Archiwa tagu: technika pływania

Technika pływania kajakiem po dzikich wodach

Nowe możliwości, jakie stworzył sprzęt z tworzyw sztucznych oraz możliwości szybkiego przerzucania sprzętu sztywnego w dowolne miejsce (transport samochodowy) uczyniły, zwłaszcza w krajach Europy Zachodniej, bardzo popularną turystykę graniczącą z wyczynem uprawianą na wodach o dużym stopniu trudności. Wody te, to rzeki górskie o nieregularnym nurcie, zaliczane do tzw. wód dzikich. Ich pokonywanie możliwe jest tylko na sprzęcie 2 tworzyw poliestrowych: kajakach jedynkach, oraz kanadyjkach jedynkach i dwójkach (oczywiście wyposażonych w fartuchy). Sprawą równie ważną jak sprzęt jest odpowiednia technika, której wymagają zmieniające się w szybkim tempie sytuacje i występujące przeszkody naturalne.

Pływanie, nawet turystyczne po wodach, których stopień trudności jest większy niż III wymaga znajomości i opanowania elementów techniki slalomowej.

Z drugiej strony ta forma kajakarstwa dostarcza wielu emocji i jest świetną formą doskonalenia umiejętności, dlatego też zyskuje coraz więcej zwolenników.

Trudności techniczne występujące na wodach dzikich związane są z dużym spadkiem wody, a tym samym jej dużą prędkością. Nie regularności brzegów (zwężenia, gwałtowne zakręty), oraz występujące w nurcie głazy, wystające ponad powierzchnię wody i ukryte pod nią są przyczyną powstawania wirów, dużych fal, od-wojów i cofek.

Pokonywanie dzikich wód wymaga szczególnie pewnego związania kajakarza z łodzią, aby napęd mógł być skutecznie przenoszony na kajak czy kanadyjkę i aby wszelkie manewry wykonywane były pewnie. W związku z tym siedzenie kajaka powinno być tak wyprofilowane, aby unieruchamiało dolną część ciała. Nogi lekko zgięte w kolanach opierają się o podnóżek, a rozstawione kolana powinny zapierać się o specjalnie wyprofilowane podpórki. Równocześnie górna część korpusu powinna odleć dużą swobodę ruchów. W kanadyjkach klęczy się jak najniżej, z równoczesnym okraczanym przysiadem na siodełku, uda i stopy są unieruchomione w pętlach z taśmy.

Różnica techniki w kajaka i kanadyjce – wynika przede wszystkim z rodzaju wiosła i pozycji zajmowanej w tych łodziach. Kajak jedynka – daje największe możliwości techniczne ze względu na duży i obustronny zasięg wiosła, co umożliwia bardzo szybkie manewry i reakcje. Kanadyjka jedynka — jest łodzią bardzo trudną do opanowania. Wiosło, którym posługujemy się tylko z jednej strony ogranicza zasięg. Z reguły nie zmienia się strony wiosłowania w CI, a zakres wiosłowania po stronie przeciwnej do normalnej uzyskuje się poprzez sięgnięcie wiosłem bez zmiany uchwytu. Kanadyjka dwójka – każdy z członków załogi wiosłuje po swojej stronie. Obaj uzupełniają się, a tylny, mający lepszy przegląd sytuacji spełnia rolę kapitana.

Zasady doboru długości wioseł w pływaniu po wodach dzikich

  • dla kajaków jedynek – 210 – 220 cm
  • dla kanadyjek dwójek – 145 – 155 cm
  • dla kanadyjek jedynek – 150 – 160 cm

Przybliżona reguła mówi, że w C II wiosło powinno sięgać do podbródka, a w CI – o 5 ca dłuższe, a w kajakach na wysokość połowy ręki uniesionej do góry.

Elementy techniki

Manewry, które wykonuje się podczas pokonywania wód dzikich trudno nieraz precyzyjnie rozdzielić na poszczególne elementy. Tym niemniej nożna, opierając się na technice stosowanej w slalomie usystematyzować pewne elementy, które pozwolą opisać sposób pokonywania najważniejszych typów przeszkód.

Płynięcie naprzód – Podobnie, jak przy pływaniu turystycznym, czy też w kajakarstwie płaskim pociągnięciem wiosłem wykonuje się wzdłuż burt łodzi, aby uniknąć niezamierzonego skręcania. Ale uchwyt wiosła jest o 1-2 szerokości dłoni większy, aby być przygotowanym do szerokich pociągnięć sterujących. Poza tym w trakcie wiosłowania można zmienić szerokość uchwytu w celu zwiększenia działającej dźwigni niosła.

W kanadyjce, aby możliwe były długie, pionowe pociągnięcia, nachyla się górną część ciała przy zanurzeniu pióra.

W kanadyjce każde pociągnięcie wymaga korekcji wytrąconej z kierunku łodzi. Na wodzie spokojnej sterowanie może odbywać się poprzez przekręcenie pióra wiosła na zewnątrz.

Na wodzie dzikiej, trudnej wystosowuje się kanadyjkę poprzez skręcenie pióra wiosła do wewnątrz końcowej fazy pociąg-cięcia. Równocześnie ręką trzymającą główkę wiosła przyciągamy górną część drzewca wiosła do siebie. Środek drzewca oparty jest o burtę, a pióro poprzez powstałą dźwignię odpychana jest od burty i wysterowuje łódź. Ten sposób wysterowania jest bezpieczny, bowiem wiosło jest wtedy cały czas gotowe do ewentualnego podparcia łodzi wytrąconej z równowagi.

Płyniecie do tyłu. Odbywa się poprzez odwrócenie ruchów przy płynięciu do przodu. Ręka ciągnąca staje się wypychającą i na odwrót. Ruch do tyłu stwarza duże trudności wskutek przesunięcia środka ciężkości ku rafie i zanurzeniu się rufy pod wodę, co powoduje trudności w sterowaniu i niebezpieczeństwo wywrotki.

Zmiana kierunku – ma najważniejsze znaczenie w technice pływania po wodach dzikich. Wymagają tego liczne przeszkody naturalne, które przy szybkim prądzie zmuszają do błyskawicznych manewrów zmiany kierunku płynięcia.

W slalomie kajakowym wykształciły się specjalne formy techniki. W okresie początkowym była to technika uderzeń do przodu i do tyłu (kontr).

W celu zwiększenia szybkości manewrów (co jest ostatecznym celem slalomu) powstała technika wykorzystująca każdy manewr zmiany kierunku również do napędu łodzi. Jest to tzw. technika pociągnięć.

Zmiana położenia łodzi – jest najprostszym sposobem zmiany kierunku. Wiosłowanie nadal pozostaje takie, jak przy płynięciu prosto, natomiast poprzez boczny skręt bioder łódź zostaje przechylona, z tym że środek ciężkości pozostaje nad środkiem wyporu. Wygięcie kila skręca łódź w kierunku przeciwnym do wychylenia. W takiej pozycji powiększa się również wznos kila (linia kila zanurzona jest na mniejszej długości), przez co łódź skręca łatwiej niż normalnie.

Drugi sposób przechyłu łodzi uzyskuje się poprzez wychylanie środka ciężkości ciała poza środek wyporu. Przez to uzyskuje się:

  • przedłużenie dźwigni wiosła,
  • większą zdolność skrętu łodzi,
  • większą siłę pociągnięcia dzięki pracy mięśni górnej części korpusu.

Znajdujące się w przodzie pióro wiosła służy do napędu i zmiany kierunku oraz podtrzymuje ciężar ciała. Im większa jest różnica szybkości pióra wiosła i wody, tym łatwiejsze jest utrzymanie łodzi w tej pozycji. Ten sposób pochylenia łodzi stosuje się zawsze na szybkim aorcie przy promowaniu oraz przechodzeniu z wody spokojnej na szybki nurt.

Zasadą podstawową jest pochylenie łodzi w taką stronę, aby prąd uderzał w dno łodzi. Im prąd jest szybszy, tym pochylenie łodzi musi być większe. Jeżeli woda nacierać będzie na pokład kajaka czy kanadyjki, spowoduje to niechybnie wciśnięcie pokładu pod powierzchnię i wywrotkę.

Oczywiście zmianę kierunku uzyskać można stosując którykolwiek z omówionych wcześniej elementów (kontrowanie, zagarnianie z jednej strony lub zagarnianie łukiem od dzioba). Z tym, że kontrowanie może spowodować wywrotkę i nie zaleca się stosować tego elementu na wodach dzikich.

Elementem, który daje bardzo duże możliwości manewru jest ściąganie łodzi na wiosło. Manewr ten dla kanadyjki dwójki został omówiony w rozdziale III. Również w kajaku jedynce wykonuje się ten element i to zarówno w przypadku, jeżeli kajak posiada prędkości względem wody, jak i bez prędkości.

Element ten wykonywany bez prędkości polega na podparciu się piórem wiosła włożonego do wody równolegle do burty kajaka i przyciągnięciu kajaka do wiosła. Tym samym kajak zostaje przesunięty w bok o odległość zależną od zasięgu pociągnięcia.

Jeżeli kajak posiada prędkość względem wody, wystarczy włożenie pióra wiosła do wody ukośnie. W tym przypadku pióro wkłada się do wody, stroną pracującą skierowane ku dziobowi kajaka. Prędkość kajaka względem wody spowoduje, ściągnięcie dziobu na wiosło i zwrot kajaka. Im bardziej do przodu włożone będzie wiosło tym zwrot j będzie bardziej widoczny. Natomiast przy zanurzeniu pióra bliżej środka kajaka, skręt będzie słabszy, ale wystąpi równocześnie boczne przesunięcie kajaka. Dodatkowo przyspieszyć można zwrot ściągając wiosło do burty kajaka.

Pokonywanie przeszkód na wodach dzikich

Bezpieczne pływanie po wodach dzikich wymaga oprócz opanowania techniki również bardzo dobrego czytania wody, jak również umiejętnego wykorzystywania zjawisk zachodzących w nurcie.

Wpływanie z szybkiego nurtu w cofkę i wodę spokojną. Aby móc przepłynąć trudniejsze odcinki wody górskiej, należy przed nimi zatrzymać się, wybrać najdogodniejszą drogę przejścia. W celu zatrzymania się wykorzystujemy cofki bądź odcinki wody spokojnej występujące za głazami wystającymi z wody i w zatokach przy brzegach rzeki.

Po ustawieniu kajaka ukośnie w stosunku do nurtu wiosłujemy mocno w kierunku cofki. W momencie, gdy dziób kajaka znajdzie się w zasięgu wody wstecznej stosujemy manewr ściągnięcia kajaka na wiosło zakończony podciągnięciem równoległym wzdłuż burty. Prąd spycha w tym czasie rufę kajaka i obraca go samoczynnie. Manewr tak wykonany pozwala na zatrzymanie się nawet na bardzo szybkim prądzie, o ile w korycie rzeki występują głazy wystające ponad powierzchnię, lub zatoki ze spokojną lub wsteczną wodą.

Promowanie pod prąd. Jeżeli znajdujemy się na wodzi spokojnej, a chcemy prze-promować przez silny prąd należy wejść w nurt z możliwie dużą prędkością, aby prąd nie obrócił łodzi. Równocześnie pamiętać należy o balastowaniu (przechył na taką stronę, aby nurt uderzył o dno łodzi).

Zwrot na prądzie. Wyjścia z cofki w celu dalszego spłynięcia z prądem odbywa się poprzez manewr zwrotu. Napływamy ukośnie pod prąd, gdy dziób łodzi znajduje się na nim, stosujemy ściąganie dzioba na wiosło w celu przyspieszenia zwrotu. Oczywiście w momencie, gdy łódź znajduje się w pozycji ukośnej i bocznej względem prądu konieczne jest balastowanie.

Płynięcie po dużych falach, które są regularne i nie kryją głazów jest stosunkowo proste. Dobrze jest, aby łódź posiadała prędkość względem wody, bo łatwiejsze jest wtedy manewrowanie. Wszystkie zwroty wykonywać należy na szczycie fali, bowiem łódź na wtedy tylko jeden punkt podparcia i bardzo łatwo wykonać jest zwrot.

Wiosłujący na falach płasko, co ułatwia zachowanie równowagi i umożliwia ewentualną podpórkę wiosłem.

Przepływanie progów i szypotów, czyli tych siejąc w których występuje duża, nieregularna fala, odwoje i wiry należy do najtrudniejszych w pływaniu po wodach dzikich. Taki odcinak wymaga przed przepłynięciem rozeznania z wody, a o ile to możliwe również z brzegu i wybranie najlepszego przejścia. Staramy się, aby utrzymać łódź równolegle do linii nurtu i w odwój wejść u z dużą szybkością, prostopadle do tworzącego się wału wody. Cały czas wiosłujemy, bowiem ugrzęźnięcie w odwoju to pewna wywrotka i wciągnięcie kajaka w dno.

Manewrowaine pomiędzy przeszkodami (głazami) – opiera się na zwrotach łodzi. Jeżeli nie starcza miejsca i czasu, aby wykonać zwrot poprzez np. zagarnianie półkoliste od dziobu wygodniej jest zastosować element ściągania kajaka na wiosło. Pozwala to na wymijanie przeszkód tkwiących gęsto w korycie (np. szachownica).

Zachowanie się w czasie wywrotki na wodach dzikich

  • nie puszczać wiosła,
  • wydostać się możliwie szybko z kajaka (wychodzi się z kajaka z fartuchem, natomiast w kanadyjce fartuch pozostaje na kopicie,
  • chwycić się kajaka (na dziobie i rufie są pętle z linki, dobrze również umocować linki wzdłuż burt od dziobu do rufy),
  • starać się dopłynąć do brzegu mając kajak przed sobą (w razie uderzenia o głazy stanowi on pełną osłonę)

  • Piotr Chrupczalski

Technika pływania – żeglarstwo kajakowe

We współczesnej turystyce kajakowej nie spotyka się już praktycznie kajaków żaglowych, które posiadają wszystkie zalety śródlądowej łodzi żaglowej. Ale użycie żagla w kajaku wyposażonym w miecze boczne daje również duże możliwości.

Działanie żagla polega na wykorzystaniu siły zasysającej będącej wynikiem różnicy ciśnień po stronie nawietrznej (nadciśnienie) i zawietrznej (podciśnienie) żagla. Siła ta (S) działa w kierunku przepływa strug powietrza (w kierunku wiatru). Rozkłada się ona aa dwie składowe: S1 – „ślizgająca się” wzdłuż powierzchni żagla i nie wpływająca na ruch łodzi i S2 – prostopadłą do powierzchni żagla i wywołującą siłę napędową. Tę siłę S2 rozłożyć z kolei można na składową zgodną z osią łodzi (P) i wywołującą ruch do przodu i składową prostopadłą do tej osi (Q) – wywołującą boczne spychanie łodzi. Siłę Q w znacznej mierze równoważy opór boczny kajaka powiększony jeszcze przez zamontowanie dodatkowych mieczy.

Zależnie od kata istniejącego między kierunkiem wiatru a kierunkiem poruszania się łodzi będziemy mówić o odpowiednim kursie.

Kurs „pełnym wiatrem” (fordewind) – kierunek ruchu łodzi jest zgodny z kierunkiem wiatru. Kie występuje dryfowanie.

Kurs 3/4 wiatru (baksztag) – gdy wiatr wieje pod kątem – 45°. Żagiel ustawia się podobnie jak przy wietrze pełnym, ale bardziej się luzuje.

Kurs 1/2 wiatru (półwiatr) – wiatr wieje prostopadle do osi podłużnej łodzi, żagiel ustawia się po dwusiecznej kąta między osią łodzi i kierunkiem wiatru.

Kurs 1/4 wiatru (beidwind). Wiatr ostrzejszy od półwiatru z kierunkiem do – 135°. Żagiel wybiera się wtedy dość znacznie (wg zasady, że najbardziej korzystne jest ustawienie żagla w płaszczyźnie dwusiecznej kąta zawartego między kierunkiem wiatru, a kursem. Położenie gdy łódź stoi dziobem do wiatru, nosi nazwę „do łopotu” lub „w dryfie”. Wtedy około 35° w prawo i w lewo od osi kajaka znajduje się w polu martwym, tzn. wiatr z tego kierunku nie może wywołać ruchu łodzi do przodu.

Jeżeli łódź przechodzi z kursu 1/4 przez 1/2, 3/4 do pełnego wiatru, to mówimy, te łódź zaczyna iść pełniej. O przejściu z kursu „pełnym wiatrem” do 1/4 mówimy, że łódź idzie „ostrzej” do wiatru.

Pracujące żagle zawsze znajdują się po stronie zawietrznej łodzi.

Jeżeli łódź płynie takim kursem, że prawa burta jest nawietrzna, a żagle znajdują się po stronie lewej, to mówimy, że jest to prawy hals. Lewym halsem płynie łódź mająca wiatr z lewej strony (a żagle po stronie prawej). Przy kursie pełnym wiatrem hals jest dowolny. Można ustawić grot z jednej strony, a fok z drugiej. Przy tym kursie uważać należy na możliwość samoczynnego przerzucania żagla na drugą burtę (co grozi chybotnięciem kajaka i wywrotką).

Gdy oś podłużna łodzi przecina kierunek wiatru, łódź wykonuje zwrot.

Zwrot przez sztag jest wykonywany wtedy, gdy łódź idzie coraz ostrzej, przechodzi linię wiatru (położenie „do łopotu”), przechodzi na przeciwny hals i opada do wiatru aż do wejścia na nowy kurs. Ostrzenie do wiatru musi się odbywać na stosunkowo dużej szybkości, aby po wybraniu żagli i wychyleniu steru kajaka miał on prędkość pozwalającą mu przejść przez „pole martwe” i złapać wiatr z przeciwnej strony. Po tym manewrze można pomóc sobie wiosłem. Po przejściu linii wiatru odpadamy od wiatru, aby nabrać prędkości, a dopiero potem ostrzymy i wychodzimy na nowy kurs.

Zwrot przez rufę wykonuje się odpadając od wiatru i przechodząc linię wiatru rufą. Dokładnie w momencie przejścia linii wiatru należy wybrać grot i fok, przerzucić go na drugą stronę i wyluzować. Przy silnym wietrze samoczynne przerzucenie grota przez wiatr grozi wywrotką. Oczywiście, wszystkie te manewry wykonuje się wykorzystując ster, który działa najlepiej, jeżeli jego wychylenie od osi kajaka nie jest większe niż 45°.

Aby żeglowanie kajakiem było bezpieczne dla załogi, należy przestrzegać kilka zasad:

  • nie nocować na stałe szotów. Należy je trzymać w ręce, bowiem w razie silniejszego podmuchu wiatru lub nagłej zmiany jego kierunku konieczne jest wyluzowanie żagla, a nawet wypuszczenie szota z ręki,
  • wszelkie manewry stawiania i opuszczania żagli, naprawy uszkodzeń itp. wykonuje się ustawiając kajak „do łopotu”,
  • odbijamy i dobijany do brzegu w miarę możliwości w pozycji „do łopotu”, najlepiej przy pomocy wioseł. Przy dobijaniu należy całkowicie wyluzować żagiel.
  • załoga nie może być skrępowana nocnym fartuchem lub w inny sposób związana z kajakiem ze względu na możliwości niespodziewanej wywrotki,
  • pływać można tylko mając na sobie sprawny sprzęt ratunkowy (kapok, koło i kamizelkę).

  • Piotr Chrupczalski

Technika pływania kajakiem – zasady poruszania się

Utrzymanie kajaka w nurcie

Trzymanie się nurtu jest podstawą pływania po rzekach. Nurt zapewnia największą prędkość kajaka i kanadyjki, w nurcie też największa jest zazwyczaj głębokość wody. Wszelkie skracanie drogi poprzez np. ścinanie zakoli jest nieekonomiczne i prawie zawsze wiąże się z płynięciem na płytką wodę, na której z powodu odbitych od dna fal, kajak jest bardzo hamowany. Poza tym płynięcie poza nurtem powoduje zbaczanie kajaka, czego przyczyną jest nierówna prędkość strug wody po obu stronach łodzi.

Po stronie nurtu pióro wiosła pracuje w szybszej wodzie, wobec czego kajak zboczy w kierunku wody spokojniejszej. W dodatku w tym położeniu szybszy prąd działający na rufę łodzi obróci ją bokiem a następnie pod prąd. Płynięcie w nurcie jest również najpewniejszym sposobem, aby: płynąć bez wywrotki oraz nie niszczyć łodzi.

Aby zachować jedną jak i drugą zasadę, koniecznie należy posiadać odpowiednie umiejętności, w których elementem jest też utrzymanie kajaka w nurcie, a następnymi elementami są umiejętności pokonywania różnego rodzaju przeszkód. Pilica to nie przełom Dunajca, wiec po 10 minutach od wypłynięcia każdy turysta szybko odnajduje się na tej spokojnej rzece.

Pokonywanie przemiałów i mielizn

Na płyciznę, o której przypuszczamy, że kajak osiądzie na niej, napływamy powoli i w momencie zatrzymania kajaka na dnie należy natychmiast wysiąść, aby prąd nie obrócił kajaka bokiem. Po przeciągnięciu kajaka przez płyciznę wsiada najpierw załoga (sternik przytrzymuje kajak). Na przemiałach, zwłaszcza na rzekach górskich należy kajak spławiać przez przemiał trzymając go za rufę (aby uniknąć obrócenia kajaka bokiem).

Pokonywanie przeszkód przegradzających rzekę

Dotychczas omówione przeszkody, poza płyciznami nie wymagały wysiadania z kajaka. Wystarczyły umiejętności techniczne, aby przepłynąć bezpiecznie dany odcinek. Jednak bardzo często na szlakach spotyka się przeszkody przegradzające rzekę tak, iż konieczne jest wysiadanie z łodzi. Oczywiście budowle wodne typu jazów, młynów, elektrowni i zapór, gdzie nie ma możliwości spłynięcia, wymagają przenoski łodzi na dłuższych, nieraz nożna stosować przeciąganie prostopadłe lab równoległe.

Przesuwanie stosujemy przy przeszkodach znajdujących się pod powierzchnią wody i grodzących cały szlak. Ha taką przeszkodę wpływamy bardzo delikatnie. Szlakowy wysiada stając na pniu i przesuwa kajak do przodu, teraz noże wysiąść sternik i obaj przesuwają kajak poza przeszkodę, ustawiając go równolegle do niej. Wsiadają w kolejności: załoga i sternik.

Przepychanie stosu jeny, gdy prześwit między lustrem wody a przeszkodą leżącą w poprzek rzeki jest nieco mniejszy niż wysokość kajaka ponad wodą. Po dopłynięciu do przeszkody załoga wysiada i dociskając dziób wsuwa kajak pod przeszkodę. Sternik siedząc w kajaku dociąża odpowiednio łódź. Po przejściu poza przeszkodę przedniej części kokpitu role się zmieniają.

Dodatkową trudnością przy przeciąganiu, przesuwaniu i przepychaniu jest utrzymanie kajaka równolegle do linii nurtu. Szybki prąd bardzo łatwo może obrócić kajak i przyprzeć bokiem do pnia, co z reguły kończy się wywrotką a często i zaklinowaniem kajaka pod przeszkodą. Dlatego wymienione manewry trzeba mleć bardzo dobrze opanowane by móc je wykonać pewnie, szybko i zdecydowanie. W ostatecznym wypadku gdy widzimy, że kajak obracany jest bokiem do linii nurtu, to wyskakujemy z niego by w ten sposób uniknąć wywrotki.

Na szlaku nożna natknąć się często na przeszkody, których nie da się wcześniej przewidzieć, czy zauważyć. Np. podwodne kołki lub kamienie, których istnienia nie dało się „odczytać” z wyglądu wody. Innego typu trudności sprawia pływanie na dużej fali. Należy starać się płynąć pod wiatr (lub z wiatrem), prostopadle do grzbietu fal. Małe falki można brać bokiem, duże ale długie i regularne fale nożna również przepływać ukośnie. Gdy musimy płynąć przez jezioro podczas wiatru i fali, płynąc należy chroniąc się przy brzegu nawietrznym (brzegu z którego wieje wiatr). I aby wszystkie te przeszkody pokonać względnie bezpiecznie dla siebie i sprzętu, przestrzegać należy kilku reguł. Nie dopuścić do ustawiania kajaka w poprzek przeszkody i przyparcia do niej. Jeżeli już zaistnieje taka sytuacja należy szybko opuścić kajak. Nie napływać na przeszkodę zanurzoną z rozpędu, bowiem nie znając charakteru przeszkody można na niej osiąść lub uszkodzić kajak. Wychodząc naprzeciw naszym turystom dysponujemy wyłącznie kajakami wykonanymi z elastycznego mocnego polietylenu. Sytuacje pękających kajaków z włókna szklanego zostały wyeliminowane całkowicie, a z tym powstały stress. Pokonując trudny odcinek, którego nie da się dokładnie zbadać z wody (np. ciąg bystre i szpotów, częste przeszkody poprzeczne w szybkim narcie itp.) należy wysiąść z kajaka przed tym odcinkiem i z brzegu wybrać najlepszą drogę. W razie zbyt dużego stopnia trudności w stosunku do posiadanych umiejętności i sprzętu należy przenieść łódź. Podczas dużej fali i wiatru starać się nie wypływać na otwarte wody, gdyż fala może spowodować wywrotkę lub zalanie kajaka.

Sposób przejazdów rozgałęzień. (dopływów i wypływów)

Przy ujściu dopływu do rzeki głównej tworzy się spiętrzenie wody spowodowane spotkaniem dwóch nurtów uderzających o siebie pod kątem.

Na przeciwległym brzegu rzeki głównej tworzy się bystrze a w dolnym rogu ujścia wir. Płynąc rzeką główną trzymać się należy bliżej brzegu z dopływem, aby prąd nie zepchnął kajaka na przeciwległy brzeg.

Wpływać w dopływ trzeba od górnego rogu, aby nie pokonywać spiętrzenia i silnego prądu. Również wypływać należy od góry, aby nie zatrzymać się na odwoju i nie być zepchniętym przez prąd na dolny brzeg ujścia.

Przy wypływach, gdzie następuje rozgałęzienie nurtu płynąć należy rzeką główną po stronie przeciwnej niż wypływ, aby nie dać się wciągnąć w odnogę. Natomiast chcąc wpłynąć w wypływ trzeba płynąć wzdłuż brzegu (powyżej wypływu) po jego stronie.

Przy wpływaniu w zatoki nożna wykorzystać cofki które się tan tworzą. Płynąc wzdłuż brzegu, w dolnej części zatoki skierować należy dziób w cofkę, której przeciwny nurt wciągnie łódź w zatokę.

Płyniecie po wodach o nieregularnym nurcie

Wiry pokonuje się omijając wir w kierunku jego kołowania, po stycznej. W razie obrócenia kajaka wiosłuje się tylko w momentach, gdy kierunek prądu jest zgodny z kierunkiem krążenia wirów.

Bystrza jeżeli są regularne ich pokonanie nie sprawia trudności. Należy wpłynąć prosto w największy zlew wody, widoczny „język”. Następnie płynąć środkiem tworzącej się za „językiem” mocno falującej wody, trzymając się ściśle nurtu. Nie jest konieczne wiosłowanie, bowiem przy prędkości kajaka większej niż prędkość wody w części sfalowanej, następuje wchlapywanie wody do kajaka.

Progi i przepusty. Jeżeli „język” gładkiej wody początkujący bystrze na przepuście kończy się odwojem, trzeba wpłynąć w niego z szybkością zapewniającą przeskoczenie odwoju i nie ugrzężnięcie w nim. W tym celu po naprowadzeniu łodzi na gładką, początkową część bystrza, należy silnie wiosłować. W tym samym momencie przechodzenia odwoju, można przestać wiosłować, ale należy być przygotowanym na ewentualną „podpórkę” zachwianego kajaka za pomocą wiosła, lub nożna mocno wiosłować, jeżeli nie uda się samoczynnie wypłynąć z odwoju. Przy przepływaniu progów (niezbyt wysokich) również trzeba mieć wystarczającą prędkość początkową aby móc „przeskoczyć odwój”.

Bystrza i szypoty. Nieregularne, dzikie, pokonywać należy po obejrzeniu ich z brzegu i wybraniu najlepszej drogi* Przepływa się obraną drogą, wiosłując na odcinkach spokojniejszych, a na odwojach, kipielach i wirach trzymając wiosło zanurzone jednym piórem w wodzie. Pozwala to na natychmiastowy manewr sterujący (zagarnięcie lub skontrowanie), lub wyprowadzenie kajaka z niebezpiecznego przechyłu, poprzez „oparcie się” na płasko położonym wiośle.

Jeleni skok – na wodach szybkich, gdzie nie można zastosować promowania w celu wyminięcia przeszkody, stosuje się manewr zwany „jelenia skokiem”, Polega on na bocznym ustawieniu kajaka względem silnego nurtu (napływającego na przeszkodę) i (poprzez silne wiosłowanie) „ucieczkę” z tego nurtu przed przeszkodą. Takie sytuacje spotkać można na ostrych, zakolach górskich rzek, przy filtrach mostów itp.

Przejazd pod mostami

Pod mostami przepływać należy między przęsłami, pomiędzy którymi płynie nurt. Ponieważ przed filarami wytwarzają się spiętrzenia wody, a za nimi wiry i cofki, należy uważać aby nie dać się w nie wciągnąć.

Gdy filary są ustawione skośnie do nurtu, a nurt uderza o jeden z nich, należy zejść z nurtu wykorzystując do tego manewru promowanie, a w przypadka silnego prądu – jeleni skok.

Obiekty pływające – stojące omijać należy z daleka. Stojące na kotwicach statki, barki itp., stojące przy brzegu tratwy grożą przyparciem kajaka do nich i wciągnięciem pod nie, co jest bardzo niebezpieczne.

Statki w ruchu omijać należy z daleka, ustawiając się po przejechaniu statku dziobem do fali.


Piotr Chrupczalski

Technika pływania kajakiem – wiosłowanie

Chwyt wiosła

Wiosło trzymamy nachwytem, kciukiem po stronie pozostałych palców lub kciukiem obejmującym drzewce. Przyjmujemy zasadę, że pływamy na wiosłach skręconych o kąt 75° do 95°. Takie ustawienie piór wiosła pozwala na uniknięcie działania wiatru na pióro znajdujące się w powietrzu.

Rozstaw pomiędzy dłońmi trzymającymi wiosło powinien być taki, aby po położeniu drzewca wiosła na głowie, przedramię tworzyło z ramieniem kąt prosty. Zbyt wąski chwyt zmniejsza siłę pociągnięcia, zbyt szeroki – skraca pociągnięcie.

Pociągniecie wiosłem skręconym rozpoczynamy ręką, która trzyma wiosło na stałe (dla praworęcznych ręka prawa). Pióro (prawe) wkładamy do wody (prostopadle), zanurzając je do 4/5 tak daleko z przodu, na ile pozwala wyprostowana prawa ręka. Lewe ramię jest w tym czasie skurczone i znajduje się przy lewym barku. Rozpoczynamy prawą ręką równomiernie ciągnięcie zanurzonego pióra wiosła równolegle do burty kajaka, z siłą pozwalającą wyczuć wyraźny opór. Lewa ręka wypycha w tym czasie drzewce do przodu (dłoń prowadzimy cały czas na wysokości oczu). W momencie wyprostu ręki wypychającej, następuje wyjęcie prawego pióra z wody (prostopadle, aby uniknąć chlapania). Prawą dłoń unosimy teraz do wysokości oka, przekręcając ją równocześnie (jakby „ujmując gazu”). W tym momencie drzewce obraca się luźno w lewej dłoni i lewe pióro, które było prowadzone w powietrzu równolegle po powierzchni wody zostaje ustawione prostopadle do niej. Włożenia go do wody rozpoczyna następne pociągnięcie.

Aby wiosłowanie było skuteczne, a jednocześnie nie męczące i eleganckie, należy pamiętać, aby zachowane były: poprawna pozycja w kajaku, prawidłowy chwyt wiosła, właściwe zanurzenie pióra i czyste, bez zachlapania jego wyjęcie, długie – równoległe do burt pociągnięcia przy równomiernej pracy ramienia ciągnącego i wypychającego

Zbyt długie pociągnięcia nie dają odpowiedniego efektu, natomiast krótkie, „szarpane” dają efekt w postaci zwiększenia szybkości, ale są męczące i mogą być stosowane tylko na krótkich dystansach.

W związku z często występującymi błędami kilka uwag o poprawnej sylwetce:

  • podczas wiosłowania pracują tylko barki i ramiona, skręty tułowia i kołysanie w biodrach są zbędne, powodują tylko chybotanie kajaka i zbaczanie z kursu,
  • głowę należy trzymać swobodnie obserwując trasę i krajobraz (częstym błędem, zwłaszcza u początkującego jest wodzenie wzrokiem są zanurzanym piórem wiosła).

Style wiosłowania

Omówiony wyżej sposób wiosłowania zbliżony jest do tzw. „właściwego stylu jazdy” w kajakarstwie regatowym, który charakteryzuje się lekkim pochyleniem tułowia do przodu, długimi pociągnięciami wioseł i prowadzeniem ręki wypychającej na wysokość oczu.

Tułów przy tym stylu wiosłowania nie wykazuje rotacji. Oprócz tego stylu zawodnicy stosują:

  • „wysoki styl jazdy” charakteryzujący się wysoką i prostą pozycją tułowia, wysokim unoszeniem wiosła i rotacją tułowia, co powoduje nierównolegle prowadzenie wiosła względem burt,
  • „styl góralski” w którym przez użycie krótszych wioseł i niskie ich prowadzenie zwiększa się częstotliwość uderzeń do ok. 120/min.

Wiosłowanie na kanadyjce

Ha kanadyjce turystycznej wiosłuje się wiosłem jednopiórowym „kopyścią kanadyjską”. Wodę zagarnia się stale z jednej strony. Drzewce kopyści ujmuje się nachwytem około 60 cm poniżej główki, drugą ręką trzymając główkę wiosła. Pióro wkładany prostopadle do wody tuż przy burcie, tak daleko z przodu na ile pozwoli zasięg wyciągniętej ręki trzymającej drzewce. Zasięg ten zwiększyć nożna poprzez wychylenie tułowia do przodu w momencie wkładania pióra do wody. Pociągnięcie wiosłem wykonujemy prowadząc je cały czas wzdłuż hurty kanadyjki, prostopadle do powierzchni wody, aż do przejścia poza linie barków. Samo wykonanie pociągnięcia musi wysterować kanadyjkę, która wskutek wiosłowania z jednej strony zbacza z kursu. W tym celu 90 doprowadzeniu wiosła do tyłu „podgarnia się” ciągnioną strugę wody pod łódź i do tyłu, obracając jednocześnie pióro równolegle do osi podłużnej kanadyjki. Wiosło przytrzymuje się przez chwilę w tej pozycji i odpychając pióro od burty kanadyjki (poprzez przyciągnięcie główki do siebie/wystosowuje się kanadyjkę na kurs. Przy płynięciu w dwie osoby, każdy wiosłuje ze swojej strony, ale wystosowuje siedzący z tyłu.

Technika pływania kajakiem – przygotowanie do wypłynięcia

1. Pakowanie kajaka i kanadyjki

Kajak znosi się i stawia na wodzie w zasadzie przez 2 osoby. Niesie się kajak za dziób i rufę a na wodzie ustawia się najpierw rufę, następnie dziób. Zasadą jest, że znosimy kajak bez bagażu i ustawiamy na wodzie na tyle głębokiej, aby nie opierał się on o dno. Kajak ustawia się na rzekach równolegle do brzegu, dziobem pod prąd. Dopiero na wodzie przystąpić można do pakowania bagaży.

Sprzęt biwakowy i wyposażenie osobiste umieszczone w wodoszczelnych workach rozmieszczamy w kajaku tak, aby dziób i rufa były mniej więcej równomiernie obciążone. Pakując kajak zwrócić należy uwagę, aby wszystkie części bagażu zabezpieczone były przed wypadnięciem w razie wywrotki. Wygodnie jest umieścić w rufie namiot i materac, w dziobie wyposażenie osobiste, a pod burtami np. zajmujące dużo miejsca śpiwory.

Gdy kajak ma mało miejsca na bagaż, należy część wyposażenia umieszczać osobno, w małych wodoszczelnych workach /najlepiej w postaci długich i wąskich pakunków/ i upychać również daleko w dziobie i w rufie. Niedopuszczalne jest wożenie luzem w kokpicie bagażu nie umocowanego lub wystającego ponad falochron, bowiem takie zapakowanie zmniejsza stateczność kajaka, przeszkadza w zachowaniu prawidłowej pozycji w kajaku i może uniemożliwić pokonywanie niektórych przeszkód.

Pakowanie kanadyjki turystycznej bezpokładowej jest łatwiejsze ze względu na dużą ilość miejsca w kanadyjce. Można tu sobie pozwolić na zrobienie 2 – 3 większych pakunków i umieszczenie ich w workach nieprzemakalnych, po czym należy bagaże te przytroczyć do kadłuba kanadyjki tak, aby nie mogły się przesuwać ani wypaść przy wywrotce.

2. Wsiadanie i odbijanie

Bez względu na rodzaj brzegu, z którego wsiadamy do kajaka obowiązują zawsze pewne zasady:

  • wsiadanie do kajaka stojącego równolegle do brzegu (na rzece) dziobem pod prąd
  • do kajaka dwuosobowego pierwszy wsiada siedzący z przodu (załoga), drugi sternik.

Wsiadając kładziemy wiosło w poprzek kajaka na kokpicie. Opieramy się oburącz na falochronie /przytrzymując leżące wiosło/. Stopę nogi bliżej kajaka /po opłukaniu/ stawiamy na dnie kajaka /w jego osi podłużnej/. Po przeniesieniu ciężaru ciała na tę stopę i ręce, opukujemy drugą nogę i stawiając ją do kajaka spokojnie siadamy.

Przy wsiadaniu z wysokiego pomostu lub brzegu, gdy nie da się uchwycić oburącz kokpitu, należy przytrzymać kajak za falochron jedną ręką, drugą trzymając się pomostu lub brzegu. Oczywiście zawsze wsiadamy na wodzie na tyle głębokiej, aby po zajęciu miejsca w kajaku nie osiadł on na dnie.

Przy wysiadaniu kolejność czynności jest odwrotna. Odbijany i dobijamy do brzegu zawsze pod prąd równolegle do brzegu, tak aby nie trzeć kilem o dno.

Przy dobijaniu do brzegu (szczególnie na wodach górskich) ważne jest wybranie odpowiedniego miejsca na lądowanie. Nie należy dobijać tam gdzie nurt dochodzi do brzegu np. na zewnętrznej stronie zakola. Korzystne będzie przybijanie w miejscu, gdzie woda jest spokojna lub nawet występuje cofka np. w małych zatokach, za tamką itp.

W kanadyjce obowiązują identyczne zasady wsiadania i wysiadania, odbijania od brzegu i lądowania. Jedną zasadniczą równicę stanowi pozycja jaką zajmujemy w kanadyjce. Będzie to albo siad na ławeczce, albo klęczenie na obu kolanach z podparciem się o ławkę.

W kanadyjkach turystycznych nie stosuje się „klasycznego” klęku na jednym kolanie (jak w kanadyjkach regatowych), ani też bardzo niskiego klęku z przysiadem na siodełku, jak w kanadyjkach slalomowych (w których chodzi o uzyskanie jak najniżej położonego środka ciężkości).

3. Siad w kajaku

Siad w kajaku turystycznym powinien być pewny, dający „wyczucie kajaka”. Powinien umożliwić długie przebywanie w kajaku bez specjalnego zmęczenia i co najważniejsze, powinien umożliwić prawidłowe wiosłowanie. W związku z tym siadamy w kajaku:

  • nie za wysoko (siad wysoki zmniejsza stateczność i zmusza do „stromego wiosłowania”)
  • nie za nisko (ze względu na konieczność wysokiego unoszenia ramion przy niskim siadzie)

I kajakach wszystkich typów należy siadać albo bezpośrednio na siedzeniu, albo też na poduszce kapokowej położonej na tym siedzeniu. Niedopuszczalne jest ze względu na bezpieczeństwo i prawidłowe wiosłowanie siadanie na pokładzie.

  • tułów utrzymujemy prosty lub lekko odchylony do tyłu i wsparty o oparcie

Najczęściej spotykane błędy to zbytnie wychylenie do tyłu, „wyłożenie się” na oparciu, co uniemożliwia poprawne wiosłowanie, albo też zbytnie wychylenie tułowia do przodu, co stosuje się jako jeden ze stylów w kajakarstwie regatowym, ale przy pływaniu turystycznym jest męczące.

  • nogi ugina się w kolanach i opiera bądź o orczyk, bądź żebra kajaka, bądź specjalną podpórkę (w jedynkach plastikowych)

Taka pozycja zapobiega drętwieniu nóg i umożliwia lepsze przenoszenie napędu na kajak. Jeszcze większą pewność i „zrośnięcie się” z kajakiem daje oparcie kolan o burtnice lub spód pokładu w „jedynkach”.


Piotr Chrupczalski