lisewo i dalej Skrzypki, od wsch. Podliszewo i Przepiórka. Zatoka pn. zwana Jez. Stackim, brzegi ma wznoszące się, szczególnie zachodni, zalesiony, z dobrymi miejscami na obozowanie. Do pn. części zach. brzegu uchodzi rzeka Małkiń, wypływająca z mazurskiego jez. Selmęt Wielki.

0,0 km. Z pd.-wsch. krańca wsch. zatoki Jez. Rajgrodzkiego po przeniesieniu kajaka ok. 15 m przez ulicę z lewej strony tamy wypływamy na pierwszy, wynoszący 7 km, odcinek Jegrzni.

20 m poniżej tamy, na lewym brzegu rzeki stoi słupek z lanego żelaza wysokości ok. 0,5 m z godłem państwowym, datą 1929 i literami „W” i „CBH”. Jest to tzw. reper, czyli punkt w terenie o znanej wysokości nad poziomem morza, służący do pomiarów niwelacyjnych. Repery znajdują się pod administracją JMiGW.

Rzeka Jegrznia w 1. 1960—64 na najpłytszych odcinkach została pogłębiona. Co roku dokonywana jest konserwacja poprzez obkoszenie dna rzeki mechaniczną kosiarką pływającą.

Po 300 m spływu przecina rzekę droga Augustów — Rajgród — Grajewo. Na odcinku pierwszego kilometra płyniemy ku pd. z lekkim odchyleniem na wsch., a potem skręciwszy pod kątem prostym, przebywamy następny kilometr w kierunku pd.-zach., aby wreszcie po dwu ostrych zakolach przyjąć kierunek pd. Brzegi niskie, łąkowo-polne.

2,5 km. Na prawym brzegu, w zieleni drzew leży wieś Wojdy. Po przeszło 1 km spływu Jegrznia skręca na wsch. Szlak wiedzie przez teren płaski, łąkowy, wśród licznych stawów rybnych.

4,0 km. Z prawej, na początku wsi PGR (rybacki). W środkowej części wsi most drogowy, przejazd wolny. Poniżej wsi młyn. Na odcinku od młyna do 300 m poniżej rzeka płynie dwoma ramionami. Kajak przenosimy lewym brzegiem prawego głównego koryta na odcinku ok. 50 m.

5,5 km. Na lewym brzegu leży wieś Szelągowo, a nieco niżej, na prawym, wieś Budy. Odcinek Jegrzni aż do ujścia do jez. Dręstwo brzegi ma niskie, nurt słaby, koryto miejscami zarośnięte trzciną i wodorostami, które jednak nie utrudniają jazdy. Na 500 m przed ujściem wysoka kładka dla pieszych.

6,5 km. Ujście Jegrzni w szpalerze trzcin pośrodku zach. brzegu jez. Dręstwo zwanego też Rybczyzną (pow. 4,4 km2, głęb. 30 m, dług. 6,8 km, szer. 1,5 km, 116 m npm.). Jezioro mocno wydłużanego kształtu, ciągnie się z pn. wsch. na pd. zach. na długości blisko 7 km. Przeciętna jego szerokość waha się od 150 m w części pn. do ok. 800 m w pd. Pn.-wsch., zwężający się kraniec jeziora podchodzi do drogi Augustów — Rajgród i leżącej w odległości 300 m wsi Barszcze. Jest to dawna wieś bojarów grodu rajgrodzkiego założona w 1499 r. Na łąkowym wznoszącym się brzegu miejsce na biwak. Do brzegu pd.-zach. przylega, zwarty las, na pozostałych odcinkach otaczają jezioro orne pola i nadbrzeżne drzewa. Brzeg wsch. pagórkowaty, wyższy od pozostałych. Przy wsch. brzegu jeziora naprzeciwko wsi Dręstwo zadrzewiona wyspa otoczona wieńcem trzcin.

Na pn. krańcu znajduje się wieś Barszcze, na wsch. w części pn. wieś Dręstwo (ośrodek artystycznego tkactwa ludowego), a w pd. kolonia Dręstwo; od pd. wsch., z dala, otacza jezioro duża, rozrzucona Woźna Wieś, na zach. brzegu w części pd. wieś Rybczyzną.

Jezioro przepływamy ukośnie z pn. zach. na pd. wsch.

8,5 km. Wśród gęstych trzcin wydostajemy się na następny odcinek Jegrzni. Po wyjściu z jeziora szerokie rozlewisko rzeki porośnięte jest kępami trzcin. Po blisko 0,5 km spływu docieramy do pierwszych zagród Woźnej Wsi, leżącej na obu brzegach Jegrzni. Niektóre chaty stoją tuż nad wodą. Na początku wsi wysoki most drogowy i nieco dalej z prawej sklep. We wsi dojazdowy ośrodek zdrowia i poczta.

Woźna Wieś została założona w XV w. jako wieś woźników grodu Rajgród dla utrzymania łączności z Goniądzem i być może Grodnem. Odbywało się tu również wytapianie rudy żelaznej. W Woźnej Wsi urodził się ojciec Henryka Sienkiewicza jako syn miejscowego nadleśniczego.

Najlepiej jest wyjechać z Woźnej Wsi wcześnie rano, aby uciążliwy i bezludny odcinek do Wrocienia przebyć w ciągu jednego dnia. Początkowo rzeka płynie na pd. wsch., następnie zmienia kierunek na pd.

11,5 km. Przy końcu wsi Jegrznia dzieli się na dwa ramiona. 76,5 Lewe jest wąskie, czyste i płytkie, z licznymi w okresie suszy mieliznami; prawe — szersze i głębsze, w niektórych miejscach zarośnięte wysoką trzciną i sitowiem. Należy uważać, aby nie. zboczyć z głównego nurtu. Na pd. krańcu wsi i poniżej rzeka tworzy kilka dużych zakoli. Brzegi Jegrzni są niskie: z lewej podmokłe, łąkowe, z prawej za nadbrzeżnym pasem łąk — zalesione. Za wsią połączenie dwu ramion rzecznych. Na przestrzeni ok. 200 m zarastają Jegrznię zwarte trzciny i sitowie. Przedzieramy się lewą stroną w szpalerze trzcin, sitowia, pałki wodnej i tataraku. Powierzchnię wody pokrywa grzybień biały i grążel żółty.

16,0 km. Z prawej, 500 m od brzegu, na tle lasu wieś Kuligi. 73,0 Na początku wsi most drogowy. Poniżej wydłużona kępa w korycie rzeki. Opływamy ją lewym ramieniem. Rzece towarzyszą nadal grząskie łąki, a za nimi z prawej lasy. Rzeka głęboka, o mulistych brzegach, kręta. Następną kępę mijamy z lewej strony.

16,5 km. Z lewej, na wysokości połowy zielonej kępy, wypływa z Jegrzni Kanał Woźnawiejski, ciągnący się ku pd. wsch. Ten niedługi, bo mający zaledwie 8,5 km i prosty Kanał, szerokości ok. 8 m, łączy środkowy bieg Jegrzni z dolnym biegiem rzeki Ełk. Zadaniem Kanału jest odprowadzenie nadmiaru wód z podmokłych łąk bagiennych. Nurt Kanału, zwłaszcza w pd. jego części, jest znacznie szybszy od nurtu Jegrzni. Jegrznia płynie dalej w kierunku pd.-zach. i uchodzi do rzeki Ełk pod wsią Dębica.

Początkowa część Kanału na odcinku przeszło 0,5 km ma czystą powierzchnię wody, poniżej zaś, aż do końca co najmniej trzeciego kilometra, lustro wody pokrywa trudny do przebycia kożuch wodorostów. Na tym zarośniętym odcinku składaki lepiej zdają egzamin niż kajaki sztywne. Te ostatnie, ze względu na zanurzający się dziób i niedostatecznie gładką powierzchnię kilu, ciągną często za sobą duże ilości wodorostów hamujących szybkość spływu. (Dla podniesienia dziobu musimy przesunąć na tym odcinku bagaż do tylnej części kajaka.) Druga, dolna część Kanału ma czystsze lustro wody i prąd znacznie szybszy. Brzegi Kanału przylegające do koryta są dość wysokie, w części pn. obramowane młodymi dębami i osiką, w pd. wikliną, a ponadto na całej długości tatarakiem i rzadką trzciną. O kilkanaście metrów od koryta ciągną się po obu brzegach podmokłe i bagniste łąki, zarośla, a dalej lasy. Są to uroczyska. Z prawej, na początku Kanału — uroczysko Kłycek, nieco niżej i z dala od brzegu — Kuitalino i w środkowej części — Osowe Grzędy. Z lewej Łotok i na wysokości środkowego odcinka Kanału uroczyska: Piekielne Wrota, Dziewcze Grzędy i Biele. Z dala od lewego brzegu ciągną się wśród zarośli szczątki spalonej przez hitlerowców wioski Grzędy.

Na wsch. od Kanału Woźna wiejskiego rozciąga się rezerwat Czerwone Bagno, którego nazwa prawdopodobnie pochodzi od rudego zabarwienia torfu, zawierającego rudę darniową, z której w Woźnej Wsi wytapiano żelazo. Jest to fragment rozległego obszaru, zwanego Bagnem Biebrzańskim. Leży. on w widłach o rozpiętości ok. 10 km, jakie tworzą Kanał Augustowski z Biebrzą od pd. wsch. i rzeka Jegrznia z Kanałem Wożnawiejskim od zach. Obejmuje on obszar 2172 ha. Rezerwat zasługuje na uwagę ze względu na zachowanie się tu nielicznych w Europie reliktów tzw. boru bagiennego (sosna z domieszką brzozy) rosnącego na torfowisku wysokim i jako naturalna ostoja łosia. W rezerwacie żyje ponad 300 łosi, poza tym borsuki, kuny, lisy, gronostaje, wydry, piżmaki i wiele innych.

Gnieździ się tam również” duża ilość różnego ptactwa: ok. 500 sztuk cietrzewi, łabędzie nieme, słonki, nury czar-noszyje, .czaple siiwe, prawie wszystkie gatunki kaczek oraz perkozy. W rezerwacie rośnie też ok. 500-letni dąb.

W dn. 8—9 IX 1944 r. 9 pułk AK liczący ok. 450 żołnierzy stoczył pod Woźną Wsią na terenie Czerwonego Bagna ciężki bój z oddziałami Wehrmachtu. Pułk jednak przerwał okrążenie oraz linię frontu i połączył się z jednostkami Armii Radzieckiej. Ze strony polskiej poległo i zostało rannych 120 żołnierzy, a w tym dowódca pułku rotmistrz Wiktor Konopka, ps. „Roman”; ze strony niemieckiej kilkuset zabitych i rannych. Wspólnie z partyzantami walczyli członkowie radzieckiej grupy dywersyjno-wywiadowczej (kryptonim „Sołowiej”).

Na pd. od Czerwonego Bagna rozciąga się rezerwat Grzędy (405 ha) obejmujący las pierwotny, mieszany z panującym typem grondu (las grafoowo-świerkowy z domieszką lipy, dębu, klonu, brzozy i jesionu) z przejściem do boru sosnowego i olesu (las jesionowo-olszowy z domieszką świerka i dębu). Oba rezerwaty znajdują się na terenie nadleśnictwa Rajgród, w obrębie leśnictwa Tajno i Grzędy.

Pewne urozmaicenie obszaru bagiennego wprowadzają tzw. grzędy, czyli wydmy lotnych piasków. Od nich to pochodzą nazwy wsi i uroczysk, np. Osowe Grzędy, Dziewcze Grzędy.

26,0 km. Ujście Kanału Woźnawiejskiego do dolnego odcinka rzeki Ełk, który stał się po wybudowaniu Kanału Przechodzkiego częścią rzeki Jegrzni.

Ostatnie 9 km rzeki są bardzo kręte, o podmokłych łąkowych brzegach, porośniętych wysokimi szuwarami. Głębokość rzeki dostateczna. Powierzchnię jej w znacznej części porastają znane nam z Kanału Wożnawiejskiego wodorosty. Monotonne koryto urozmaicają występujące na zakolach „oczka” o głębokiej, czystej wodzie. Nurt jest leniwy, prawie niewidoczny. W okresie sianokosów płaskie przestrzenie łąk po obu stronach rzeki pokryte są kopami i stogami siana.

Podczas gdy w górnej części rzeki szerokość koryta wahała się od 5 do 25 m, tutaj wynosi ok. 30 m.

34,0 km. Ujście Jegrzni (dalszy odcinek starego koryta rzeki Ełk) do Biebrzy 8,5 km powyżej Goniądza. W prawo do Modlina 302,5 km, w lewo do Augustowa — 54 km.

Następny, liczący 19 km odcinek szlaku wiedzie pod prąd Biebrzą do połączenia z Kanałem Augustowskim. Szerokość jej waha się tutaj od 20 do 50 m, brzegi są niskie, o rozległych łąkach, przeważnie podmokłe.

37,5 km. Z prawej wieś Wrocień, ciągnąca się na znacznej przestrzeni. We wsi kładka dla pieszych. Przepływamy kładąc się w kajaku. Ok. 200 m przed kładką wystają z wody resztki betonowych słupków i prętów żelaznych. Obok wsi w korycie duża kępa łąkowa. We Wrocieniu możność zakwaterowania i zaopatrzenia w żywność.

43,5 km. Z prawej na podwyższonym nieco brzegu wieś Dolistowo Nowe i 1 km dalej początek wsi Dolstowo Stare z XV w. Sklep. Przystanek PKS w kierunku Suchowoli. Na odcinku wsi w okresie suszy — mielizny i kamienie. We wsi most drogowy. Przed wsią z lewej ujście rzeczki Kopytówki.

49,0 km. Z prawej deltowate ujście rzeczki Brzozówki, tworzącej przy połączeniu z Biebrzą szereg płaskich moczarowatych kęp.

51,5 km. Z prawej tuż przy brzegu wieś Jasionowo. W korycie rafa kamienista, widoczna przy niskim stanie wody. Ok. 4 km na zach. centrum wspomnianego już rezerwatu Grzędy.

Powyższy szlak można również przebyć w odwrotnym kierunku, z Augustowa do Rajgrodu, z tym że wtedy Biebrzą (19 km) płyniemy z prądem, a Jegrznią (23,5 km) i Kanałem Woźnawiejskim (8,5 km) pod prąd. W tym drugim przypadku dłuższy odcinek spływu pod prąd równoważy słabszy jego spadek.
Józef Kuran

Opublikowano Artykuł, podlaskie | Skomentuj

Trasy piesze powiatu Grójeckiego w opracowaniu z 1965r.

Trasy piesze powiatu Grójeckiego w opracowaniu z 1965r.

Trasa 1: Warka – Stara Warka – Pilica – Ostrołęka – Konary – Potycz – Czersk – Góra Kalwaria. Ok. 35 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina Pilicy i Wisły, lasy, rezerwaty przyrody ożywionej i nieożywionej, rozlegle sady owocowe, ruiny zamku książąt mazowieckich w Czersku, liczne zabytki architektury z okresu baroku i neoklasycyzmu.

Wycieczkę zaczynamy z Warki (patrz opis w wykazie alfabetycznym miejscowości). Za pałacem w Winiarach kierujemy się z biegiem Pilicy. Początkowo trasa wiedzie u podnóża skarpy wśród nadrzecznych zarośli. Później wyprowadza nas na jej grzbiet, w miejscu, gdzie rzeka płynąc pod samą skarpą, stale ją podmywa. Roztacza się stąd wspaniały widok na meandrującą Pilicę, na nadbrzeżne łąki na przeciwległym jej brzegu oraz na niknące na horyzoncie lasy Puszczy Kozienickiej. Pilica stanowi tu nie tylko granicę dwóch województw, ale także granicę różnych gleb i typów gospodarczych. Mijamy wkrótce Starą Warkę. We wsi zachowały się ślady grodziska wczesnośredniowiecznego, kolebki obecnej Warki.

Brzegiem skarpy lub traktem biegnącym, nieco dalej od rzeki, grzbietem wierzchowiny dochodzimy do wioski Pilica (9 km, patrz opis). Następnym etapem wycieczki jest wieś Ostrołęka (patrz opis). Docieramy do niej tzw. Królewską Drogą (od Pilicy 2,5 km w kierunku pn.) lub obieramy trasę, dłuższą o ok. 3 km, biegnącą wśród bujnych nadpilickich łąk, wzdłuż koryta rzeki. Wczesną wiosną i po długotrwałych opadach droga jest podmokła.

Za Ostrołęką droga prowadzi zalewowym tarasem w kierunku pn. Z lewej towarzyszy nam wyniosła skarpa, z prawej — miejscami piaszczyste wydmy utworzone z ławic piasku pozostałych w wyniku dawnych procesów denudacyjnych pra-Wisły. Przed nami zabudowania wioski Przylot (14 km). Możemy dalej iść tą samą drogą przez wieś Ostrówek do Konar, bądź też wybrać inną drogę, ciekawszą. Biegnie ona grzbietem skarpy, z której miejscami otwierają się ładne widoki na dolinę Wisły. W tym celu należy na skrzyżowaniu dróg, zaraz za pierwszymi zabudowaniami Przylotu, skręcić na lewo w stronę skarpy. Podchodzimy na nią, po czym wybieramy drogę, która po minięciu niewielkiego pasa łąk skręca na północ zagłębiając się w owocowe sady. Szczególnie tu pięknie w okresie kwitnienia drzew. Niebawem przecinamy malowniczy wąwóz. Dochodzimy wreszcie do Konar (18 km, połącz. PKS :z Warszawą — 47 km przez Górę Kalwarię — 12 km oraz z Kozienicami — 42 km przez Mniszew; kiosk „Ruchu”). Tu ewentualnie można zatrzymać się na nocleg. W miesiącach lipcu i sierpniu czynne jest schronisko szkolne przy szkole podstawowej (24 miejsca noclegowe). Konary, podobnie jak inne mijane miejscowości, bardzo ucierpiały w czasie działań wojennych w 1944—45 r. Wioska stanowi obecnie główny ośrodek jednego z podregionów sadowniczych powiatu grójeckiego.

Dalej podążamy jezdną drogą na pn.-zach. Po przebyciu kilometra, na prawo od drogi, biegnącej teraz brzegiem skarpy, roztacza się wspaniały widok na płynącą w dali Wisłę oraz widniejące na horyzoncie Lasy Osieckie. Za niewielkim lasem przylegającym do drogi skręcamy na prawo i dochodzimy do brzegu nadwiślańskiej skarpy. Po kilkuset metrach marszu jej skrajem w kierunku pn. drzewa zasłaniające widoczność ustępują i otwiera się bardzo ładny widok na rzekę. Wisła stale podmywa wysoki brzeg, który opada tu kilkunastometrową pionową ścianą. Konieczne zachowanie ostrożności! Nie należy podchodzić blisko do skraju skarpy!

Ścieżka zbiega niebawem do wąwozu, wyprowadzając nas nad samą rzekę. Wąwozem w lewo można dojść wkrótce do wsi Potycz (patrz opis) leżącej przy drodze Warka — Warszawa (połącz. PKS). Trasa wiedzie dalej ścieżką skrajem skarpy lub u jej podnóża, nad samą rzeką. Obserwujemy poszarpany brzeg, porośnięty miejscami gęstwą krzewów. Cały ten fragment wysokiego urwistego brzegu wiślanego znajduje się pod ochroną. Niebawem skarpa stopniowo oddala się od rzeki. Idziemy teraz ponad 5 Ikm wałem wiślanym mając z prawej widok na rzekę z piaszczystymi wyspami porośniętymi wikliną. W czasie słonecznej pogody warto skorzystać z kąpieli. Po lewej stronie wału widoczne tereny oddane pod uprawę truskawek oraz sady owocowe. Od miejsca, gdzie rzeczka Czarna przecina wał wiślany skręcamy na lewo i idziemy w górę rzeczki. Po ok. 1 km dochodzimy do mostu. Droga biegnąca początkowo w kierunku pn. a później w pn.-zach. doprowadza do Czerska (31 km, patrz opis). Do Góry Kalwarii docieramy traktem prowadzącym skrajem wysokiej skarpy, a następnie drogą. Inna, ciekawsza krajobrazowo droga wiedzie wśród łąk, pól i ogrodów, tarasem zalewowym, równolegle do skarpy.

Trasa 2: Warka – Stara Warka – Pilica – Ostrołęka – Dębnowola – stacja kol. Michalczew. Ok. 20 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina Pilicy, rezerwat przyrody w Winiarach, zabytki architektury z okresu baroku i neoklasycyzmu, rozległe sady owocowe.

Odcinek do wsi Ostrołęka opisany w trasie 1. Z Ostrołęki wyruszamy drogą wiejską prowadzącą w kierunku zach. Wkrótce wspinamy się na grzbiet skarpy, z której ostatni raz mamy widok na szeroką dolinę Pilicy i Wisły. Wkraczamy w krainę sadów. Szczególnie pięknie tu w pierwszej połowie maja w okresie kwitnienia drzew owocowych. Mijamy wsie Klonową Wolę i Dębnowolę (15 kim). Wokół lekko sfalowany teren. Niebawem przecinamy drogę łączącą Warkę z Górą Kalwarią. Na dalszym odcinku trasy towarzyszą nam po prawej młode lasy, przeważnie liściaste. Miejscami piękne kobierce z traw. Następnie mijamy po lewej kilka zabudowań wioski Martynów. Z daleka widoczne są mury nowej szkoły Tysiąclecia w Watraszewie. Przy niej skręcamy na lewo (pd. zach.). Droga przebiega obok zagajników sosnowych, malowniczych fragmentów brzeziny i doprowadza do pobliskiej stacji Michalczew położonej na linii kol. Warszawa (50 km) — Warka (7 km).

Trasa 3: stacja kol. Michalczew – Martynów – Borowe – Marynin – Potycz. Ok. 11 km.

Na trasie wycieczki: urozmaicone lasy porastające sfalowany teren, liczne sady owocowe.

Wycieczkę rozpoczynamy ze stacji kol. Michalczew położonej na linii kolejowej Warszawa (50 km) — Warka (7 km). Wiejskimi drogami zmierzamy w kierunku pn.-wsch. Mijamy zagajniki sosnowe, młode lasy brzozowe i mieszane. Z daleka widoczna nowa szkoła Tysiąclecia w Watraszewie. Koło szkoły skręcamy na prawo (wsch.). Po lewej wieża triangulacyjna. Droga biegnąc wśród pól przechodzi obok zabudowań wioski Martynów, a następnie doprowadza do skraju lasu. Idziemy w dalszym ciągu na wsch. Po prawej stronie drogi łąki i pola, po lewej zagajniki sosnowe a nieco dalej fragmenty malowniczej brzeziny oraz młode lasy mieszane poprzetykane pięknymi kobiercami traw. Na ok. 4,5 km dochodzimy do skrzyżowania kilku dróg. W odległości kilkuset metrów na pd. widoczne chaty wsi Gąski, otoczone owocowymi sadami. Kierujemy się teraz na pn. wsch. wysadzoną akacjami polną drogą. Po dojściu do skraju lasu opuszczamy ją i obieramy inną, biegnącą na pn. Wokół urozmaicone lasy mieszane, z przewagą brzozy, na dalszym odcinku sosnowe. Po wyjściu z lasu trafiamy do wsi Borowe (ok. 6,5 km). Na pn. od wioski widoczny jest następny niewielki las. Dochodzimy doń polną miedzą. Po lewej piaszczyste wydmy. Las porasta dość silnie sfałdowany teren. W głębi przeważa mieszany młodnik, miejscami liściasty, bujnie podszyty. Kierujemy się leśnymi ścieżkami lub na przełaj ku prawej części lasu, a później jego skrajem schodzimy w głęboką dolinkę, w której płynie wysychający latem strumyk. Potem wspinamy się pod górę i ścieżką wśród rozległych sadów (kierunek pn.) docieramy do wsi Marynin (ok. 8,5 km). Polną drogą wybiegającą ze środka wsi podążamy nadal na pn. Po kilometrze zagłębiamy się w większy kompleks leśny. Początkowo towarzyszy nam las sosnowy ustępując dalej ładnemu liściastemu ze zdobnymi kobiercami traw i mchów. Niebawem wieś Poty cz (11 km, patrz opis).

Trasa 4: stacja kol. Michalczew – Nowa Wieś – Rytomoczydła – Dębówka – Wichradz – Warka. Ok. 22 km.

Na trasie wycieczki: urozmaicone lasy, rozległe sady, m. in. sady doświadczalne Instytutu Sadownictwa w Nowej Wsi, malownicze pagórki morenowe, piękne widoki w dolinie Pilicy, zabytki architektury z okresu baroku i neoklasycyzmu, pamiątki związane z wydarzeniami powstania 1863 r.

Wycieczkę rozpoczynamy ze stacji kol. Michalczew położonej na linii kol. Warszawa (50 km) — Warka (7 km). Początkowo podążamy wzdłuż toru kolejowego na pd. Po 1 km zagłębiamy się w przyjemny, mieszany las, drogą prowadzącą w kierunku pd.-zach. Gliniaste podłoże powoduje, że po deszczach na drodze tworzą się duże i trudne do ominięcia kałuże. Droga zbacza następnie ku zach., wychodzi na pole i po przecięciu niewielkiego lasu sosnowego dociera do zabudowań wioski Murowanka (3,5 km). Dalej nie zmieniając kierunku marszu dochodzimy do Nowej Wsi (5 km, patrz opis).

Ze środka wsi odchodzi na pn. zach. droga do Gołębiowa. Przecina ona rzeczkę Czarną i biegnąc wśród pól doprowadza do mogiły powstańców 1863 r. Nieco dalej na zach. dostrzegamy klasycystyczną kaplicę, położoną na szczycie pagórka, w otoczeniu drzew. Od kaplicy podążamy wiejską dróżką w kierunku pobliskiego lasu. Wkrótce wiedzie ona jego skrajem. Skręcamy teraz pierwszą napotkaną przecinką na lewo (pd.). Wokół las sosnowy. Niebawem wychodzimy na otwartą przestrzeń. Wysadzana różnymi drzewami droga przecina rzeczkę Czarną i doprowadza do zabudowań gospodarczych w Rytomoczydłach (9 km, patrz opis).

Od przystanku PKS, położonego przy drodze łączącej Warkę z Grójcem, zagłębiamy się ponownie w las drogą wiodącą na pd. pd. Wsch. Po obu jej stronach dość malowniczy mieszany drzewostan. Po ok. 500 m łączymy się z inną szerszą drogą biegnącą na pd. Skraj drogi znaczą nam teraz dostojne świerki. Miejscami spotykamy wyraźne wyrwy w starszym drzewostanie, znaczone młodymi zalesieniami. Są to ślady zniszczeń dokonanych przez potężny huragan, który nawiedził szereg powiatów woj. warszawskiego w maju 1958 r. Uległo tu zniszczeniu ponad 100 ha lasu. Po ok. 2,5 km (od Rytomoczydeł) skręcamy innym leśnym traktem na wsch., aby po dalszych 2 km wyjść na pola, obok wioski Dębówka (13,5 km). Następnym etapem wycieczki jest wieś Jeżówek położona 3 km na wsch. za wyniosłym wałem morenowym, z którego grzbietu roztacza się ładny widok. Za Jeżówkiem pokonujemy wysunięty na pd. jęzor wspomnianego wyżej wału morenowego, porośnięty urozmaiconym lasem. Ze wschodniego jego zbocza rozpościera się rozległy widok na całą okolicę. W oddali (ok. 4 km na wsch.) dostrzec można zabudowania Warki. Malowniczy wąwóz sprowadza nas do położonej wśród owocowych sadów wsi Wichradz (17,5 km, na jej wsch. krańcu stoi ludowa kaplic z k a przydrożna w kształcie słupa o charakterze barokowym, typowa dla Warki i jej okolic, wystawiona zapewne w 1 poł. XIX w.). Za wiejskim stawem, znajdującym się w środku wsi, skręcamy na pd. wsch. Polna droga nadal biegnie sfalowanym terenem Wysoczyzny Rawsko-Mazowieckiej aż do Niemojewic, obecnie dzielnicy Warki (19,5 km). Dalszą drogę wytycza pilicka skarpa. U jej podnóża rozciągają się łąki a nad samą rzeką znajdziemy piaszczyste plaże. Niebawem dochodzimy do miejsca, gdzie Pilica, robiąc ostry zakręt, podpływa pod skarpę. Wąska ścieżka biegnie teraz poniżej urwistej skarpy, nad samą wodą, bądź też górą, skąd ładny widok. Dalej rzeka oddala się nieco od skarpy. Obszar tarasu zalewowego porośnięty jest tu rozmaitymi drzewami i wikliną, stanowiąc ulubione miejsce spacerów mieszkańców Warki. Zbliżamy się do centrum miasta (patrz opis).

Trasa 5: Michałów Górny – Biejków – Promna – Falęcice – Pacew – Przybyszew. Ok. 15 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina Pilicy oraz zabytki architektury z okresu neoklasycyzmu.

Wycieczkę rozpoczynamy w Michałowie Górnym (połączenie PKS z, Warką — 14 km i z Białobrzegami — 12 km, klub prasy i książki „Ruch”), położonym na skraju doliny Pilicy, w odległości 1 km od nurtu rzeki.

Szereg zapisków wskazuje na to, że w XVII w. był tu zamek, broniący niegdyś przeprawy przez Pilicę. Z budowli tej nie zostało do dziś śladu. W XIX-wiecz-nym pałacu, niezbyt fortunnie przebudowanym w początku bieżącego wieku, mieści się obecnie szkoła podstawowa. Obok pałacu, barokowa kaplica zapewne z XVII lub XVIII w. Miejscowy park założony został w XIX w.

Z Michałowa podążamy w kierunku pd.-zach. Wiejska droga biegnie skrajem nadpilickiej skarpy. Po lewej w szerokiej dolinie płynie, robiąc liczne zakręty, Pilica. Miejscami ze zbocza skarpy otwierają się rozległe i piękne widoki. Mijamy wioski Brańków, Biejków (3,5 km) i Biejkowską Wolę. Na łąkach widoczne są gdzieniegdzie pryzmy wydobytego torfu, używanego do celów opałowych i jako nawóz. Zatrzymujemy się na chwilę w Promnej (7,5 km, patrz opis). Kilometr dalej, na skraju wsi Falęcice, przecinamy drogę łączącą Warszawę przez Grójec z Radomiem (przystanek PKS).

Pilicka skarpa wytycza nam także następny etap wycieczki. Ścieżki i wiejskie drogi prowadzą po pochyłości skarpy wśród łąk, ogrodów warzywnych i sadów. Najwięcej widać upraw ogórków i cebuli. Za wsią Góry (11,5 km) napotykamy szczególnie ładny odcinek trasy. Z wysokich pagórków (152 m npm., ok. 37 m nad lustrem wody) roztacza się piękny widok na rzekę i całą dolinę. Brzeg skarpy porośnięty jest gdzieniegdzie lasem. Mijamy wioskę Pacew i zbliżamy się do Przybyszewa (patrz opis).

Trasa 6: Świdno – Michałowice – Tomczyce – Gostomia: A) Brzostowiec – 12 km; B) Nowe Miasto n. Pilicą – 12 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina Pilicy, rezerwat przyrody „Tomczyce” rybne stawy w dolinie Lubanki, zabytki architektury z okresu baroku i neoklasycyzmu.

Świdno (patrz opis) opuszczamy wiejską drogą biegnącą na pd. zach. wśród pól warzywnych blisko skraju skarpy. Z lewej doskonale widać nadpilickie łąki oraz drugi brzeg rzeki. Kierujemy się na widoczne przed nami wieże kościoła w Michałowicach (patrz opis).

Zabudowania Michałowic prawie łączą się z zabudowaniami wioski Stamirowice. Ze środka tej długiej wsi droga sprowadza nas w dół. Dalej wędrujemy początkowo ścieżką a następnie polną drogą u podnóża skarpy porośniętej na tym odcinku młodym sosnowym lasem. Po lewej rozległe nadpilickie łąki, wyjątkowo barwne w maju w okresie kwitnienia. Najwięcej tu wówczas żółtych kaczeńców. Dochodzimy do Tom-czyc (4 km, patrz opis). Droga prowadzi wśród zabudowań wiejskich położonych na stoku skarpy i nad samą rzeką. Wiele tu chat tradycyjnych, budowanych na zrąb ze słomianym dachem. Niektóre liczą sobie już po kilkadziesiąt lat. Jedna z wiejskich dróg wyprowadza nas na górę do pałacu. Następnym etapem wycieczki jest piękny rezerwat „Tomczycee”, Dalej, za rezerwatem, możemy iść skrajem skarpy, porośniętej na tym odcinku młodszym lasem, bądź też wysadzanym drzewami traktem biegnącym równolegle do skarpy, w odległości kilkuset metrów na pn. Wkrótce Gostomia (ok. 8 km, patrz opis).

A) Kierujemy się teraz na pn. drogą prowadzącą prawą lub lewą stroną stawów rybnych. Celem naszej wycieczki jest Brzostowiec (12 km, patrz opis).

B) Z Gostomii idziemy drogą na zach. przez wsie Wolę Pobiedzińską i Pobiednę do Nowego Miasta n. Pilicą (12 km, patrz opis). Z lewej widok na Pilicę i jej dolinę.

Trasa 7: Wilków – Załuski – Błędów – Bielany – Wólka Bańkowska: A) Kozietuły – 17 km; B) Danków – Mogielnica -22 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina Mogielanki, urozmaicone lasy, zabytki architektury z okresu XVII -XIX w.

Z Wilkowa (patrz opis) kierujemy się na pd. Mijamy dwórr z końca XIX w. położony w parku. Podchodzimy na niewielkie wzniesienie. Po prawej mamy widok na rzeczkę Mogielankę. Zachodni i południowy stok wzniesienia porasta dość rzadki, ale ładny las sosnowy z domieszką brzozy. Zmieniamy kierunek marszu na wschodni, idąc cały czas skrajem lasu, równolegle do rzeczki. Dolina jej z każdym kilometrem pogłębia się. Mijamy młodniki sosnowe i dębowe. Następnie przechodzimy przez wieś Załuski. Droga zbacza tu w prawo i wyprowadza obok młyna na mostek (ponad 4,5 km). Po prawej duże rozlewisko miejscami zarośnięte trzciną. Mijamy dalej Wólkę Kurdybanowską. Wysadzana lipami droga wiedzie teraz pomiędzy sadami owocowymi należącymi do PGR Błędów. Wkrótce dochodzimy do Błędowa (8 km, patrz opis).

Ze Starego Rynku kierujemy się na lewo. Niebawem mostek na dopływie Mogielanki. Trakt wspina się teraz na grzbiet wyniosłości (pd. wsch.). Z najwyższego punktu roztacza się interesujący widok na dolinę Mogielanki, ciemne plamy lasów i różnobarwne pasy pól. Po chwili droga zbiega w dół, aby znów wspiąć się pod górę. Dochodzimy do PGR Bielany. Przecinamy na ukos dawny park dworski i podążamy drogą na pd. Po ok. 0,5 km skręcamy w inną drogę zagłębiającą się w jar, którym schodzimy nad Mogielankę. Dalszą drogę wytycza nam lewy brzeg rzeki, wijącej się wśród łęgu olszowego. Z prawej za rzeczką zabudowania wsi Wólka Bańkowska. Z lewej wyniosły brzeg doliny porastają kępy drzew. Trafiamy wreszcie na trakt. Po przeciwległej stronie traktu ładny las sosnowy. W bujnym podszyciu krzewy jeżyn, a w runie leśnym — obfitość jagód i poziomek. Skarpa nadrzeczna poprzecinana jest malowniczo licznymi jarami.

Po lewej stronie tego traktu, nieco wyżej, widoczny jest olbrzymi wykop, skąd wydobywano dawniej piasek i żwir. Z miejscem tym związane jest podanie o chciwym szlachcicu, który zakopał tu w kufrach wielki skarb. Było wielu śmiałków, którzy usiłowali nocną porą wydobyć kufry na wierzch. Nim jednak zdążyli wynieść je poza obręb wykopu, zaczęło dnieć, a kufry pociągając za sobą najbardziej chciwych poszukiwaczy skarbów, zapadły się jeszcze głębiej w ziemi.

A) Trakt biegnąc wśród sosnowego lasu wychodzi na wierzchowinę, po czym przez pola (na wsch.) doprowadza do drogi, łączącej Grójec (16 km) z Nowym Miastem n. Pilicą (20 km). Przy drodze zabudowania POM Dalboszek. Obok przystanek Kozietuty na linii PKS i linii kolejki wąskotorowej Warszawa – Grójec – Nowe Miasto n. Pilicą.

B) Trakt na prawo przechodzi mostem nad Mogie-lanką i biegnie stokiem doliny rzeki na pd. zach. Z lewej ładny widok. Po prawej dotyka do traktu mieszany las obfitujący w leszczynę. Mijamy następnie po lewej niewielki las sosnowy i schodzimy wąwozem do Dańkowa (ok. 16 km, patrz opis). Tuż przed wioską warto zwrócić uwagę na duży głaz narzutowy po prawej stronie drogi.

Przechodzimy z powrotem na lewy brzeg Mogielanki. Mijamy wieś Główczyn. Trasę wytyczają nam dalej nadrzeczne łąki. Później skraj doliny zajmuje las sosnowy. Wkrótce na wysokim przeciwległym brzegu Mogielanki ukazują się zabudowania Mogielnicy. Przechodzimy obok stadionu sportowego. Stąd już niedaleko do Rynku (ok. 22 km, patrz opis).

Trasa 8: Goliany – Łęczeszyce – Lewiczyn – Skurów. Ok. 14 km.

Na trasie wycieczki: niewielkie partie mieszanych lasów, sady owocowe oraz zabytki architektury z okresu baroku.

Od przystanku Goliany na linii kolejki wąskotorowej Warszawa (55 km) — Grójec (14 km) — Nowe Miasto nad Pilicą (29 km) idziemy drogą na pd. wsch. do wsi Łęczeszyce (2 km, patrz opis). Dalej trasę wytycza droga mogielnicka (pn. wsch.). Po lewej widoczne zabudowania dawnej cegielni łęczeszyckiej. Po ok. 2 km skręcamy na prawo drogą prowadzącą skrajem świerkowego lasku. Po niecałym kilometrze wybieramy drogę leśną biegnącą na pn. w;sch. ku wsch. Droga ta przecina sosnowy las a następnie prowadzi jego pn. brzegiem. Mijamy z prawej niewielki stawek. Po ok. 1,5 km dochodzimy do rozwidlenia dróg na skraju lasu. Kierujemy się teraz drogą na pn. wsch. w stronę widocznych zabudowań wsi Tartaczek (ok. 7,5 km) otoczonych sadami. Przez wieś droga prowadzi szpalerem utworzonym z kasztanów, lip i akacji. Docieramy do sosnowego lasu i zagłębiamy się weń ścieżką (na wsch.). Za polaną skręcamy w lewo. Leśna droga biegnie między młodnikami modrzewiowymi, później sosnowymi i brzozowymi. Po wyjściu z lasu spostrzegamy z prawej pierwsze zabudowania wsi Lewiczyn, Trafiamy na szerszą drogę, którą idziemy na pn. Droga wysadzona drzewami owocowymi, najładniej wygląda w 1 połowie maja, w okresie kwitnienia drzew. Teren lekko sfalowany. Dochodzimy do poprzecznej drogi, którą zbaczamy na prawo. Przed nami wzgórze o kształcie rogala, porośnięte pięknym lasem brzozowym. Z lewej, u podnóża żłobi sobie dolinę rzeczka Kraska (prawy dopływ Jeziorki), biorąca swój początek w pobliżu Belska, ok. 5 km na pn. zach. Na szczycie wzgórza właściwe zabudowania wsi Lewiczyn (11 km, patrz opis). Opuszczamy wioskę drogą biegnącą w kierunku pn. Przechodzimy mostek na Krasce. Po ok. 2 km skręcamy w prawo (pn. wsch.), mijamy zabudowania dawnego folwarku Oczesały i docieramy wreszcie do rozwidlenia dróg obok wsi Skurów. Autobusami PKS możemy stąd dojechać do Grójca (4 km), do Warki (22 km) oraz w kierunku Radomia.

Trasa 9: Głuchów – Kocerany – Przęsławice – Jeziorka – Sadków – rez. „Modrzewina” – Mała Wieś – Belsk Duży. Ok. 21 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina rzeczki Jeziorki, rezerwat przyrody „Modrzewina”, sady owocowe, zabytki architektury z okresu neoklasycyzmu.

Wioska Głuchów położona jest przy drodze łączącej Warszawę (40 km) z Grójcem (4 km). Połączenie PKS. W Głuchowie urodził się 6. X. 1882 r. Jan Czekanowski, znany antropolog, etnolog i badacz Afryki, członek PAN. W dawnym browarze Spółdzielnia „Extrakt” prowadzi zakład przetwórstwa owocowego. Schodzimy drogą w dolinę Jeziorki. Po lewej w rozlewisku rzeczki w przyszłości powstanie ośrodek wypoczynkowy. Po przejściu mostku skręcamy na prawo ścieżką, prowadzącą prawym brzegiem rzeczki. Mijamy stary młyn i podążamy ścieżką przez łąki w stronę widocznego łęgu olchowego. Wyszukujemy najdogodniejsze miejsce do przejścia niewielkiego dopływu Jeziorki. Za obszerną polanką rozciąga się ściana lasu, przeważnie sosnowego, wzdłuż której, prawie nad rzeczką, biegnie droga w kierunku pn.-zach. Wiosną lub po długotrwałych opadach jest ona w wielu miejscach podmokła (obejście lasem). Las ten obfituje w poziomki i maliny. Dalej drodze towarzyszy las liściasty z przewagą grabów. Po ok. 2 km docieramy do poprzecznej drogi, którą skręcamy na prawo. Przyjemniej jednak maszerować ścieżką, biegnącą równolegle do drogi w starszym mieszanym lesie, za ścianą młodej sośniny. Wychodzimy z lasu, obok młyna w Koceranach (4 km). Piaszczysta droga prowadzi nas teraz wzdłuż rzeczki w kierunku pd.-zach. Z niewielkiego wzniesienia roztacza się ładny widok na niebieskie tafle rybnych stawów i ciemną ścianę lasu na przeciwległym brzegu Jeziorki. Docieramy wreszcie do Przęsławic (7,5 km, sklep spożywczy, przystanek PKS), wioski położonej przy drodze łączącej Grójec (7 km) z Mszczonowem (22 km).

Idziemy drogą kilkadziesiąt metrów w lewo, aby następnie skręcić w prawo polną drogą wiodącą znowu na pd. zach. Z lewej wzgórze z malowniczo porozrzucanymi kępami drzew. Z prawej, wśród olch, płynie Jeziorka. Krajobraz staje się coraz bardziej interesujący. Rozpoczyna się wyraźny przełom rzeczki przez okoliczne wzniesienia. Po ok. 2 km droga skręca lekko w lewo. Po prawej zabudowania wsi Jeziora, gdzie urodził się uczestnik powstania listopadowego, poeta Konstanty Gaszyński (1809—1866). Dalej idziemy skrajem starodrzewu sosnowego, porastającego brzeg doliny. Niebawem wieś Jeziorka (10 km, sklep spożywczy, poczta). Jest to stara osada, która już w XV w. posiadała kościół, wzniesiony przez benedyktynów z Pułtuska. Obok kościoła rosną dwa potężne, stare modrzewie.

Wracamy do skraju lasu, po czym wspinamy się ścieżką na szczyt wysokiego wzgórza (189 m npm., ok. 40 m nad poziomem rzeczki), z którego roztacza się malowniczy widok. W dole wśród drzew przebłyskują dachy chat, a dalej wije się wśród olch Jeziorka. Stoki doliny przecinają barwne pasy schodzących do wsi pól. Przeciwległy, również wysoki brzeg rzeczki zieleni się plamą młodych sosen. Ze szczytu wzgórza ścieżka prowadzi nas w dół. Na skrzyżowaniu kilku dróg wybieramy prowadzącą w kierunku pd.-zach. Za wioską Czekaj droga skręca na pd., biegnąc wśród sadów. Szczególnie pięknie tu w pierwszej połowie maja, kiedy drzewa owocowe obsypane są białym kwieciem. W oddali, z lewej, rysuje się duża, ciemna ściana lasu — to rezerwat ,,Modrzewina”. Dalej idziemy przez wsie Sadków, Aleksandrówkę i Rożce (15 km), gdzie przy szkole skręcamy w lewo do lasu. Droga biegnie przez środek pięknego rezerwatu, po czym wśród szpaleru starych lip doprowadza do przystanku kolejki wąskotorowej Mała Wieś (19 km). 0,5 km na pd. od przystanku położony jest zespół pałacowy w Małej Wsi (zabytki i rezerwat „Modrzewina”, patrz opis). Wysadzana starymi drzewami droga doprowadza po 1 km do Belska Dużego (patrz opis).

Trasa 10: Przęsławice – Jeziorka – Wilczoruda – Wygnanka – Osuchów – Lutkówka – Chudolipie. Ok. 22 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina rzeczki Jeziorki, zabytkowe drzewa w parku w Osuchowie, urozmaicone lasy osuchowskie, zabytki architektury z XVII—XIX w.

Przęsławice położone są w dolinie rzeczki Jeziorki przy drodze łączącej Grójec (7 km) z Mszczonowem (22 km). Z miejscowościami tymi połączenie PKS. We wsi sklep spożywczy.

Od drogi skręcamy na lewo w polną drogę wiodącą na pd. zach. Z lewej wzgórze z malowniczo porozrzucanymi kępami drzew. Z prawej, wśród olch, płynie Jeziorka. Krajobraz okolicy urozmaicony. Rozpoczyna się tu wyraźny przełom rzeczki przez okoliczne wzniesienia. Po ok. 2 km droga skręca nieco w lewo. Po prawej widoczne zabudowania wsi Jeziora, gdzie urodził się uczestnik powstania listopadowego, poeta Konstanty Gaszyński (1809—1886). Następnie idziemy skrajem starodrzewu sosnowego, porastającego brzeg doliny. Na zachodnim krańcu lasu warto wspiąć się ścieżką na szczyt wysokiego wzgórza (189 m npm., ok. 40 m nad poziomem rzeczki), z którego roztacza się malowniczy widok. W dole, wśród drzew, przebłyskują dachy chat wsi Jeziorka. Dalej widoczna jest wijąca się wśród olch rzeczka Jeziorka. Stoki doliny przecinają barwne pasy schodzących do wsi pól. Przeciwległy, także wysoki brzeg rzeczki zieleni się młodym lasem sosnowym. Wracamy na dół i zatrzymu jemy się na chwilę we wsi (ok. 3 km, sklep spożywczy, poczta). Jeziorka jest starą osadą. Wiadomo że już w XV w. istniał tu kościół wzniesiony przez benedyktynów z Pułtuska. Obok kościoła rosną dwa potężne, stare modrzewie.

Z Jeziorki wyruszamy w kierunku zach. Po ok. 2 km przechodzimy na przeciwległy brzeg Jeziorki. Rzeczka nawadnia tu szereg stawów rybnych. Największy z nich zarośnięty jest częściowo trzciną. Droga biegnąca nad rzeczką jest bardzo piaszczysta. Lepiej więc wybrać ścieżkę prowadzącą stokiem doliny nieco dalej od drogi. Ścieżka przecina niebawem zagajnik sosnowy. W pewnym miejscu ze wzgórza roztacza się rozległy, malowniczy widok na nadrzeczne łąki i przeciwległy wysoki brzeg doliny z przylepionymi jakby do niego chatami niewielkiej wioski Grabie. Wieś ta była niegdyś własnością benedyktynów pułtuskich.

Znowu zagłębiamy się w zagajnik, po czym schodzimy do wsi Daszówka (6,5 km). Po prawej ładny lasek brzozowy. Możemy wędrować dalej łąkami nad samą rzeczką bądź też iść drogą. Wkrótce wieś Wilczoruda (połączenie PKS z Grójcem — 16 km, klub prasy i książki „Ruch”). Nadal trzymamy się doliny Jeziorki. Za wsią Cychry (10,5 km) znów ładny widok na wijącą się w dolinie rzeczkę, stawy, soczyste nadrzeczne łąki oraz rozrzucone i kępy drzew na prawym brzegu. Względna różnica poziomów przekracza na tym odcinku 35 m. Niebawem mijamy fragment sosnowego lasu. Droga wiedzie teraz brzegiem stawu, po minięciu którego przechodzi na drugą stronę Jeziorki. Mijamy zabudowania wioski Wygnanka. Wkrótce opuszczamy dolinę Jeziorki. Droga przybiera kierunek zach., przechodzi obok niewielkiego sosnowego lasku, a później pozostawia po lewej malowniczą brzezinę. Jesteśmy w Osuchowie (15 km, patrz opis).

Po zwiedzeniu dworku i parku, idziemy przez wieś na pn. wsch. Droga skręca ku wschodowi. Przecinamy Jeziorkę płynącą w dość płytkiej dolince. Rzeczka bierze swój początek ok. 1,5 km na pn. zach. od miejsca, w którym się znajdujemy. Mijamy kilka zabudowań wsi Dębiny Osuchowski, po czym zbaczamy na pn. zach. drogą biegnącą skrajem ładnego sosnowego lasu. Dochodzimy do drogi opodal Lutkówki (20,5 km, patrz opis).

Stąd już niedaleko do Chudolipia, wsi położonej przy drodze łączącej Grójec (18 km) z Mszczonowem (11 km). Komunikacja PKS.

W odległości ok. 3 km na pn. wsch. od Chudolipia, za ładnym mieszanym lasem leżą Petrykozy z zabytkowym dworem z końca XVIII w. (patrz opis).

Trasa 11: przyst. kol. Lesznowola – Głuchów – Kocerany – Michrów – Swiętochów – Tarczyn. 19 km.

Na trasie wycieczki: malownicze doliny rzeczek Jeziorki i Tarczynki, urozmaicone partie leśne oraz zabytki architektury z XIV—XIX w.

Dojazd kolejką wąskotorową do przystanku Lesznowola na linii Warszawa (37 km) — Grójec (4 km). Od przystanku idziemy niecały kilometr na pn. wzdłuż torów do zabudowań gospodarczych w Kośminie, użytkowanych obecnie przez PG Rybne, jedno z najlepszych w województwie. Przed nami błyszczące tafle licznych stawów rybnych, nawadnianych przez Jeziorkę, ciągnących się na zach. na przestrzeni blisko 2 km. Przechodzimy na drugą stronę rzeczki, a następnie idziemy groblami wśród stawów na ich prawą stronę. Dalej przecinamy niewielki las i dochodzimy do Głuchowa (ok. 4 km). Do wioski tej można także dojść, idąc stale wzdłuż stawów po ich prawej stronie, następnie nad rzeczką. Nad szeroko rozlaną Jeziorką powstanie w przyszłości ośrodek wypoczynkowy dla mieszkańców Grójca. Dalszy czterokilometrowy odcinek trasy od Koceran został opisany w trasie nr 9.

Przy dawnym młynie w Koceranach przechodzimy na drugą stronę Jeziorki. Po lewej stawy rybne. Skręcamy na lewo (pn, zach.) w pierwszą drogę zagłębiającą się w sosnowy las. Niebawem wychodzimy obok szeregu stawów, ciągnących się w płytkiej dolince. Droga prowadzi teraz lewym ich brzegiem. W drugim stawie możliwość kąpieli. Groblą między stawami docieramy do wsi Michrów (ponad 10 km, połącz. PKS z Warszawą — 34 km i z Grójcem — 16 km). Na terenie podworskim znajduje się obecnie ośrodek hodowlany. Na polanie parkowej przed dworkiem stoi piękny jawor o obwodzie 407 cm — po mnik przyrody. Staw w głębi parku otoczony jest starymi drzewami.

Ze wsi wyruszamy traktem w kierunku pn.-wsch. Po ok. 1,5 km po lewej stronie, na skraju lasu, ciekawy okaz zrośniętych z sobą, u nasady sosny z dębem, uznany za pomnik przyrody. Dąb posiada obwód 195 cm, a sosna — 210 cim. Idziemy teraz skrajem lasu na pn. zach. Po prawej dość urozmaicony mieszany drzewostan. Znaleźć w nim można poziomki i maliny. Po 1 km skręcamy na lewo w inną drogę. Po chwili pozostawiamy ją po lewej i udajemy się w kierunku pn.-zach. ku zach. wzdłuż lekko zaznaczonej śródleśnej dolinki niewielkiego strumyka. Niebawem trafiamy na zabudowania wioski Swiętochów (14,5 km). Ze środka wsi podążamy na pn. Wkrótce stajemy nad Tarczynką. Rzeczka płynie w głęboko wciętej, wąskiej dolinie. Wysokie jej brzegi porośnięte są lasem. Szczególnie piękny jest brzeg lewy, pokryty w wielu miejscach bujnie podszytym lasem świerkowym. Obok rzeczki ciągnie się pas stawów zarosłych trzcinami i szuwarami. Niektóre mają małe piaszczyste plaże i nadają się do kąpieli. Idziemy na wschód wałem odgradzającym stawy od rzeki lub ścieżką lewym skrajem doliny. Brzegi stawów porastają miejscami krzaki soczystych malin i jeżyn, Od miejsca, gdzie kończy się pierwszy ciąg stawów i brzegi doliny wyraźnie się obniżają — podążamy lewą stroną rzeczki przez łąki. Dalej, .na otwartym terenie, przechodzimy groblami między drugim ciągiem stawów. Przed nami na wysokim brzegu widoczne osiedle Tarczyn (19 km, patrz opis).

Trasa 12: Gościeńczyce — Prażmów — Zawodne — Łoś. Ok. 14 km.

Na trasie wycieczki: malownicza dolina rzeczki Jeziorki z rozległymi łąkami, urozmaicone Lasy Chojnowskie, zabytki architektury z okresu neoklasycyzmu, pamiątki związane z wydarzeniami powstania 1863 r.

Do wsi Gościeńczyce dojeżdżamy autobusem PKS kursującym na linii Grójec (10 km) — Piaseczno (22 km). W miejscowym dworze przebywał często poeta Kazimierz Brodziński (1791—1835). W XIX. w. odkryto tu cmentarzysko prehistoryczne z wieloma urnami.

Trasa prowadzi na pn. wzdłuż prawego brzegu rzeczki Jeziorki. Szczególnie pięknie tu w ostatniej dekadzie maja i pierwszej czerwca, kiedy nadrzeczne łąki pokryte są wspaniałymi kobiercami różnobarwnych kwiatów. Rzeczka bardzo silnie meandruje, co chwila zmieniając swój kierunek. Po 4 km docieramy do wsi Prażmów położonej na wysokim brzegu (patrz opis). Dalej podążamy 1 km szosą. Spotykamy przy niej kilka okazów starych lip. Na skraju wsi Zawodne zbaczamy w lewo. Przechodzimy między jej zabudowaniami i nie dochodząc do mostu na Jeziorce obieramy polną drogę prowadzącą na pn. Opuszczamy wioskę. Po lewej malownicze nadrzeczne łąki, kępy zarośli. Niebawem przecinamy sosnowy lasek. Droga biegnie następnie przez pola i doprowadza do brzegu dość wysokiej skarpy doliny Jeziorki. Możemy teraz iść skrajem skarpy aż do mostu kol. na linii Skierniewice -— Góra Kalwaria — Pilawa (ok. 7,5 km). Dalej ścieżka prowadzi wśród łąk nadal prawym brzegiem rzeczki. To chyba najładniejszy odcinek trasy. Miejscami do Jeziorki dochodzą liściaste lasy. Po ok. 2 km lewy brzeg rzeczki zajmuje urozmaicony mieszany las, a po prawej mamy duże połacie łąk. Tutaj uchodzi do Jeziorki jej lewy dopływ, Tarczynka. Od tego miejsca Jeziorka zmienia nazwę na Jeziorną. Jeziorna skręca teraz na pn. wsch. i podpływa pod wysoką skarpę, na (której rozłożyły się zabudowania letniskowej wioski Łoś. Jest tu ładna aleja lipowa prowadząca w kierunku rzeczki, a na terenie podworskim zachowały się fragmenty dawnego park u. Na pn. i wsch. od wioski rozciągają się najbardziej na pd. wysunięte części Lasów Chojnowskich. Obfitują one w poziomki, jagody i grzyby. Łoś posiada połączenie PKS z Grójcem – 18 km i Piasecznem – 14 km.

Opublikowano Artykuł, Grójec, mazowieckie, powiat grójecki, Warka | Skomentuj

Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty – Chynów

Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty – Chynów

Turystyka rowerowa, trasa metro Kabaty – Chynów

Proponowana trasa prowadzi granicą dwóch krain: Równiny Warszawskiej i Doliny środkowej Wisty. Jej najważniejszym punktem jest średniowieczny zamek w Czersku, ale po drodze nie zabraknie innych ciekawych miejsc Słone kropelki w konstancińskiej tężni przypomną Ci nadmorską atmosferę, a zabytkowe wille uwiodą swoim urokiem. Wisła pod Gassami jest zupełnie inną rzeką, niż w stolicy. Na piaszczystych łachach wysiadują białe stada mew. Na końcu trasy czeka uroczy drewniany kościółek i pyszne jabłka z mazowieckich sadów.

Długość trasy: 53 km. Oznakowanie: Bez znaków, fragmenty trasy wiodą szlakami pieszymi. Trudności: Trasa łatwa. Komunikacja publiczna: Kabaty – stołeczne metro, Chynów – stacja kolejowa na linii Radom – Warszawa.

Mapa trasy rowerowej Kabaty - Chynów

0 km Metro Kabaty, Ze stacji metra ścieżka rowerowa prowadzi w stronę ul. Wąwozowej i dalej do Lasu Kabackiego. Ulubione miejsce wypoczynku mieszkańców południowej Warszawy od 1980 r. ma status rezerwatu przyrody. Teren łowiecki właścicieli Wilanowa (Potockich i Branickich) został w 1939 r. wykupiony przez władze Warszawy. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był prezydent Stefan Starzyński -dziś rezerwat nosi jego imię. W pogodne weekendy jest tu naprawdę tłoczno. Wszyscy chcą odpocząć w cieniu wiekowych drzew.

2,5 km Park Kultury i Wypoczynku, Po lewej stronie mijasz gajówkę, a po chwili wjeżdżasz na otwarty teren. Na skraju lasu znajdują się wiaty wypoczynkowe i plac zabaw dla dzieci, a droga w lewo prowadzi w głąb Parku Kultury i Wypoczynku. W leśnej scenerii działają tam bary, odkryty basen i wesołe miasteczka.

Jedź dalej prosto skrajem lasu, który po chwili ustąpi miejsca ogrodzeniu. To Ogród Botaniczny PAN. Wizytę w jednym z najbardziej ukwieconych miejsc stolicy odłóż na inną okazję, bo do środka nie wolno wchodzić z rowerami. Najlepiej przyjechać tu wiosną, kiedy zakwita unikalna kolekcja azalii.

Od pewnego czasu Twojej trasie towarzyszą znaki zielone. Skręć za nimi w lewo. Ulica Prawdziwka, a następnie ulica Borowa – sprowadzą Cię w dolinę Wisły.

5,5 km Klarysew, Po przeciwnej stronie ruchliwej ul. Warszawskiej stoi charakterystyczny budynek dawnej stacji kolejki wąskotorowej, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu woziła pasażerów z Piaseczna do Wilanowa. Skręć w prawo – w ulicę Warszawską – i ścieżką rowerową jedź w stronę centrum Konstancina. Wygodna jazda skończy się przy torach kolejowych.

6,5 km Rondo, Skręć w lewo, w ulicę Piaseczyńską. Znowu możesz jechać ścieżką rowerową. Po około 1 km napotkasz znaki niebieskie. Skręć za nimi w lewo. Szutrowa droga prowadzi w stronę mostku na Jeziorce i dalej do Parku Zdrojowego w Konstancinie.

Chociaż trudno to sobie wyobrazić, modna podwarszawska miejscowość ma niewiele ponad sto lat. W 1897 r. Witold Skórzewski (właściciel dóbr Obory) rozparcelował ziemie nad Jeziorka, planując urządzenie w sosnowych borach letniska. Od imienia swej matki nazwał je Konstancinem. Luksusowe wille wyrosły wśród sosen jak grzyby po deszczu. Zdrowy mikroklimat, złoża borowiny i bogate źródła solankowe sprawiły, że Konstancin do dzisiaj jest cenionym uzdrowiskiem, a przy okazji jednym z najmodniejszych podwarszawskich adresów.

8,2 km Park Zdrojowy, Duży park w stylu angielskim urządzono w początkach historii Konstancina. Jego największą atrakcją jest tężnia solankowa, mająca 40 m długości i 6 m wysokości. Po gęstych wiązkach wikliny spływają powoli kropelki solanki, tworząc w powietrzu nasyconą minerałami mgiełkę. Pobyt w tężni pomaga w leczeniu przewlekłych nieżytów górnych dróg oddechowych, zabezpiecza też przed chorobami spowodowanymi przez miejskie zanieczyszczenia powietrza.

Znaki niebieskie prowadzą przez najstarszą, willową część miejscowości — ulicami Matejki i Mickiewicza. Po chwili niska zabudowa ustępuje miejsca blokom. Wjeżdżasz na krawędź doliny Wisły. W dole rozpościera się gęstwina rezerwatu „Łęgi Oborskie” Ochronie podlega naturalny łęg wiązowo-jesionowy, niegdyś formacja charakterystyczna dla dużej części doliny Wisły.
Jedź dalej prowadzącą u podnóża skarpy ul. Literacką.

11 km Pałac w Oborach, Po lewej ręce mijasz malowniczą aleję, prowadzącą do dworu w Oborach. Barokową rezydencję zbudowano w latach 1681—1688 dla kanclerza wielkiego koronnego Jana Wielopolskiego. Projektant budowli wywodził się z kręgu znakomitego architekta Tylmana z Gameren. Potężny dwór ma charakterystyczny mansardowy dach. Całość otacza zabytkowy park, w którym rośnie wiele pomnikowych drzew. Od wielu lat dwór w Oborach pełni rolę domu pracy twórczej literatów. Powstał tu niejeden znany wiersz czy opowiadanie.

Jedź cały czas główną drogą, która łagodnie zakręci w lewo i skieruje się na wschód, w stronę koryta Wisły. Przetniesz ciemny olszowy lasek (rezerwat „Łyczyńska Olszyna”) i wyjedziesz na otwartą przestrzeń. Prosta jak strzała droga prowadzi do miejscowości Gassy.

15,5 km Gassy, Wjedź na wał wiślany i kieruj się na południe. Po mniej więcej kilometrze odbija w prawo wąska polna droga. Jadąc nią, miniesz wieś Piaski, a po chwili przetniesz starorzecze Wisły. Na znajdującym się zaraz za wodą rozjeździe w Cieciszewie skręć w lewo. Znaki żółte poprowadzą Cię polnymi drogami do Dębówki.

20,5 km Dębówka, Na skrzyżowaniu znaki żółte skręcają w lewo, w stronę Wisły. Ty jedź dalej – prosto. Asfaltowa droga prowadzi wśród sadów i plantacji do Podłęcza, a dalej wzdłuż wału, przez Wólkę Dworską. Koniecznie wyjdź na wał, który oddziela Cię od jednego z najpiękniejszych mazowieckich widoków. Panorama piaszczystych łach w korycie Wisły zachęca do dłuższego odpoczynku.

Z nowymi siłami jedź dalej na południe. Szosa przecina wał i prowadzi pod wiaduktem kolejowym.

29 km Góra Kalwaria, Nagrodą za męczący podjazd ul. Lipkowską jest rozległy widok na dolinę Wisły. Centrum miasta wyznaczają wysokie wieże kościelne. Dojedziesz do nich, skręcając w prawo, w ul. Szpitalną, a następnie w lewo, w ul. Pijarską.

W drugiej połowie XVII w. w niewielkiej miejscowości (na wysokim brzegu rzeki) biskup Stefan Wierzbowski założył kalwarię mającą naśladować oryginał z Jerozolimy. Założenie, wzniesione na planie krzyża, obejmowało 6 kościołów, 35 kaplic i 5 klasztorów. Do dzisiaj zachowało się tylko kilka zabytków. W miejscu, gdzie ul. Pijarska przecina rozległy rynek, krzyżowały się ramiona kalwaryjskiego krzyża. Usypano tam sztuczny wzgórek, na którym stoi barokowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, dawna kaplica kalwaryjska (zwana Domem Piłata). Na wschód od kościoła wznosi się zgrabny klasycystyczny ratusz z 1834 r. Przylegają do niego dawne jatki z kolumnowymi podcieniami. Na tyłach ratusza znajduje się zrekonstruowany pałac biskupi z drugiej połowy XVIII w. Wschodni kraniec rynku wyznacza okazały kościół i klasztor pobernardyński. Barokową świątynię wzniesiono w latach 1755-1759 według projektu Jakuba Fontany. Zachował się bogaty, późnobarokowy wystrój wnętrza. W kaplicy po prawej znajduje się słynący cudami obraz Matki Boskiej z drugiej połowy XVII w.

34,5 km Czersk, Za kościołem skręć w prawo i brukowaną ul. św. Antoniego zjedź stromo w dół. Dalej czeka na Ciebie mostek na rzece Cedron i tunel pod ruchliwą szosą nr 50. Asfaltowa szosa prowadzi dalej wzdłuż wału. Tam, gdzie go przecina, jedź dalej prosto żwirówką. Kieruj się oznakowaniem zielonego szlaku. Po chwili zza otaczających Cię drzew owocowych dostrzeżesz wieże Czerska. Po dojechaniu do asfaltu skręć w prawo. Na stromym podjeździe trzeba wytężyć mięśnie.

Zaraz po wjechaniu na skarpę skręć w lewo. Ścieżka przez teren przykościelny prowadzi do zamku. Na jego teren można wejść z rowerem.

Jedna z najstarszych miejscowości Mazowsza była w średniowieczu ważnym grodem handlowym i ośrodkiem władzy książęcej. Czersk leżał wówczas nad Wisłą. Kiedy w końcu XVI w. rzeka odsunęła się od miasta na ponad 2 km, gród utracił walory obronne i znaczenie gospodarcze. Dziś maleńkie miasteczko wydaje się być oazą spokoju.

Najcenniejszym zabytkiem Czerska są ruiny gotyckiego zamku. Budowlę wzniesiono na przełomie XIV i XV w. z rozkazu księcia Janusza I. Do zamku prowadzi XVIII-wieczny most arkadowy. Ze średniowiecznych zabudowań zachowały się, częściowo odrestaurowane, trzy baszty i łączący je mur. Dół na środku dziedzińca wyznacza miejsce po studni. Kwadratowa wieża wjazdowa służyła wartownikom, prawdopodobnie mieszkał w niej również zarządca. W najwyższej baszcie zachodniej znajdowały się magazyny, a baszta wschodnia pełniła rolę więzienia. Z wież roztacza się wspaniały widok na sady w dolinie Wisły.

Jak każdy przyzwoity zamek, ten również ma swoją białą damę. I to nie byle jaką, bo straszy tu sama królowa Bona. Już od kilkuset lat poszukuje ona rozsypanych pereł ze swojego naszyjnika, który pękł, kiedy opuszczała Czersk, udając się do rodzinnych Włoch.

Tuż obok zamku leży senny rynek, który opuszczamy, kierując się na południowy zachód, do szosy prowadzącej do Tarnobrzega. Wjeżdżając na nią, skręcamy w lewo i pedałujemy ruchliwą drogą przez półtora kilometra. Za mostkiem, na rzeczce Czarnej znajduje się skrzyżowanie. Wprawo prowadzi asfaltowa droga do Wincentowa. Wybierz szutrówkę do Pęcławia, odchodzącą na południowy zachód, po przekątne; między dwiema szosami. Po niedługim czasie na drodze pojawi się asfalt.

45,5 km Machcin, Na skrzyżowaniu skręć w prawo, a po stu metrach w lewo, w szutrową drogę prowadzącą na południowy zachód. Kilometr dalej 1 na rozwidleniu – wybierz prawą odnogę. Jedziesz teraz wąską polną drogą wśród malowniczych sadów. Znajdujesz się w wielkim owocowym zagłębiu, które rozciąga się od Góry Kalwarii po Grójec i Nowe Miasto nad Pilicą. Najpiękniej jest jechać tędy wiosną, kiedy wszystko tonie w kwiatach. Po dwóch kilometrach na drodze pojawia się żwir, a po kolejnym tysiącu metrów dojeżdżasz do asfaltu. Skręć w prawo.

Na skrzyżowaniu skręć w lewo. Wokół sady, łąki i pola uprawne tworzą malowniczą mozaikę. Krajobraz przekształcony ręką człowieka też bywa atrakcyjny! Po 3 km wjedziesz między domy wsi Jakubowizna. Półtora kilometra dalej droga przecina tory kolejowe. Nie skręcaj jeszcze na stację -warto nadłożyć kolejne półtora kilometra i zajrzeć do Chynowa.

51,5 Kościół w Chynowie, Mały drewniany kościółek pochodzi z pierwszej połowy XVIII w. Skromny na zewnątrz, w środku zachwyca bogatym wyposażeniem. Późnorenesansowy ołtarz główny pochodzi z okresu budowy kościoła. Ołtarze boczne są barokowe. Obok kościoła stoi XIX-wieczna dzwonnica.

53 km Stacja Chynów, na dzisiaj wystarczy! Teraz rower stanie się pasażerem kolei.

Informacje praktyczne

Góra Kalwaria; restauracja Marysieńka,
ul. Dominikańska 7, tel. (22) 727 31 28

Góra Kalwaria; Pizzeria Omega,
ul. Dominikańska 32, tel. (22)717 85 03

Góra Kalwaria; Restauracja Złoty Róg,
ul. Wojska Polskiego 37, tel. (22) 727 41 36

Konstancin Jeziorna; hotel Alicja (z restauracją),
ul. Pocztowa 15, tel. (22) 754 34 91

Konstancin Jeziorna; hotel Konstancja (z restauracją),
ul. Źródlana 6/8, tel. (22) 75411 55

Opublikowano Artykuł, mazowieckie, powiat piaseczyński

Opis trasy w odcinkach :-)

Pilica praktycznie:

Radomka praktycznie:

Kalejdoskopy zdjęć

Pilica:

Radomka:

Wisła:

** Zdjęcia w Panoramio

Aktywny Wypoczynek ;-)

Wypożyczalnia STER Warka ul. Mostowa 30

komorka 601-418-860, telefon 048-667-2281
gadu-gadu 9591236 skype sterwarka
email kajaki@onet.pl, witold@batte.pl
uwaga zamów kajaki na wakacje już dziś

Poleć nas w serwisach społecznościowych

Nowe, wygodne kajaki polietylenowe

BRIO - turystyczny kajak dwuosobowy z miejscem dla dziecka
PRO TOUR 470 - kajak dwuosobowy z lukiem bagażowym i miejscem dla dziecka, długość
Kanadyjka rodzinna na wyprawy, długość 5,2m

Informacje turystyczne

Szlak Kajakowy - Pilica: Szlak Kajakowy - Radomka: Szlak Kajakowy - Wisła:

Pogoda Warka, PKP, PKS, rzeki, map24, GPS

Wypożyczalnia kajaków "STER" - Witold Batte | ul. Mostowa 30, 05-660 Warka | NIP: 797-103-27-56 | tel. 601-418-860