3km od Spały znajduje się Bunkier w Konewce
Informacja turystyczna: tel. +48 501 430 321, info@bunkierkonewka.eu

Spalski Park Krajobrazowy został utworzony w 1995 r. Stanowi obszar o dobrze zachowanych cechach krajobrazu naturalnego z bogatym i różnorodnym światem roślinnym i zwierzęcym. Park o pow. 12 875 ha wraz z otuliną (23192 ha) zajmuje część Równiny Piotrkowskiej, Równiny Radomskiej oraz Doliny Białobrzeskiej. Przeważają tereny leśne (57,4% pow.) przy znacznym udziale użytków rolnych (35,6% pow.). Na tle równinnego, mało lesistego krajobrazu Polski środkowej korzystnie wyróżnia się malownicza dolina Pilicy z różnorodnością krajobrazów związanych z rzeką i jej dopływami -oraz przyległymi, zalesionymi terenami polodowcowych wysoczyzn. Najciekawsze przyrodniczo lasy ze starymi drzewostanami Puszczy Pilickiej (okazałe dęby, sosny i świerki) występują w okolicach Spały, Konewki, Liciążnej, Żądłowiec i Smardzewic. Wyróżniono następujące zbiorowiska leśne: wikliny nadrzeczne, olsy, łęgi, olsy jesionowe, grądy, świetliste dąbrowy oraz zajmujące największe powierzchnie zbiorowiska borowe, wśród których dominują świeże bory sosnowe z drzewostanami pochodzącymi z sadzenia. Duże zróżnicowanie środowiska przyrodniczego parku umożliwia bytowanie różnorodnej i bogatej w gatunki flory. Występuje tu ponad 800 gat. roślin naczyniowych, w tym 19 gat. roślin podlegających ochronie całkowitej i 11 gat. objętych ochroną częściową (m.in. bluszcz pospolity, wawrzynek wilczełyko, widłaki, pluskwica europejska, rosiczka okrągłolistna).

Różnorodność warunków siedliskowych sprawia, że obszar parku cechuje bogactwo zasiedlających go gatunków zwierząt. Spośród 31 gat. ssaków 7 objętych jest ochroną prawną (na uwagę zasługuje stanowisko łosia). Stwierdzono gnieżdżenie się 139 gat. ptaków, w tym wiele rzadkości ornitologicznych (bocian czarny, tracz, nurogęś, remiz, kobuz oraz bardzo rzadki cietrzew). W Pilicy oraz jej starorzeczach stwierdzono występowanie 28 gat. ryb i smoczkoustych. w tym rzadki minóg strumieniowy. Ponadto odnotowano 9 gal płazów i 5 gat gadów. Rejon Konewki i Inowłodza jest ostoją wielu rzadkich w skali kraju gatunków owadów. Na terenie parku i otuliny znajduje się 5 rezerwatów przyrody (Jeleń, Konewka, Sługocice, Spała i Ządłowice).

Ważniejsze zabytki kultury materialnej to: romański kościół pw. św. Idziego z 1086 r., ruiny zamku króla Kazimierza Wielkiego w Inowłodzu, zespół kościelno-klasztorny w Studziannej – Poświętnem z XVIII w., kościółek modrzewiowy w stylu zakopiańskim w Spale z 1926 r. We wsiach (niektóre założono już w XIV w.) często występuje zabytkowe budownictwo drewniane, w tym wiatraki, młyny i tartaki wodne (Brzustów, Brudzewice). Zachował się także folklor rejonu rawskiego i opoczyńskiego (królom Wola, Zakościele, Rzeczyca). Koło wsi Anielin postawiono pomnik w miejscu śmierci majora Henryka Dobrzańskiego, słynnego „Hubala”. W Rzeczycy i Grotowicach znajdziemy zabytkowe parki dworskie powstałe między XVIII i XX w.

Lasy Puszczy Pilickiej zajmują 69% pow. parku; dominują bory sosnowe, suche i świeże oraz bory mieszane, gł. sosnowo-dębowe, ponadto spotyka się lasy łęgowe, olsy, grądy (gł. debowo-grabowo-lipowe) i b. rzadkie dąbrowy; znaczną pow. (14%) stanowią wody. Resztę terenu zajmują grunty orne, łąki (często podmokłe), torfowiska, murawy piaskowe i nawapienne. W bogatej florze występuje szereg gat. chronionych, jak: wawrzynek wilczełyko, zimoziół północny, bluszcz, lilia złotogłów, storczyki, naparstnica zwyczajna, orlik pospolity, pełnik europejski, grzybienie białe, grążel żółty, widłaki. W awifaunie m.in.: bąk, gągoł, gęś gęgawa, kaczki, kureczka nakrapiana (kropiatka), sieweczka obrożna. rybi-twa biatoczelna, bocian czarny, myszołów, krogulec, błotniak stawowy, cietrzew. Z ssaków – bóbr (introdukowany w 1985 r.), łoś (przechodni), wydra, łasica i jenot.

Obszary o wybitnych walorach przyrodniczych objęto ochroną w 11 rezerwatach przyrody (Błogie, Czarny Ług, Gaik, Jaksonek, Jawora, Las Jabłoniowy, Lubiaszów, Meszcze, Twarda, Wielopole i Niebieskie Źródła) o łącznej powierzchni 624 ha oraz w postaci użytków ekologicznych. Większość to rezerwaty leśne, ale np. Niebieskie Źródła są najcenniejszym w środkowej Polsce rezerwatem krajobrazowo-wodnym. Koło Smardzewic znajduje się od 1934 r. Ośrodek Hodowli Żubrów o pow. 56 ha. Przebywa w nim stado około 20 żubrów z linii białowieskiej.

Najcenniejsze obiekty o znaczeniu Nstoryczno-kulturowym reprezentuje w pierwszej kolejności położony w Sulejowie – Podklasztorzu zespół opactwa cystersów (XIII—XVI w.), ponadto w Smardzewicach kościół i klasztor z XVIII w., w Skotnikach drewniany kościół. także z XVIII w. oraz dwór (XVI-XVII w.), w Bąkowej Górze kościół z XV w. i dworek z XVIII w. oraz ruiny zamku w Majkowicach z XVI w. Z zabytków techniki zachowały się w Sulejowie kamieniołomy wapienia i dawne piece wapienne Jan” i „Wiktor’ oraz młyny wodne. We wsiach możemy podziwiać charakterystyczne budownictwo drewnianych domów z dekoracyjnymi gankami (Stobnica, Błogie), a przy drogach kapliczki. Najstarsze parki dworskie powstały jako przyzamkowe w Majkowicach i Bąkowej Górze już w XIV w., pozostałe w XVIII i XIX w. (np. w Goleszach, Zaiczkowie, Łęcznie, Dębowej Górze i Szarbsku).

Lasy zajmują ok. 63% pow. (poza tym gł. użytki rolne); są to drzewostany sosnowe przeplecione lasami olszowymi i borami bagiennymi. Różnorodna szata roślin obejmuje około 900 gat. roślin naczyniowych, w tym 51 gat. chronionych, jak: wiśnia karłowata, reliktowa wierzba borówkolistna, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, zawilec wielkokwiatowy, goryczka orzęsiona, śnieżyczka, przebiśnieg, pełnik europejski, obuwik pospolity, rojnik pospolity, rosiczki, widłaki, a nadto wodną wolfię bezkorzeniową – najmniejszą roślinę kwiatową świata! W bogatej awifaunie napotkamy m.in.: łabędzia niemego, gęś gęgawę, ogorzałka, czaplę purpurową (rzadkość), bociana i kormorana czarnego, biegusa płaskodziobego oraz rzadką sowę śnieżną. Spośród kręgowców stwierdzono: 22 gatunki ryb, 10 gatunków płazów, 5 gatunków gadów.

W kilku miejscach, gdzie zachowały się unikatowe fragmenty krajobrazu i występuje obfitość gatunkowa flory i fauny, utworzono 5 rezerwatów przyrody: Bukowa Góra (leśny), Murawy Dobromierskie (stepowy), Oleszno (leśny), Czarna Rózga (leśny) i Piskorzeniec (torfowiskowy z introdukowanymi bobrami).

W okolicznych lasach odbywały się walki powstańcze w 1863 r. oraz działała partyzantka podczas okupacji niemieckiej. Architekturę zabytkową reprezentuje pierwotnie gotycki kościół z XIV w. oraz pozostałości murów obronnych i zamku w Przedborzu, powozownia w Kluczewsku (XVII/XVIII w.), dwór i kościół w Olesznie (XVIII w.). Liczne kapliczki i figury przydrożne, tradycyjne budownictwo wiejskie, w tym pozostałości młynów wodnych i wiatraków (z całkowicie odrestaurowanym, murowanym wiatrakiem, stojącym na szczycie wzniesienia pod Olesznem), 11 zabytkowych parków podworskich z XVII-XIX w. Bogata sztuka ludowa: tkactwo, kowalstwo, wycinanki, strój i sprzęty ludowe, prezentowane w zbiorach etnograficznych przedborskiego muzeum.