Zakroczym

Przewodnik po powiecie Grójeckim w opracowaniu z 1965r.

Rys geograficzny

Obszar i granice. Powiat grójecki leży w południowej części woj. warszawskiego i zajmuje powierzchnię 1226 km2. Najbardziej na północ wysunięty kraniec powiatu jest oddalony o niecałe 15 km od granic Warszawy. Powiat grójecki od północy graniczy z powiatem piaseczyńskim, od północnego zachodu z powiatem grodzisko-mazowieckim, od zachodu z powiatami skierniewickim i rawsko – mazowieckim woj. łódzkiego, od południa z powiatami białobrzeskim i kozienickim woj. kieleckiego, przy czym granica biegnie tu częściowo wzdłuż Pilicy. Od wschodu powiat grójecki sąsiaduje z powiatem garwolińskim i otwockim, oddzielony od nich Wisłą.

Ukształtowanie powierzchni

Powiat grójecki leży na terenie Wysoczyzny Rawskiej, zwanej też Południo-wo-Mazowiecką, oraz częściowo na terenie Kotliny Warszawskiej. Te podregiony geograficzne stanowią część składową Niziny Mazowieckiej, która jest wschodnim fragmentem Krainy Wielkich Dolin.

Ukształtowanie tego najrozleglejszego pasa krajobrazowego Polski jest przede wszystkim dziełem lą-dolodu i jego wód roztopowych. W czasie epoki lodowej olbrzymie masy lodu nagromadzonego w rejonie Skandynawii spływały kilkakrotnie na Polskę. Lodowiec sunąc po powierzchni ziemi ciągnął za sobą różnorodny materiał. Po stopnieniu lodu materiał ten pozostał na naszym terenie w postaci glin, piasków, żwirów i głazów narzutowych (np. głaz koło wsi Dań-ków). Osady te, zwane moreną denną, wypełniły wszelkie nierówności obszaru, po którym pełzł lodowiec, i dały w rezultacie krajobraz równinny lub lekko falisty. Ożywienia krajobrazu dokonały tzw. moreny czołowe, utworzone z materiału, który zebrał się w czasie postoju lodowca na jego czole. Osady tego rodzaju ukształtowały się w postaci odosobnionych wzniesień lub całych pasm ciągnących się zwykle równoleżnikowo. Innego rodzaju fragmentem krajobrazu są piaszczysto-ż wirowe ozy, tj. wzgórza najczęściej prostopadle usytuowane do moren czołowych. Powstały one w wyniku akumulacyjnej działalności wielkich potoków podlodowcowych. Pod tymi podlodowcowymi osadami zalegają starsze utwory trzeciorzędowe — plioceńskie iły i piaski.

Charakterystyczne piętno Krainie Wielkich Dolin nadają tzw. pradoliny, tj. szerokie doliny utworzone przez wody roztopowe lodowca, które odpływały na zachód w kierunku Morza Północnego (obszary na północ znajdowały się jeszcze pod lodem). Dopiero gdy zapora lodowa znikła, wody roztopowe przedarły się do Bałtyku, pozostawiając po sobie rozległe, miejscami szerokie na kilkanaście kilometrów doliny wyrównane, niejednokrotnie zabagnione. W pradolinach tych płyną obecnie stosunkowo niewielkie rzeki, często w odmiennym niż w epoce lodowej kierunku, przerzucając się od jednego do drugiego brzegu szerokiego koryta. Taką pradoliną płynie właśnie Pilica na odcinku od Tomaszowa Mazowieckiego aż do ujścia. Południkowe odcinki dolin rzecznych, a czasami także niektóre równoleżnikowe, pochodzą z okresu późniejszego, polodowcowego. Powstały one w wyniku wcinania się potoków i rzeczek w osady pozostawione przez lodowiec. Doliny takie są więc przeważnie wąskie i silnie wcięte, np. doliny rzeczek Mogielanki, Jeziorki i Tarczynki.

Wszystkie te elementy krajobrazu polodowcowego znajdziemy na terenie powiatu grójeckiego. Wysoczyzną Rawska jest właśnie wysoczyzną moreny dennej ze znacznie zniszczonymi już pagórkami moreny czołowej występującymi m. in. w okolicach Warki (3 km na zachód od miasta, na blisko dziesięciokilo-metrowym odcinku pomiędzy wioską Wichradz a Wolą Łychowską), w rejonie wsi Petrykozy (ok. 15 km na pn. zach. od Grójca).

Widocznie wykształcone ozy znajdujemy na południe od Grójca na przestrzeni blisko 7 km aż po Lewiczyn, na południowy wschód od Grójca (ok. 5 km) w rejonie wsi Częstoniew i Olszany. Ozy często są miejscami eksploatacji żwiru. Obok wzgórz moren czołowych i ozów dużą rolę w krajobrazie odgrywają wyniesienia zawdzięczające swe istnienie garbom starszego podłoża. Na jednym z nich leży tzw. Wyżyna Mszczonowska, która na północny zachód od Osuchowa osiąga 210 m npm. Granicę Wysoczyzny Rawskiej na terenie powiatu grójeckiego wytycza linia łącząca Tarczyn, Lesznowolę, Falęcin, Nową Wieś z Niemoje wicami (dzielnica Warki). Granicą tą jest krawędź opadająca na wschód ku lekko sfalowanemu obszarowi stanowiącemu jakby przejściową terasę ku właściwej Kotlinie Warszawskiej. Środek Kotliny Warszawskiej przecina terasa zalewowa Wisły wraz z samą rzeką. Bardzo malowniczym elementem krajobrazu jest skarpa wiślana, miejscami opadająca urwiskiem ku Wiśle, np. w rejonie wsi Potycz, oraz skarpa Pilicy koło Starej Warki.

Sieć wodna. Powiat grójecki leży w dorzeczu Wisły. Wszystkie rzeczki przecinające teren powiatu biorą swój początek w wyższej, zachodniej jego części (obszar Wysoczyzny Rawskiej). Lubanka i Mogielan-ka wpadają do Pilicy, która z kolei dwoma ujściami (pod Mniszewem i Potyczą) uchodzi do Wisły. Natomiast Jeziorka (zwana w dolnym biegu Jeziorną, a dalej Wilanówką) z dopływami prawym Kraski i lewym Tarczynki oraz rzeczka Czarna wpadają do Wisły, pierwsza z nich w rejonie Warszawy, a druga bardziej na południe, pod Czerskiem. Rzeczka Czarna na znacznym odcinku swego biegu jest uregulowana. Szczególnie piękne krajobrazowo są doliny Mogielanki, Jeziorki i Tarczynki. Rzeczki te płyną w silnie wciętych dolinach niejednokrotnie nawadniając ciągi malowniczych rybnych stawów i poruszając młyny wodne. Stoki dolin porośnięte są miejscami ładnymi lasami z bogatym runem.

Szata roślinna i świat zwierzęcy. Procent zalesienia powiatu grójeckiego należy do najniższych w województwie. , Lasy zajmują ok. 14 000 ha, tj. tylko 11′% ogólnej powierzchni powiatu (średni stan zalesienia w województwie wynosi ponad 18′%). Drobne obszary leśne rozrzucone są po terenie całego powiatu. Do większych fragmentów zaliczyć trzeba kompleks przeważnie sosnowych lasów rozciągających się na południe od Nowej Wsi i Rytomoczydeł, sosnowych i mieszanych lasów w dolinie górnej i środkowej Jeziorki, lasów mieszanych pomiędzy Łęczeszycami a Lewiczynem oraz sosnowych i mieszanych lasów między Watraszewem a Dębnowolą. Prócz sosny i gdzieniegdzie świerków występują również dęby, brzozy, graby i lipy drobnolistne, a na terenach podmokłych — głównie olszyna.

Specjalną uwagę należy zwrócić na jedyne w południowej części Mazowsza, a największe na terenie województwa naturalne skupienie modrzewia polskiego koło Małej Wsi (rezerwat „Modrzewina”). Inny fragment pierwotnej przyrody znajdziemy na południowo-zachodnim krańcu powiatu koło wsi Tomczyce, gdzie wysoki brzeg Pilicy poprzecinany malowniczymi wąwozami porasta piękny bór sosnowy z domieszką drzew liściastych (rezerwat „Tomczyce”).

Wiele starych drzew, uznanych częściowo jako pomniki przyrody, znajduje się w dawnych parkach przy dworskich, np. w Budziszynie (dęby), Osuchowie (dęby, lipy i wiązy), w Warpęsach (jesiony), Michrowie (jesion) i Świdnie . Na szczególną uwagę zasługuje uznany za rezerwat przyrody piękny, urozmaicony drzewostan parku w Winiarach. Pojedyncze okazy starych drzew znaleźć można także na cmentarzach kościelnych (np. w Michałowicach, Rembertowie), a aleja starych lip prowadzi z Małej Wsi do rezerwatu „Modrzewina”.

W dolinach rzek ciągną się połacie łąk, wyjątkowo pięknych w okresie ich kwitnienia (trzecia dekada maja, pierwsza czerwca), przed pierwszymi sianokosami. Największe skupiska łąk znajdują się w dolinie Pilicy i w środkowym biegu Jeziorki.

Świat zwierzęcy omawianego obszaru pozbawiony jest obecnie rzadkich okazów. Przedstawicielami zwierzyny dzikiej są: dziki, sarny i borsuki, lisy, zające i wiewiórki. Z ptaków gnieżdżą się tu m. in. skowronki, sikorki, dzięcioły, wrony, sroki, kuropatwy, drozdy, kukułki, bociany i jaskółki. W stawach rybnych hoduje się różne, powszechnie znane gatunki ryb. W rzekach, stosunkowo mało zasobnych w ryby, najczęściej spotkać można okonie, płocie, gdzieniegdzie szczupaki..

Klimat. Powiat grójecki znajduje się w sferze oddziaływania klimatu Krainy Wielkich Dolin (klimat morsko-kontynentalny) ze wszystkimi cechami zmienności pogody. Między poszczególnymi częściami powiatu nie ma większych różnic klimatycznych. Średnia temperatura roczna wynosi 7,6° C. Średnia temperatura lipca 18,9° C. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń o temperaturze —3,6° C. Na terenach sfalowanych wystawy północne i północno-wschodnie są zimniejsze od wystaw południowych i południowo–zachodnich.

Pierwsze przymrozki jesienne przypadają przeważnie na drugą dekadę października, natomiast ostatnie przymrozki wiosenne na trzecią dekadę kwietnia. Liczba dni pochmurnych w roku waha się w granicach od 140 do 150. Największe zachmurzenie występuje przeważnie w grudniu, a najmniejsze we wrześniu.

Średnia roczna suma opadów wynosi dla Grójca ok. 500 mm. Teren powiatu należy zaliczyć do najsuchszych obszarów Polski. Właściwą wegetację upraw zapewnia jednak korzystny rozkład opadów w ciągu roku. Okres wegetacyjny trwa tu około 180 dni. Ilość dni z pokrywą śnieżną waha się między 50—60.

Zarys dziejów

Najstarsze ślady zamieszkiwania przez człowieka terenów dzisiejszego powiatu grójeckiego odkryto we wsi Ginetówka, gdzie znaleziono m. in. paciorki z masy szklistej i bransolety brązowe pochodzące z wczesnej epoki żelaza (ok. VII—V w.p.n.e.). Z tego samego mniej więcej czasu pochodzi cmentarzysko z tzw. okresu kultury łużyckiej we wsi Zawady. W Winiarach odkryto cmentarzysko grobów kloszowych z IV—II w.p.n.e. (w końcowym okresie istnienia kultury łużyckiej prochy zmarłego chowano w popielnicy przykrywanej z wierzchu dużym naczyniem w kształcie klosza). W Pólku znaleziono cmentarzysko ciałopalne z II—I w.p.n.e., a w Otalążce osadę z III—IV w.n.e.

Z wczesnego średniowiecza zachowały się nieliczne pozostałości grodów w postaci wałów i stożkowatych wzniesień. Wymienić tu należy grodzisko w Starej Warce, ślady grodzisk w Woli Worowskiej i Lewiczynie.

W zaraniu dziejów Mazowsza do najgęściej zaludnionych ziem należały m. in. okolice Czerska i Grójca, skąd w XII i XIII w. rozszerzał się ruch osadniczy na dalsze tereny. Ziemie te wchodziły w skład państwa Mieszka I i jego następców. W 1138 r., po śmierci Bolesława Krzywoustego, Mazowsze wraz z Kujawami przypadło Bolesławowi Kędzierzawemu. Później przeszło w ręce Kazimierza Sprawiedliwego, a następnie jego młodszego syna Konrada (w 1207 r.), który uważany jest za założyciela linii Piastów Mazowieckich, trwającej ponad 300 lat. W tym okresie najważniejszym osiedlem w tej części Mazowsza był Grójec. Przez ten obszar przebiegały wówczas ważne międzynarodowe szlaki handlowe. Jeden z nich prowadził z Torunia do Włodzimierza na Rusi wzdłuż Wisły przez Płock, Zakroczym, Czersk. Odgałęzienie tego szlaku łączącego Pomorze z Rusią biegło z Torunia przez Gostynin, Rawę Maz., Nowe Miasto n. Pilicą, Radom. Inne trakty o znaczeniu wewnętrznym prowadziły z Radomia przez Grójec do Warszawy, z Grójca przez Czersk do Garwolina. W połowie XIII w. Grójec traci swą pierwszoplanową rolę polityczną i kościelną na rzecz Czerska. Konrad I Mazowiecki tworzy wówczas nowe jednostki administracyjne, jedną z nich, tzw. księstwo, z siedzibą w Czersku. W czasie obrony zamku czerskiego przed najazdem Litwinów zginął syn Konrada I — książę Ziemowit.

Liczni potomkowie Ziemowita I zaczęli dzielić Mazowsze na dzielnice książęce. To rozdrobnienie feudalne uczyniło z Mazowsza twór niejednolity, ulegający ciągłym przemianom. Pomimo to Piastowie Mazowieccy potrafili utrzymać w swym ręku silną władzę, prowadzić samodzielną politykę i dopiero w 1351 roku uznali się lennikami króla Kazimierza Wielkiego.

W XIV i XV w., w okresie niewiele większym od stu lat, wszystkie większe skupiska ludności na Mazowszu południowym uzyskały prawa miejskie (Mogielnica w 1317 r., Warka, Czersk, Tarczyn, Goszczyn, Przybyszew, Nowe Miasto n. Pilicą oraz Grójec w 1419 r.).

W 1526 r. po śmierci dwóch ostatnich książąt mazowieckich, Stanisława i Janusza III —- król Zygmunt Stary przyłączył pozostałe ziemie mazowieckie do Korony. Mazowsze podzielone zostało wówczas na trzy województwa: rawskie, płockie i mazowieckie. Większość terenów objętych zasięgiem niniejszego przewodnika znalazła się wówczas w obrębie ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. Tarczyn i jego okolice weszły w skład ziemi warszawskiej tego województwa, a Mogielnica i Nowe Miasto n. Pilicą w skład województwa i ziemi rawskiej. Ziemia czerska w tym czasie dzieliła się z kolei na trzy powiaty: czerski, grójecki i warecki. Gęstość zaludnienia na Mazowszu w XVI w. szacuje się na ok. 20 mieszkańców na km2.

Po unii lubelskiej (1569 r.) ziemie mazowieckie znalazły się niejako w środku państwa, stając się pośrednikiem w wymianie handlowej. Tę rolę Mazowsza umocniło przeniesienie w 1596 r. stolicy kraju do Warszawy. Od tego momentu Mazowsze stało się także centrum życia politycznego państwa. Miasta mazowieckie przeżywają w tym czasie złoty okres rozkwitu. Na wsi szybko rozwija się gospodarka folwarczna.

Po blisko trzystu latach pokoju i dobrobytu mieszkańcy Warki i okolicy przeżyli w 1607 r. przedsmak wojny, kiedy to wojska rokoszu Mikołaja Zebrzydowskiego dokonały rabunków i licznych samowoli. Najazd szwedzki w połowie XVII w. doprowadził miasta i gospodarkę wiejską Mazowsza do zupełnej ruiny. Wiele miast nigdy już nie wróciło do dawnej świetności. Dla przykładu warto podać, że w Grójcu w 1660 r. pozostało zaledwie 16 domów, w Czersku — 22 domy, Goszczynie — 42 domy, w Warce — 72 domy. W 2 połowie XVII w. liczba mieszkańców Mazowsza znacznie się zmniejszyła: gęstość zaludnienia nie przekraczała wówczas 10 osób na km2. Nowych zniszczeń doznała ziemia mazowiecka w początku XVIII w., kiedy to Szwedzi jako stronnicy Stanisława Leszczyńskiego wkroczyli do Polski.

Stałe pogłębianie się ucisku pańszczyźnianego było przyczyną zbiegostwa chłopów.

Po ostatnim rozbiorze Polski w 1795 r. Mazowsze południowe znalazło się w zaborze pruskim. Po zwycięstwie Napoleona utworzono w wyniku traktatu w Tylży w 1807 r. Księstwo Warszawskie. Ziemie omawiane w przewodniku weszły wtedy w skład departamentu warszawskiego. Po Kongresie Wiedeńskim (1815 r.) Mazowsze znalazło się pod panowaniem carskim w granicach Królestwa Kongresowego.

Dwa powstania narodowe odbiły się szerokim echem na Mazowszu. Z Warki pochodził Piotr Wysocki, bohater nocy listopadowej 1830 r. Tam też stacjonowała Bateria Rakietników, która wzięła czynny udział w powstaniu bijąc się pod dowództwem gen. Józefa Bema. W czasie powstania styczniowego 1863 r. staczają tu z kozakami potyczki liczne oddziały powstańcze. Do najkrwawszych należą potyczki pod Nową Wsią i Raciborami (k. Prażmowa). Jeden z oddziałów powstańczych dowodzony był przez wiernego polskiej sprawie carskiego podpułkownika Władysława Kononowicza, rozstrzelanego później wraz z towarzyszami na błoniach nadpilickich w Warce.

Druga połowa XIX w. była okresem intensywnego rozwoju przemysłu w Polsce. Niestety brak linii kolejowych i dostatecznej sieci dróg kołowych nie sprzyjał budowie większych zakładów w Grójcu, Warce czy Górze Kalwarii. Poważne znaczenie dla tego regionu miało dopiero uruchomienie etapami w latach 1914—20 linii kolejki wąskotorowej z Warszawy przez Piaseczno, Grójec do Nowego Miasta n. Pilicą wraz z odgałęzieniem do Góry Kalwarii, a w 1934 r. linii kolejowej z Warszawy przez Warkę do Radomia.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. tereny omawiane (wraz z Nowym Miastem , n. Pilicą) weszły w skład woj. warszawskiego. Pod rządami burżuazji województwo było regionem zaniedbanym, rozwijającym się na ogół słabo i nierównomiernie. W miastach i na wsi panowało bezrobocie. Nie zmniejszała się, zwłaszcza na wsi, liczba analfabetów. W 1921 r. w Grójcu i okolicach miały miejsce strajki robotników rolnych, domagających się ludzkiego traktowania i godziwych płac. Potężna fala strajków i demonstracji robotniczych i chłopskich, organizowanych przez KPP i lewicowych ludowców, przeszła przez ziemię mazowiecką w latach trzydziestych. Ruchy te odbiły się szerokim echem także wśród społeczeństwa powiatu grójeckiego.

Tradycje wspólnej walki komunistów i ludowców przeciwko rządom sanacji legły później u podstaw frontu antyhitlerowskiego, gdy po klęsce wrześniowej znaczna część województwa warszawskiego znalazła się w tzw. Generalnym Gubernatorstwie.

Już w 1940 r. rozpoczęły działalność grupy byłych członków i sympatyków KPP, in. in. w Mogielnicy, Otaląży i Tarczynie. Grupy lewicowych ludowców utrzymywały łączność z powstałą w Warszawie organizacją „Młot i Sierp”. Wiosną 1942 r. na konspiracyjnym zebraniu w Wilczogórze k. Grójca wybrany został Komitet Powiatowy PPR. Przystąpiono jednocześnie do tworzenia grup dywersyjnych Gwardii Ludowej, które w latach 1942—43 przeprowadziły ‘wiele udanych akcji przeciwko okupantowi, m. in. niszcząc obiekty administracji niemieckiej, np, urzędy gminne w Belsku Dużym, Jasieńcu, posterunki granatowej policji w Drwalewie i Goszczynie. Gwardziści niszczyli także obiekty gospodarcze, np. mleczarnię w Belsku Dużym, młyn w Grójcu, palili sterty kontyngentowego zboża. Znane są śmiałe akcje dywersyjne na transporty niemieckie na linii kolejowej Warszawa — Warka, np. pod Czachówkiem, Chynowem, a zwłaszcza pod Michalczewem, gdzie w nocy z 25 na 26. X. 1943 r. wykolejono pociąg wojskowy, wstrzymując na długi okres komunikację. 30. IX. 1943 r. pod Chynowem miała miejsce duża bitwa z przeważającymi siłami hitlerowskimi. Wiele akcji przeprowadzały na Mazowszu również oddziały Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. W 1959 r. w XV rocznicę PRL wystawiono na skraju Chynowa pomnik z urną, w której spoczęła ziemia z miejsc uświęconych krwią partyzantów walczących na grójecczyźnie. Okupant stosował wobec cywilnej ludności polskiej akcje deportacji (np. z terenu Warki), dokonywał bestialskich mordów, szczególnie ludności żydowskiej. 9 września 1942 r. hitlerowcy powiesili w Grójcu i Goszczynie 10 członków PPR. W połowie 1944 r. powstały w powiecie pierwsze konspiracyjne rady narodowe.

W lipcu i sierpniu 1944 r. Armia Radziecka i odrodzone Wojsko Polskie wyzwoliły wschodnie powiaty województwa warszawskiego. W południowej części województwa linia frontu zatrzymała się na Wiśle. Od 31. VII. 1944 r. toczyły się na tzw. przyczółku wareckim bardzo ciężkie walki, w których wzięło udział po raz pierwszy ludowe lotnictwo polskie. Ostateczne wyzwolenie przyszło w połowie stycznia 1945 r. Po wyzwoleniu niezwłocznie przystąpiono do organizacji władzy ludowej, przeprowadzono reformę rolną, parcelując 180 majątków obszarniczych, a w 1946 r. zakończono nacjonalizację przemysłu. Jednocześnie rozpoczęto odbudowę miast i wsi, szczególnie mocno zniszczonych w rejonie Warki. Wymienić tu należy odbudowę wsi Piaseczno, opartą na nowoczesnych założeniach, dokonaną przez ówczesne Ministerstwo Odbudowy. Pomimo wielkich strat i zniszczeń w stosunkowo szybkim czasie władza ludowa potrafiła zapewnić warunki gospodarczego i kulturalnego rozwoju.

Zabytki

Pierwsze miasto na południowym Mazowszu, Mogielnica, powstało w 1317 r. Warka, Czersk, Tarczyn, Goszczyn i Przybyszew uzyskały prawa miejskie w następnych latach XIV w. Był to okres rozwijania się stylu gotyckiego. Z tego okresu nie przetrwały jednak dobrze zachowane obiekty zabytkowe, nie licząc fragmentów gotyckich ścian w kościele w Grójcu i Tarczynie czy ruin zamku w Czersku. Z zabytków ruchomych zachowały się gotycka Pieta z 1 połowy XV w. (w tzw. kaplicy Piłata w Górze Kalwarii) oraz piękny późnogotycki krucyfiks z początku XVI w. w kościele w Grójcu. Z XVI i początku XVII w. dotrwało kilka drewnianych zabytkowych kościółków w Chynowie, Wilkowie i Lewiczynie.

W XVII w. (zwłaszcza po okresie wojen szwedzkich), a szczególnie w 1 połowie XVIII w. wzmaga się ruch budowlany. Barokowa architektura tego okresu pozostawiła po sobie szereg obiektów budownictwa sakralnego, w mniejszym stopniu świeckiego. Do najcenniejszych kościołów barokowych zaliczyć należy kościoły w- Jasieńcu, Drwalewie, Michałowicach, Nowym Mieście nad Pilicą oraz kościoły w Górze Kalwarii. Duże zespoły plastyki barokowej: rzeźby ołtarzowe, obrazy zachowały się w Chynowie, Jasieńcu, Michałowicach i Górze Kalwarii. Ludowe kapliczki przydrożne o wyraźnych cechach baroku wystawiane były także i w XIX w. Można do nich zaliczyć charakterystyczne dla okolic Warki kapliczki w postaci Walca, np. w Laskach, Wichradzu, Piasecznie i w Warce. Barokowe obiekty świeckie przeważnie uległy z biegiem lat zniszczeniu, a na ich miejscu powstały budowle późniejsze. Jedyny dom barokowy zachował się w Górze Kalwarii, a w Nowym Mieście nad Pilicą spotykamy późnobarokowy pałac.

W 2 połowie XVIII w. zapanował na terenie Mazowsza neoklasycyzm, który trwał prawie do połowy XIX w. Styl ten bardzo rozpowszechnił się dzięki królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu i jego budowniczym. Przykładem wczesnego stylu klasycystycznego jest pałac w Rykałach. Najpiękniejszym założeniem architektoniczno-parko-wym z tego okresu jest rezydencja książąt Lubomirskich w Małej Wsi. Punktem centralnym założenia jest pałac z czterema pawilonami bocznymi na rzucie wydłużonej podkowy. Pałac otacza francuski park geometryczny i angielski krajobrazowy. We wnętrzu pałacu zachowały się oryginalne dekoracje malarskie i rzeźbiarskie. Z innych podobnych założeń klasycy stycznych, znacznie już skromniejszych, wymienić należy przede wszystkim Budziszyn, Drwalew i Błędów. Dwory klasycystyczne spotykamy m. in. w Nowej Wsi, Petrykozach, Osuchowie i Rytomoczydłach. Wiele pałaców i dworów otaczają stare parki, a najpiękniejszy z nich zachował się w Osuchowie. W miastach spotykamy klasycystyczne ratusze (w Warce, Grójcu, Mogielnicy i Górze Kalwarii) oraz inne budynki komunalne, np, w Grójcu budynek poczty i jatki, a w Górze Kalwarii hale targowe. Z 2 połowy XVIII w. pochodzą dwa drewniane domy mieszkalne z podcieniami w rynku w Mogielnicy.

Z klasycystycznych obiektów sakralnych na Mazowszu południowym spotykamy jedynie kapliczkę w Nowej Wsi i częściowo przebudowany kościół w Belsku Dużym. We wnętrzu tej świątyni zachowało się klasycystyczne wyposażenie i polichromia.

We wsiach dotrwało do naszych czasów sporo drewnianych chat z XIX w., budowanych na zrąb ze słomianym dachem, przede wszystkim nad Pilicą w Borowin, Osuchowie, Dębnowoli i Dziarnowie.

Poza omawianym neoklasycyzmem zasługują również na uwagę tzw. style historyczne, a wśród nich szczególnie neogotyk. Przykładem tego stylu mogą być kościoły w Goszczynie, Worowie.i Mogielnicy.

opracował Janusz Żmudziński, Warszawa 1965

Opublikowano Artykuł, mazowieckie, powiat grójecki | Skomentuj

Śladami Księcia Konrada Mazowieckiego

Zakroczym. Jeden z najstarszych grodów na Mazowszu. Gród „Góra Zamkowa” był ośrodkiem licznych zjazdów, których uchwały dały podstawy późniejszemu kodeksowi mazowieckiemu.

2. Czerwińsk – Przed romańskim portalem

Kościół Zwiastowania NMP to unikalny na Mazowszu zabytek sztuki romańskiej. Zachował się m.in. portal kamienny z poł. XII w. i freski z 1. poł. XIII w. W 1148 r. biskup płocki, dzięki wsparciu książąt dzielnicowych ufundował klasztor, do którego sprowadził kanoników regularnych. Klasztor był fundacją biskupią, opieką otaczali go też książęta mazowieccy. Jego przywileje potwierdzał Konrad Mazowiecki, a jego wnuk książę Konrad II został tu pochowany (1294 r.). Latem 1410 r. przed wyprawą na ziemie Zakonu po przeprawie przez Wisłę skoncentrowały się tu wojska polskie, mazowieckie i litewskie. Przed ołtarzem za pomyślność nadchodzącej wojny, modlił się król Władysław Jagiełło, a ślady ostrzy mieczy na kościelnym murze wciąż zwracają uwagę turystów.

Wyszogród. Nad Wisłą zachowały się relikty grodu Konrada Mazowieckiego. W miasteczku znajduje się kościół i klasztor oo Franciszkanów sprowadzonych do Wyszogrodu przez księcia Janusza I Starszego

3. Płock – Najstarsza stolica Mazowsza

Pod koniec XI w. za panowania Władysława Hermana na Ostrowie Tumskim znajdowała się nie tylko stolica Mazowsza, ale faktyczna stolica Polski. Umiejscowienie obok grodu książęcego także stolicy biskupiej umocniło rangę Płocka. Bazylika katedralna (XII w.) – to swoiste mauzoleum książąt mazowieckich. W kaplicy Królewskiej znajdują się sarkofagi Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego. W XIV w. na przeciw katedry stanął zamek (po którym zachowały się jedynie dwie wieże). Powstał z fundacji Kazimierza Wielkiego, ale aż do połowy XV w. stanowił siedzibę książąt mazowieckich.

W Skarbcu Muzeum Diecezjalnego na Wzgórzu Tumskim można obejrzeć m.in.: kielich podarowany kościołowi płockiemu przez Konrada Mazowieckiego. Cenne zbiory dokumentujące dorobek książąt mazowieckich gromadzi Muzeum Mazowieckie (ul. Tumska 8).

Bielsk. Miasto lokowane przez książąt mazowieckich, pod miastem zachowane grodzisko wczesnośredniowieczne w Mokrzku.

Drobin. W kościele parafialnym przy rynku można podziwiać unikalne, renesansowe nagrobki Szreńskich i Kryskich – dygnitarzy książąt mazowieckich.

Sierpc. Jeden z najstarszych ośrodków handlowych na Mazowszu.

Bieżuń. Miasto lokowane za zgodą księcia Siemowita IV. W sąsiednim Karniszynie zachowało się grodzisko z XIII w.

Szreńsk. Ruiny pałacu Szreńskich, który stanął w miejscu pierwszego prywatnego zamku rycerskiego na Mazowszu.

Mława. Miasto założone przez książąt mazowieckich w 1429 r. – miejsce zjazdów, gdzie rozstrzygano spory graniczne z Krzyżakami.

Grudusk. Grodzisko z XI-XIII w. – warownia książąt mazowieckich strzegąca granicy z Prusami.

4. Ciechanów – Dla dam i rycerzy

Na długo przed tym, jak w XIII w. książę Konrad II przyznał istniejącej osadzie przy grodowej prawa miejskie, Ciechanów pełnił funkcję centralnego ośrodka regionu. Życie mieszkańców skupione było wokół grodu na Farskiej Górze, który powstał jeszcze w okresie przedpiastowskim. W 1337 r. gród i osadę najechali i spalili Litwini. Nową warownię – okazały gotycki zamek wzniósł na podmokłych łąkach na prawym brzegu Łydyni, prawdopodobnie książę Siemowit III. Czworobok jego murów, z dwiema cylindrycznymi wieżami stanowi wizytówkę miasta. We wnętrzach zamku w czerwcu odbywa się Biesiada Kasztelańska, w lipcu i sierpniu zaś w atmosferze dbałości o prawdę historyczną rozgrywane są zmagania rycerskie.

Opinogóra. 10 km na wschód od Ciechanowa znajduje się Opinogóra, znana z pałacu Krasińskich, w którego wnętrzach mieści się Muzeum Romantyzmu. Zanim jednak Krasińscy wznieśli pałac, stał na jego miejscu dwór książąt mazowieckich, w którym zmarł jeden z władców Mazowsza – Bolesław IV.

5. Pułtusk – Biskupie miasto, biskupi zamek, książęca opieka

Pułtusk to jedno z najstarszych miast na Mazowszu. Już w XII w. istniał tu gród, który opierał się najazdom Prusów, a później Litwinów. Książęta piastowscy przekazali okoliczne ziemie biskupom płockim, którzy odtąd aż do rozbiorów opiekowali się i zarządzali miastem. W 1339 r. biskup Klemens Pierzchała nadał osadzie przy grodowej prawa miejskie. Wcześniej biskupi płoccy wznieśli okazały zamek, którego burzliwe losy łączą się z dziejami miasta.

Książęta mazowieccy jako darczyńcy biskupów także otaczali miasto swoją opieką. Książę Kazimierz syn Bolesława IV został nawet pochowany w kolegiacie pułtuskiej. Ten unikalny zabytek, z cennym wystrojem m.in. barokowymi ołtarzami, renesansowymi polichromiami, ufundował biskup Paweł Giżycki, który sprawował rządy nad Mazowszem w okresie małoletności książąt mazowieckich. Latem – rynek pułtuski uważany za najdłuższy w Polsce, z ratuszem, kolegiatą i dominującym wzgórzem zamkowym -rozbrzmiewa gwarem straganów, zapachami regionalnego jadła, chlebów, mięsiwa. Tak kultywowana jest tradycja jarmarków średniowiecznych.

Serock. Stolica kasztelani mazowieckiej. O dawnych dziejach świadczą: grodzisko „Barbarka” oraz późnogotycki kościół pw. Zwiastowania NMP ufundowany przez Janusza III i Stanisława – ostatnich książąt mazowieckich.

Opublikowano Artykuł, mazowieckie | Skomentuj

Legendy Mazowsza

Warszawska syrenka

Nad Wisłą, przy moście Świętokrzyskim, skąpany w strumieniach wody bijącej z fontanny stoi – zdaniem wielu – najpiękniejszy pomnik Warszawy. Postać syreny pół-kobiety półryby, z mieczem w dłoni, osłoniętej tarczą zwrócona jest w kierunku północnym, gdzie zdąża królowa polskich rzek.

Przed wiekami syreny – córki Trytona, mistrza gry na muszli, wyruszyły w daleką podróż po morzach i oceanach, Jedna z nich zatrzymała się przy skałach duńskich. Dzisiaj możemy ją zobaczyć siedzącą na skale u wejścia do portu w Kopenhadze, Druga popłynęła dalej. Na ląd wyszła dopiero w okolicach niewielkiej osady, która dała początek przyszłej Warszawie, Śpiew syreny podziwiali okoliczni rybacy, Był wśród nich nieznajomy kupiec z garstką osiłków. Kazał pochwycić piękną syrenę i uwięzić. Nocą, gdy zasnęły straże rybacy oswobodzili ją. Syrena pochwyciła za miecz i tarczę i przepędziła opryszków. W podzięce za ratunek obiecała rybakom, że odtąd to ona będzie bronić tutejszej osady.

W herbie Warszawy, na pomniku, który stoi nad Wisłą i na innym, który stoi na Rynku Starego Miasta syrena została przedstawiona jako piękna kobieta. Na starych dokumentach i pieczęciach była jednak przedstawiana jak harpia ze szponami. Nikt nie słyszał jednak, aby skrzywdziła kogoś z mieszkańców miasta, albo odwiedzających to miejsce gości. Biada jednak tym, którzy źle życzą Warszawie.

Jak rycerz Junosza pod Zakroczymiem we krwi krzyżackiej się pławił

Wysoką, miejscami na 25 m, skarpę wiślaną przecinają w okolicach Zakroczymia spadające ku rzece wąwozy. Być może tutaj przed wiekami, dzięki odwadze rycerza Junoszy, Zakroczym uzyskał swój herb.

Według legendy rycerz Junosza jadąc z orszakiem na własne wesele zobaczył skaczącego baranka. Odebrano to jako dobrą wróżbę. Wkrótce weselnicy natknęli się na krzyżacki patrol.

Mężny Junosza pokonał wrogów, a następnie zakradł się do nieprzyjacielskiego obozu. Najpierw podstępem wykradł Krzyżakom konie, a potem na spieszonych nieprzyjaciół uderzył. Bitwa zakończyła się jego zwycięstwem. Po bitwie Junosza cały w krzyżackiej krwi przybył na wesele.

W uznaniu zasług – jak wspominał dawny dziej opis – otrzymał herb przedstawiający białego barana z chorągwią u boku „skąpanego we krwi” czyli w polu czerwonym. Herb został uwieczniony na pomniku w kształcie latarni, który stoi na zakroczymskim zamku.

O mężnym Ciechanie, założycielu Ciechanowa

W sercu Ciechanowa, koło kościoła parafialnego znajduje się tajemnicze wzgórze. Jest to fragment grodu sprzed 1000 lat. Tradycja mówi, że jego założycielem był legendarny rycerz Ciechan – syn mazowieckiego księcia.

Kiedy dorósł, ojciec postanowił wydać go za bogatą, lecz brzydką córkę innego władcy, by w ten sposób pomnożyć majątek i znaczenie rodu. Ciechan kochał jednak biedną dworkę i nie zamierzał ustąpić ojcu. Rozgniewany książę polecił uwięzić ukochaną syna. Ciechan ją uwolnił i ukryli się w pobliżu granicy z pogańskimi Prusami. W miejscu, w którym osiedli wybudowali gród, wkrótce nazwany grodem Ciechana.

Ciechan miał dwunastu synów, ci zaś, gdy dorośli założyli 12 grodów w pobliżu siedziby ojca. Gdzie kończy się legenda, zaczyna się historia. Na północ od Ciechanowa archeolodzy odkryli relikty innych wczesnośredniowiecznych grodów w Grudusku, Stuspku, Grzebsku, Tańsku. Być może warto wybrać się na poszukiwania dalszych grodów, o których mówi legenda.

Największy i najwspanialszy pozostał Ciechanów. Dopiero po wielu latach u podnóża miasta książęta mazowieccy wznieśli wspaniały zamek. Po dziś dzień mieszkańcy grodu Ciechana patrzą z dumą z góry na położoną nisko nad rzeką książęcą siedzibę. Mityczna postać założyciela miasta przetrwała w ich pamięci.

O opiekunce Mławy

Dawno temu w jednym z mławskich kościołów na wieży zagnieździła się sowa. W XVII w. Szwedzi splądrowali miasto i zbezcześcili kościół. Pewnego dnia, gdy sowa wyfrunęła z kryjówki zaczęła nawoływać: „pójdź, pójdź”. Na głos sowy w mieście pojawili się tajemniczy rycerze i przegonili wrogów. Gdy mieszkańcy odbudowali miasto i naprawili kościół, sowa wróciła do swojego gniazda. W XIX w. do Mławy wkroczyli Rosjanie. Pewnego razu dwaj kozacy zauważyli, że coś się rusza na kościelnej wieży. Jeden z nich oddał strzał, raniąc sowę i przebił dach wieży. Ranną sowę znalazł następnego dnia przechodzący obok wieży młodzieniec o imieniu Welimir i zaopiekował się nią. Dzięki jego troskliwości ptak wrócił do zdrowia. Pewnego dnia młodzieniec zapadł w sen, a gdy się obudził sowy już nie było. Przed Welimirem pojawił się duch starego rycerza. Przemówił do młodzieńca: Sowa nie jest zwykłym ptakiem, tylko dobrym duchem Mławy. Dopóki sowa będzie mieszkała na kościelnej wieży będzie strzegła miasta od niebezpieczeństw. Musisz opiekować się nią, a gdy już będziesz stary musisz znaleźć następcę, który będzie się opiekował sową po Twojej śmierci.

Będąc w Mławie wypatrujmy sowy. Być może nadal gnieździ się w wieży któregoś z mławskich kościołów. Być może żyją w mieście nadal potomkowie Wełimira, którzy z pokolenia na pokolenie przekazują sobie

O Nierodzie z Czerwina

W kościele w Czerwinie pod Ostrołęką znajduje się renesansowy nagrobek rycerza w zbroi. Przedstawia on postać Jakuba Grodzickiego – dawnego właściciela Czerwina. Wśród miejscowej ludności krążą opowieści, że jest to nagrobek rycerza zwanego Nierodem. Nazwano go tak dlatego, że przyszedł na świat po śmierci matki.

Kiedy dorósł twierdził, że się nie narodził. .i skoro się nie urodził, nie mógł też umrzeć. Był okrutnikiem. którego bali się wszyscy w okolicy. Najeżdżał swoich sąsiadów, chcąc zagarnąć ich włości. Pewnego razu w karczmie założył się, że przeniesie olbrzymi kamień, który znajdował się pod Czerwinem. Tam, gdzie go zostawi, będzie granica jego włości. Mieszkańcy Wojsz, wsi położonej w pobliżu posiadłości Nieroda, przerazili się, że mogą zostać poddanymi okrutnego pana. Jeden z nich przeciął rzemienie podtrzymujące olbrzymi kamień. Nierod upuścił głaz przed wioską. Kamień leży do dziś, a mieszkańcy nadali mu nazwę kamienienia Nieroda.

Archeolodzy dopiero niedawno rozwiązali tajemnice tego kamienia. Został w tym miejscu ułożony dużo wcześniej zanim powstała legenda o Nierodzie. Jest to fragment zniszczonego kurhanu, usypanego 1600 lat temu, w którym został pochowany lokalny władca.

O przywarach proboszcza z Wyszkowa

W kościele parafialnym pw. św. Idziego znajduje się gotycki srebrny kielich z połowy XV w. Został on w 1539 r. ofiarowany parafii wyszkowskiej przez prymasa polski Piotra Gamrata, gdy był on jeszcze biskupem krakowskim.

Piotr Gamrat – człowiek wszechstronnie wykształcony, protegowany biskupa Erazma Ciołka i zaufany królowej Bony, był w latach 1509-1518 proboszczem w Wyszkowie. Proboszcz miał tylko jedną słabość – jedzenie. Z lokalnych kronik wynika, że mógł on zjeść podczas posiłku… całego cielaka. Wieść gminna głosi, że podczas pewnej podróży z Ciechanowa na Podlasie, królowa Bona zatrzymała się w Wyszkowie w gościnie u proboszcza. Ten wydał ucztę na cześć królowej i biskupa Erazma Ciołka. Kiedy słudzy podali półmiski z mięsem, proboszcz zgarnął wszystko na swój talerz. Po uczcie królowa zażartowała: „Probostwo wyszkowskie jest za ubogie, żeby cię wyżywiło, trzeba cię zrobić biskupem”.

Być może w tej legendzie tkwi ziarnko prawdy, ponieważ Piotr Gamrat bardzo szybko wspiął się na szczyty kościelnej kariery. Został biskupem kamienieckim, potem prałatem dziekana w Płocku, w 1536 r. biskupem przemyskim, a rok później biskupem płockim. Już w lipcu 1538 r. mianowano go biskupem krakowskim, a w styczniu 1541 r. arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski.

O „Żółtej Damie” z zamku w Liwie

W pochmurne noce zamkowe komnaty odwiedza „Żółta Dama”. To duch Ludwiki Kuczyńskiej, która zginęła na rozkaz męża, kasztelana Marcina Kuczyńskiego. Powodem podejrzeń zazdrosnego kasztelana było zniknięcie brylantowych pierścieni, które podarował żonie. Myśląc, że przekazała je kochankowi, kasztelan zamknął Ludwikę w wieży. Na dowód wierności miała przez noc przewiercić palcem dziurę w cegle. Jak można się domyślić, cegła pozostała nienaruszona. Nad ranem oprawcy ścięli Ludwikę.

Wiosną ludzie ze wsi odnaleźli brylanty w sroczych gniazdach. Dowiedziawszy się o tym zrozpaczony kasztelan popełnił samobójstwo.

Ślad Matki Boskiej z Pieczysk

Wieś Pieczyska słynie z głazu, który leży przy drodze do Chosny. Na jego powierzchni w widoczne są wgłębienia przypominające swym kształtem ślad ludzkiej stopy. Mieszkańcy wsi są przekonani, że ślad pozostawiła Matka Boska, która uratowała mieszkańców podczas potopu szwedzkiego.

Kiedy wojska szwedzkie zbliżały się do wsi, mieszkańcy uciekli do lasu. Żołnierze podpalili wieś i zbliżali się do kryjówki w lesie. Wtem na głazie ukazała się postać kobiety, która groźnie spojrzała w stronę zbliżających się żołnierzy . Dowódca oddziału zląkł się i nakazał swym podkomendnym zmienić kierunek marszu.

Kiedy mieszkańcy Pieczysk wyszli z ukrycia na głazie nikogo nie było. Na powierzchni kamienia znajdował się jedynie odcisk kobiecej stopy. Zrozumieli, że uratowała ich Matka Boska.

Dziś obok głazu stoi mała kapliczka poświęcona Maryi.

O tym jak wareckie piwo uratowało legata papieskiego

Nie każdy wie, że piwo produkowane w Warce czterysta lat temu znalazło zastosowanie w medycynie. Latem 1596 r. do Warszawy przybył legat papieski, który miał nakłonić polskiego króla Zygmunta III Wazę do wojny z Turcją. Podczas swego pobytu w Polsce dostojny gość polubił naszą kuchnię, szczególnie zaś piwo z Warki. Kardynałowi nie udało się przekonać polskiego króla do wojny z Turcją i w marcu 1597 r. wyruszył z Warszawy do Rzymu.

Niestety na miejscu bardzo ciężko zachorował. Trawiony gorączką przypomniał sobie smak piwa z dalekiej Warki i westchnął po włosku: O biera di Warka czyli „o piwo z Warki”. Służba zebrana przy jego łożu myślała, że ich pan poleca duszę jakiejś nieznanej świętej i zaczęła się głośno modlić: Santa Biera di Warka ora pro nobis czyli „święte piwo z Warki, módl się za nami”. Kiedy chory zrozumiał, że przez przypadek ułożył nową „modlitwę” zaczął się głośno śmiać. Śmiał się tak bardzo, że pękł mu wrzód w gardle i kardynał wyzdrowiał. Jeżeli ktoś nie tylko zechce posmakować wareckiego piwa, ale także zobaczyć w jaki sposób zgodnie z 400-letnią tradycją powstaje, może wybrać się na wycieczkę do browaru. Można go zwiedzać w grupach zorganizowanych (min. 20 osób). Wcześniej trzeba się umówić: tel. 048 666 11 11.

O zaczarowanej kozie z Kozienic

W centrum Kozienic na placu 15 Stycznia stoi nietypowy pomnik. Z kamiennego obelisku wybija się do skoku jeleń. Pomnik upamiętnia legendę o początkach Kozienic.

Dawno temu w rozległej Puszczy Kozienickiej polował jeden z polskich monarchów. Jego strzała chybiła jednak celu i jedno ze zwierząt, samica sarny, którą myśliwi nazywają kozą, umknęła w głąb puszczy. Król rzekł „Kozie nic” i ruszył za nią w pościg. Jakież było jego zdumienie, gdy na leśnej polanie ujrzał jak jego niedoszła zdobycz stoi spokojnie obok nieznajomego starca. Starzec powstrzymał króla i opowiedział mu niezwykłą historię.

Razem z córką Roksaną mieszkał w grodzie na skraju puszczy. Jego córka często przychodziła do lasu zbierać grzyby i jagody. Pewnego razu Roksanę ujrzał leśny duszek i zakochał się w niej bez pamięci. Roksana początkowo obawiała się nieznajomego, lecz ten rozkochał ją w sobie za pomocą magicznych zaklęć. Odtąd razem codziennie spotykali się w puszczy. Kiedy ojciec dowiedział się, że jego córka zakochała się w leśnym duszku, przestraszył się i postanowił wydać ją za bogatego młodzieńca. Leśny duszek z zazdrości zmienił swoją ukochaną w sarnę. Razem zamieszkali w lesie. Jednak Roksana była coraz bardziej smutna i straciła chęć do zabawy. Zrozpaczony ojciec opuścił gród i zamieszkał razem z nią w lesie.

Król wzruszony opowieścią starca, zapowiedział: Kozie nic, zakazując w tym miejscu polowania na sarny. Z czasem w puszczy powstała osada królewskich łowców. Na pamiątkę tamtego zdarzenia nazwano ją Kozienicami. Dlaczego jednak w herbie miasta i na pomniku jest jeleń a nie sarna? Na dawnych herbach było zwierzę przypominające sarnę. Artyści jednak z biegiem lat poprawiali herb i sarna zmieniła się w jelenia, który jako zwierzę bardziej reprezentacyjne lepiej na herbie wyglądał.

Jak młody myśliwy odczarował najstarszych mieszkańców Radomia

W pobliżu kościoła św. Wacława znajduje się grodzisko zwane Piotrówką. Jest to relikt grodu z XI w., który dał początek dzisiejszemu miastu. Legenda łączy powstanie Radomia z młodym myśliwym z odległej krainy.

Młodzieniec od wielu dni błąkał się po lesie, bezskutecznie szukając zwierzyny. Spotkał czarodziejskiego orła, który obiecał zabrać go do krainy mlekiem i miodem płynącej, w której mógłby polować do woli. Gdy dolecieli na miejsce ptak rzekł: Oto kraina piękna i bogata. Przed laty zamieszkiwali ją ludzie z rodu Radomira razem z syreny. Ludzie jednak okazali się zaborczy i przegnali wiły. Za karę zapadli w wieczny sen. Odczarować ich może tylko ten, kto potrafi odczytać zaklęcie ukryte w szumie drzew, w szmerze strumienia i śpiewie ptaków.

Długo błąkał się młodzieniec po puszczy, nie potrafiąc odczytać zaklęcia, wspominając swe rodzinne strony. Wreszcie rzekł: „Rad dom tutaj bym znalazł”. Na te słowa zaklęcie straciło swą moc i mieszkańcy osady zostali odczarowani. Orły przeniosły na swych skrzydłach ziomków młodego myśliwego. Razem z odczarowanymi osadnikami założyli gród od słów „rad dom” Radomiem zwany.

O potworze z bagien koło Pakosławia

Między wsiami Pakosław i Płudnica niedaleko Iłży rozciągają się bagna. Miejsca te od wieków cieszyły się złą sławą wśród mieszkańców. Jak wieść gminna niesie na bagnach mieszkał potwór o trzech oczach, który żywił się ludzkimi zwłokami.

Nocą bestia opuszczała bagna, udawała się do pobliskich wsi i wygrzebywała ciała zmarłych. Potwór ten miał jednak słabość – ogromnie lubił słuchać gry na fujarce. Toteż gdy w Pakosławiu zmarł pewien mężczyzna, jego syn wziął flet i udał się na bagna, aby bestia nie zbezcześciła zwłok. Oczarowany muzyką potwór postępował za grajkiem, ten zaś z rozmysłem zapuszczał się w coraz bardziej zdradzieckie rejony. W końcu obaj wpadli w topiel. Zarówno bestia, jak i mężny grajek utonęli, wieś została jednak uwolniona od potwora. Dziś w pobliżu wsi stoi kapliczka w formie kolumny. Prawdopodobnie zrobił ją powstaniec styczniowy, który ukrywał się na bagnach. Być może to właśnie mroczna legenda sprawiła, że carska policja nie szukała go w okolicach Pakosławia. Podczas II wojny światowej partyzanci pochowali pod kolumną poległego towarzysza walki Tadeusza Wojtyniaka „Bacę”.

O przeklętych skarbach z Iłży

Nad Iłżą góruje wieża zamku wybudowanego przez biskupa Jana Grota na początku XIV w. Zamek, który był niegdyś wspaniałą rezydencją biskupią od prawie 200 lat jest w ruinie. Ruiny zamku budziły jednak ciekawość miejscowych.

Według jednej z opowieści okrutna królewna, która razem ze swoją drużyną rabowała kupców i ludność postano wiła tu ukryć swoje skarby. Kazała na wzgórzu wybudować zamek z lochami. Lochy te tworzyły istny labirynt, aby nikt nie powołany nie mógł ich pokonać. Pewnej księżycowej nocy okrutna królewna postanowiła obejrzeć okolicę ze szczytu swej zamkowej wierzy. Zauroczona widokiem jaki zobaczyła, zrobiła nieostrożny krok i spadła z wieży w przepaść.

Po jej śmierci wielu śmiałków próbowało znaleźć ukryte w lochach skarby, nikomu się jednak nie udało. Jedynie ten, kto w Boże Narodzenie wszedłby na zamkowe wzgórze mógł zobaczyć otwarte wrota lochów i zgromadzone tam skarby. Jednak nad skarbami zdobytymi w tak okrutny sposób ciążyła klątwa. Każdy kto odważyłby się sięgnąć po przeklęte bogactwo na zawsze pozostałby uwięziony w zamkowych lochach.

Pewnego Bożego Narodzenia uboga kobieta wraz ze swym synem udała się na zamkowe wzgórze. Przez lekko uchylone wrota zobaczyła zgromadzone w podziemiach bogactwa. Zauroczona widokiem zapomniała o klątwie i weszła do lochów. Wrota się zamknęły i natychmiast zniknęły.

Na próżno nieszczęsna próbowała wydostać się z pułapki. Kiedy zrozumiała, że na zawsze została uwięziona zaczęła rozpaczliwie płakać. Jej łzy podmyły skałę i u stóp zamkowego wzgórza powstało jeziorko, z którego wypływał strumyk. Strumyk ten nazwano „Jej łzą”. Z czasem w okolicy powstała osada, którą nazwano „Jej łzą”, a później „Iłżą”.

Opublikowano Artykuł, mazowieckie | 2 komentarzy

Kalendarz Spływów Kajakowych PTTK i PZK na 2010

Turystyczne Spływy Kajakowe PTTK i PZK w 2010

STYCZEŃ

21-24.01.2010 r.
XIV Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy WDA 2010 im. Bolesława Białkowskiego
Trasa: rzeka Wda, Szlaga – Tleń, 34 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, tel. 0-603 255 530, 0-500 237 228, ktwceluloza@wp.pl
Komandor Leszek Miesała

28-31.01.2010 r.
XXXI Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy BIAŁA DAMA 2010
Trasa: rzeki: Biała Lądecka, Stronie – Lądek, 10 km, Nysa Kłodzka, Młynów – Bardo, 13 km, zamek w Żelaźnie,
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, 51-317 Wrocław, ul. Bierutowska 57/59, tel. 0-600 883 488,
ptasiuskok@ptasiuskok.pl, www.ptasiuskok.pl
Komandor Marek Głowacki, mg@warszawa.home.pl

28-31.01.2010 r.
XLV Międzynarodowy Zimowy Spływ Kajakowy na Brdzie im. Jerzego Korka
Trasa: rzeka Brda, Mylof – Piła Młyn, 57 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK BRACTWO WODNE
85-137 Bydgoszcz, ul. Leszczyńskiego 113/43, tel. 0-667 112 630, faks (0-52) 373 05 65, krystczerwinska@wp.pl
Komandor Krystyna Czerwińska

LUTY

4. 27-28.02.2010 r.
V Zimowy Spływ Kajakowy na Nysie Kłodzkiej
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Młynów – Topola, 31 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK
50-325 Wrocław, ul. Ledóchowskiego 1/12, tel. (0-71) 324 51 43, 793 33 04, 0-609 232 836, ptasiuskok@ptasiuskok.pl,
Komandor Andrzej Piasecki, andrzej.piasecki@pzl-wroclaw.com.pl

MARZEC

5. 4-7.03.2010 r.
XX Ogólnopolski Spływ Kajakowy ZIMOWA WEŁNA 2010
Trasa:rzeki: Wełna, Wągrowiec – Oborniki, 54 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej ZIMORODEK przy Oddziale PTTK w Wągrowcu, 62-100 Wągrowiec, ul. Powstańców Wielkopolskich 28, tel. 0-603 897 507
Komandor Jerzy Szociński

6. 11-14.03.2010 r.
Targi WIATR I WODA
Miejsce: Centrum EXPO XXI, Warszawa, ul. Prądzyńskiego 12/14
Zgłoszenia: Murator EXPO, www.wiatriwoda.pl, biuro@wiatriwoda.pl, tel.(0-22) 829 66 80, faks (0-22) 829 66 81 lub 90

7. 12-14.03.2010 r.
Rok turystyki wodnej – promocja kajakarstwa wśród dzieci i młodzieży szkolnej
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

8. 18-21.03.2010 r.
XVII Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy “GWDA 2010”

Trasa: rzeka Gwda, Grudna – Piła, 48 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954
manicz@poczta.onet.pl, Komandor Zbigniew Manicz

9. 20.03.2010 r.
IX Zimowy Spływ Kajakowy “Pożegnanie Zimy Oława-Odra 2010”

Trasa: rzeki Oława i Odra, Siechnice – Wrocław, 16 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS

50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, Komandor Bożena Siczek, bsiczek@wp.pl

10. 27.03.2010 r.
IV Spływ Kajakowy “Szpaki szukają wiosny w kajaku”

Trasa: rzeka Cybina, jez. Swarzędzkie, Maltańskie, 10 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158, tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

11. 4.03-30.05.2010 r.
Szkoleniówka 2010
Trasa: rzeki Kaszub (weekendy), wykłady, zajęcia na basenie, kurs pierwszej pomocy
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com
Komandor Łukasz Orzeszyna

KWIECIEŃ

12. 10.04.2010 r.
VII Ekologiczny Spływ Kajakowy rz. Świder
Trasa: rzeka Świder, Mlądz – Józefów, 5 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF “Szczęśliwice”, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl
Komandor Zdzisław Kos

13. 10.04.2010 r.
V Międzynarodowy Turystyczny Spływ i Wyścig na Brdzie BRDA 2010
Trasa: rzeka Brda, “Opera Nova” – BrdyUjście, 11 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej ARKA V przy Klubie POW, 89-915 Bydgoszcz, ul. Sułkowskiego 521, tel. (0-52) 372 18 80, arkav@wp.pl, Komandor Zbigniew Paraszczuk

14. 10.04.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Otwarcie Sezonu 2010”
Trasa: Kanały Gdańska, 18 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakowe WODNIAK, 80-958 Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1, tel. (0-58) 307 11 80 (wtorki 16.00-18.00), 0-503 467 880, 0-602 898 763, faks (0-58) 629 42 98, sk.wodniak@wp.pl,
Komandor Tomasz Poławski

15. 16-18.04.2010 r.
Salon Łodzi Turystycznych i Rekreacyjnych KAJAK EXPO
Miejsce: Międzynarodowe Targi Gdańskie SA, 80-382 Gdańsk, ul. Beniowskiego 5
Zgłoszenia: Katarzyna Cieżyńska, tel./faks (0-58) 554 91 17, k.ciezynska@mtgsa.com.pl

16. 17-18.04.2010 r.
XXVII Mistrzostwa w Kajakarstwie Górskim “AMP Kamienna 2010″
Miejsce: rzeka Kamienna, Szklarska Poręba
Zgłoszenia: Akademicki Klub Turystyki Kajakowej BYSTRZE, 30-059 Kraków, ul. Reymonta 17, tel. 608 445 575, klub@bystrze.org, ciosanka@o2.pl, Komandor: Anna Cios

17. 24-25.04.2010 r.
IV Spływ Kajakowy „Dla Kasi”
Trasa: rzeka Strzegomka, Zastruże – Stróża – Bogdaszowice, 38 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS, 50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44,
0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Kazimierz Gorczycki

18. 29.04-3.05.2009 r.
XLV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „WDA 2010″
Trasa: rzeka Wda, Borsk – Błędno, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakowe WODNIAK, 80-958 Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1, tel. 0-503 467 880, sk.wodniak@wp.pl, Komandor Ewa Kontrowicz

19. 30.04-3.05.2010 r.
XVIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Nysa Kłodzka 2010″
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Zabłocie – Topola, 56 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, 50-325 Wrocław, ul. Ledóchowskiego 1/12, tel. (0-71) 324 51 43, (0-71) 793 33 04, 0-609 232 836, andrzej.piasecki@hydral.com.pl, ptasiuskok@ptasiuskok.pl, www.ptasiuskok.pl
Komandor Andrzej Piasecki

20. 30.04-3.05.2010 r.
XVI Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Piławą „Majówka z Sobótką”
Trasa: rzeka Piława, Liszkowo – Krępsko, 61 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl,
Komandor Zbigniew Manicz

21. 30.04-3.05.2009 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Mazowiecka Wiosna 2010″
Trasa: rzeka Skrwa Pn, Sierpc – Murzynowo, 65 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF „Szczęśliwice”, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl,
www.tkkfszczesliwice.waw.pl, Komandor Andrzej Pawlewski

MAJ

22. 1-2.05.2010 r.
Powitanie Bobrów 2010
Trasa: rzeki Włodawka, Krzemianka, Kołacze-Adamki, Szczęśniki – Adamki, 36 km
Zgłoszenia: Komisja Turystyki Kajakowej ZO PTTK Włodawa, 22-200 Włodawa, ul. Żołnierzy WiN 25, tel. (0-82) 572 17 09, j.tworek@upcpoczta.pl, Komandor Józef Tworek

23. 1-3.05.2010 r.
XI Międzynarodowy Spływ Kajakowy Kanał Augustowski – Niemen
Trasa: Kanał Augustowski, rzeka Niemen, Rygol – Druskienniki, 98 km
Zgłoszenia: Augustowskie Towarzystwo Kajakowe, 16-300 Augustów, ul. Raginisa 11, tel. 0-606 280 987, macista@wp.pl, Komandor Maciej Hintertan

24. 1-9.05.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – II Czeska Wiosna
Trasa: rzeka Wełtawa od Wysokiego Brodu
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Katarzyna Kramek-Romanowska

25. 8.05.2010 r.
XII Ogólnopolski Spływ Kajakowy dla Dzieci Niewidomych i Niedowidzących
Trasa: rzeka Warta, Poznań – Mściszewo, 23 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA,
60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12, 0-602 247 501,
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Marek Truszkowski

26. 8-30.05.2010 r.
Kajakiem Rzeszów – Bałtyk, spływ etapowy dla uczczenia 600-lecia Bitwy pod Grunwaldem
Trasa: Wisłok, San, Wisła, 815 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

27. 14-16.05.2010 r.
XL Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Skawa-Wisła 2010” im. Mariana Skołyszewskiego
Trasa: rzeka Skawa, Czartak – Przewóz, 38 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-240 Żory, ul. Urocza 15, tel. (0-32) 471 97 79, slejan@tlen.pl, Komandor Władysław Grabowski

28. 14-16.05.2010 r.
VIII Ogólnopolski Cross Kajakowy “O Błękitną Wstęgę Jezior Raduńskich”
Trasa: kółko Jezior Raduńskich, Wieżyca 34/14 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki Wodnej BAŁTYK
81-969 Gdynia, ul. Czechosłowacka 3, tel. 783 997 005, faks (0-58) 627 18 23,
scz@stocznia.gdynia.pl, Komandor Elżbieta Piechowska

29. 15-16.05.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Powitanie Wiosny” im. Anny Goj
Trasa: rzeki Widawa, Odra, Kiełczów – Świniary – Wrocław, 40 km
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS
50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Adam Korablewski

30. 15-16.05.2010 r. .
I Międzynarodowe Mistrzostwa Mazowsza w Kajak-Polo
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29 m. 132, imprezy@grupakajaki.pl,
Komandor Piotr Kudlik

31. 20-23.05.2010 r.
XIII Spotkanie Miłośników Rzeki Rawka – Rawka 2010
Trasa: rzeka Rawka, Doleck – Bolimów, 40 km
Zgłoszenia: Łódzki Klub Kajakowy ALBATROS im. Sławomira Forysiaka przy Oddziale Łódzkim PTTK
90-301 Łódź, ul. Wigury 12, tel./faks (0-42) 716 31 83, 0-501 403 494, lucynaijurek@wp.pl, Komandor Jerzy Drygalski

32. 20-23.05.2010 r.
XIX Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Zgłowiaczką
Trasa: rzeka Zgłowiączka, Orle – Włocławek, 55 km
Zgłoszenia: Oddział Kujawski PTTK we Włocławku, 87-800 Włocławek, ul. Słowackiego 1A, tel. (0-54) 232 33 54,
poczta@wloclawek.pttk.pl
Komandor: Lech Wojciech Krajewski

33. 21-23.05.2010 r.
XLV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Prosna 2010″
Trasa: rzeka Prosna, Przystajnia – Jastrzębniki, 52 km
Zgłoszenia: Klub Kajakowy PTTK PELIKANY, 63-400 Ostrów Wielkopolski, ul. Starotargowa 5, (0-62) 736 28 17, faks (0-62) 736 28 17, info@pelikany.org
www.pelikany.org, Komandor Sławomir Pluciński

34. 21-23.05.2010 r.
XXVII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Młynareczka 2010″
Trasa: rzeki Wkra i Narew, Joniec – Modlin, 35 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK WODNIK, 07-100 Nowy Dwór Maz. ul. Zakroczymska 36, tel. (0-22) 775 33 39, 0-604 570 492, Komandor Tadeusz Łazarczyk

35. 22-23.05.2010 r.
Święto Wisły (d. Warszawski Piknik Kajakowy)
Miejsce: rzeka Wisła, Warszawa, Port Czerniakowski
Zgłoszenia: Warszawski Akademicki Klub Kajakowy HABAZIE, www.piknik.waw.pl, tel. 0-602 79 44 46, piotr@nurt.com.pl
Komandor Piotr Kaliszek

36. 28-30.05.2010 r.
XI Igraszki Morskie 2010
Trasa: miejsce do ustalenia, surfowanie na morskich falach
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Michał Mikucki

37. 29.05.2010 r. KAJAK i KOMPAS
Trasa: rzeka Motława, wewnętrzne wody Gdańska, 10 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK
80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, faks (0-58) 341 89 67,
baboo@tlen.pl, Komandor Przemysław Siudem

38. 29.05.2010 r.
VIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy Osób Niepełnosprawnych Kraków – Wisła 2010
Trasa: rzeka Wisła, Tyniec – Kraków, 15 km
Zgłoszenia: UKS Olimp, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 05 00, uksolimp1@o2.pl, Komandor Jolanta Kwinta

39. 29.05.2010 r.
Maraton Kajakowy Dwumiasta “SŁUPIA 2010”
Trasa: rzeka Słupia, Słupsk – Ustka, 34 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej NURT 76-270 Ustka, ul. Grunwaldzka 35, tel. (0-59) 814 55 86, faks (0-59) 814 4769, aniapodrecka@wp.pl
Komandor Anna Podrecka

40. 29-30.05.2010 r.
Wiosna na Rurzycy
Trasa: rzeki Rurzyca, Gwda, 37 km
Zgłoszenia: Klub PTTK GWDA przy Oddziale PTTK im. H. Kamińskiego w Pile, 64 920 Piła, ul. Śródmiejska 12/1, tel. (0-67) 212 44 30, Piotrowska.Joanna@wp.pl
Komandor Beata Marek

41. 29-30.05.2010 r.
Regaty Kajakowe z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka
Miejsce: Zalew Borki w Radomiu
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

42. 29.05-6.06.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XIII Nadbałtycka Wiosna
Trasa: rzeka Vaidawa, Must, Gauja w Estonii i na Łotwie
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0 505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Katarzyna Kramek Romanowska

43. 30.05-2.06.2010 r.
XLV Międzynarodowy Spływ Kajakowy na Popradzie
Trasa: rzeka Poprad, Stara Lubownia – Stary Sącz, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-506 690 424, stirk@vp.pl, Komandor Krzysztof Nalepa

CZERWIEC

44. 3-5.06.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy Nysa Kłodzka 2010
Trasa: rzeka Nysa Kłodzka, Kłodzko – Nysa, 67 km
Zgłoszenia: Wojskowe Koło PTTK Nr 22 SZAROTKA, Klub Garnizonowy w Kłodzku, 57 300 Kłodzko, ul. Walecznych 28, tel. (0-74) 647 84 05, faks (0-74) 647 84 08,
kqk@pknet.pl, Komandor Krzysztof Klar

45. 3-6.06.2010 r.
LXIX Międzynarodowy Spływ Kajakowy im. Tadeusza Pilarskiego na Dunajcu
Trasa: rzeka Dunajec, Nowy Targ – Nowy Sącz, 90 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-667 643 031,
stirk@vp.pl, Komandor Franciszek Malec

46. 3-6.06.2010 r.
XLI Spływ Kajakowy im. Janka Vetulaniego na Pilicy
Trasa: rzeka Pilica, Pilczyca – Trzymorgi, 66 km
Zgłoszenia: Krakowski Klub Kajakowy PTTK im. M. Wańkowicza, 31-033 Kraków, ul. Westerplatte 5, tel. (0-12) 423 02 87, maciek.scr@plusnet.pl

47. 5.06.2009 r.
Piknik Olimpijski – część kajakowa (m.in. turniej piłki kajakowej, pokazy freestyle’u, kajakowy tor przeszkód, wystawa sprzętu i wyposażenia kajakowego)
Miejsce: Warszawa – Kępa Potocka
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

48. 10-13.06.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pracowników Automatyki, Telekomunikacji i Logistyki PKP
Trasa: jeziora Raduńskie,
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, 0-501 786 357, kkw1929@tlen.pl, Komandor Krzysztof Racułt

49. 12.06.2010 r.
III Ogólnopolski Integracyjny Spływ Kajakowy Dzieci Niepełnosprawnych
Trasa: rzeka Wisła, 15 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929
30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@o2.pl
Komandor Krzysztof Racułt

50. 12.06.2010 r.
Morski Maraton Kajakowy Trzy Mola
Trasa: Zatoka Gdańska, 13 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, faks (0-58) 341 89 67,
rzecznik.omik@gmail.com, Komandor Jarosław Wolny

51. 12.06.2010 r.
Regaty z okazji Dni Radomia
Miejsce: Zalew Borki w Radomiu
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

52. 18-20.06.2010 r.
Regionalny Spływ Kajakowy „Przełomami Wisłoka”
Trasa:rzeka Wisłok, Frysztak – Rzeszów, 58 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08,
0-607 995 393, faks (0-17) 850 12 99, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

53. 18-20.06.2010 r.
Otwarte Mistrzostwa Mazowsza Smoczych Łodzi
Miejsce: Kozienice
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29/132, tel. 0-503 365 640, malinowskit@wp.pl,
Komandor Tomasz Malinowski

54. 18-27.06 2010 r.
Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Grunwald 2010”
Trasa: rzeka Wisła, Kozienice – Wyszogród, 176 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 02-954 Warszawa, ul. Goplańska 29/132, tel. 0-503 365 640, malinowskit@wp.pl, Komandor Tomasz Malinowski

55. 19-20.06.2010 r.
VII Międzynarodowy Spływ Wodami Żuław
Trasa: Krynica Morska – Rybina, 28 km
Zgłoszenia: Klub Turystyczny PTTK SZUWAREK, 82-100 Nowy Dwór Gdański,
ul. Warszawska 22, tel. 0-506 170 950, pttk.szuwarek@gmail.com,
Komandor Wiesław Olszewski

56. 24-26.06.2010 r.
X Jubileuszowy Ogólnopolski Spływ Kajakowy „WISŁOKA 2010″
Trasa: rzeka Wisłoka, Kłodawa gm. Brzyska – Dębica, 60 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@tlen.pl, Komandor Krzysztof Racułt

57. 25-26.06.2010
XI Długodystansowy Ekstremalny Bieg Inauguracja Lata DEBIL
Trasa: rzeka Radunia, Stężyca – Gdańsk,100 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, Komandor Tomasz Woźniak

58. 25-27.06.2010 r.
XLIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy “TRZECH ZAPÓR” rzeką Sołą
Trasa: rzeka Soła, Żywiec – Oświęcim, 45 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF MOTOR, 34-120 Andrychów, ul. Krakowska 140, skr. poczt. 32, tel. 0-696 022 763, (0-33) 870 39 29, ryszard.jontecz@o2.pl, Komandor Jerzy Pytlewski

59. 25-27.06.2010 r.
XV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „GWDA 2010″
Trasa: rzeka Gwda, Gwda Wielka – Lędyczek, 34 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Jan Piskorz

60. 25-27.06.2010 r.
III Ogólnopolski Cross Kajakowy Memoriał im. Tadeusza Kiwiało
Trasa: rzeka Pasłęka, Jez. Drużno, rz. Elbląg, Kan. Jagielloński, rz. Nogat, Zal. Wiślany, 60 km
Zgłoszenia: KTK DRUZNO przy PTTK Oddział Ziemi Elbląskiej, 82-300 Elbląg, ul. Krótka 5, tel./faks (0-55) 641 12 96, pttk_elblag@wp.pl
Komandor Piotr Szustek

61. 25-27.06.2009 r.
VII Ogólnopolski Spływ Kajakowy Stowarzyszenia Saperów Polskich
Trasa: rzeka Wda, Tleń – Świecie, 39 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych, 86-200 Chełmno, ul. Biskupia 16, skr. poczt.19,
tel. (0-56) 677 33 26, ktwchelmno@onet.eu, Komandor Lech Bolt

62. 25-27.06.2010 r.
VII Świętojańskie Kajakowanie
Trasa: rzeki Piława, Gwda, 45 km
Zgłoszenia: Klub PTTK GWDA przy Oddziale PTTK im. H. Kamińskiego w Pile, 64 920 Piła, ul. Śródmiejska 12/1, tel. (0-67) 212 44 30, Piotrowska.Joanna@wp.pl
Komandor Eugeniusz Piotrowski

63. 25.06-11.07.2010 r.
VIII Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Odra – rzeka, która łączy” (ECA)
Trasa: rzeka Odra, Wrocław – Frankfurt n. O. – Szczecin, 510 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTASI USKOK, Sportvereinigung Rotation Schwedt, Abteilung Kanu
50-325 Wrocław, ul. Młodnickiego 24/7, tel. (0-71) 375 28 86 (do 15:00), 0-605-543-152,
krzysztof.uscinski@wuwr.com.pl, Komandorzy Krzysztof Uściński i Hilmar Schmidt

64. 26.06-4.07.2010 r.
XXXI Ogólnopolski Świętojański Spływ Kajakowy rzeką Słupią
Trasa: Słupia, Sulęczyno – Ustka, 110 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej PTTK BRACTWO WODNE,85-137 Bydgoszcz, ul. Leszczyńskiego 113/43, tel. (0-52) 373 05 65, 0-667 112 630, krystczerwinska@wp.pl, Komandor Krystyna Czerwińska

65. 28.06-4.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Rospudą
Trasa: rzeka Rospuda, Czarne – Augustów, 74 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42
biuro@pttklomza.pl, Komandor Jacek Żukowski

66. 29.06-4.07.2010 r.
XLI Międzynarodowy Rodzinny Kajakowy Spływ Przyjaźni rzeką Poprad na Trasie Partnerskich Miast Stara Lubownia – Nowy Sącz
Trasa: rzeka Poprad, Stara Lubownia – Nowy Sącz, 98 km
Zgłoszenia: Zrzeszenie Sportu Osób Niepełnosprawnych START, 33-300 Nowy Sącz, ul. Kościuszki 2, tel. (0-18) 442 00 30, faks (0-18) 442 14 02, 0-691 838 324, slezak_s@op.pl, Komandor Stanisław Ślęzak

67. 30.06-4.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pisą
Trasa: rzeka Pisa, Pisz – Nowogród, 101 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42
Komandor Tadeusz Lutrzykowski, biuro@pttklomza.pl

68. 30.06-10.07.2010 r.
XI Międzynarodowy Spływ Kajakowy „WARTA TOUR 2010″
Trasa: rzeka Warta, Odra, Poznań – Szczecin, 270 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA,
60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12, 0-602 247 501,
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Krzysztof Michalski

LIPIEC

69. 1-4.07.2010 r.
IX Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Dobrzycą
Trasa: Rzeka Dobrzyca, Iłowiec – Tarnowo, 45 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2,
tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

70. 1-16.07.2010 r.
XI Ogólnopolski – VIII Międzynarodowy Spływ Kajakowy Bug 2010 – Nadbużańskie Spotkania na Kresach
Trasa: rzeka Bug, Dobrotwor (Ukraina) – Dubienka; rzeki: Bug, Rata, Sołokija, Ługa, Huczwa. 271 km
Zgłoszenia: UKS KIKO przy Szkole Podstawowej Nr 4, 22-400 Zamość, ul. Zamoyskiego 4, tel. (0-84) 638 95 00, 0-604 476 948, flaga-kajaki@wp.pl, Komandor Lesław Flaga

71. 2-11.07.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy Papierników Brda 2010
Trasa: rzeka Brda, ??,
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17,
tel. 0-605 208 983, 0-603 255 530, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Grzegorz Miesała

72. 3-11.07.2010 r.
XXV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Lubuski Szlak Wodny”
Trasa: rzeka Obra, Warta, Kopanica – Santok, 140 km
Zgłoszenia: Towarzystwo Turystyczne CHAPACZ, Koło PTTK “Chapacz”
65-413 Zielona Góra, ul. Tylna 3/2, tel. (0-68) 327 16 52, 0-503 811 929, chapacz@chapacz.pl,
www.chapacz.pl, Komandor Waldemar Pieńkowski

73. 9-18.07.2010 r.
XX Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Krutynia – Jez. Śniardwy – Pisa”
Trasa: rzeki Krutynia, Pisa, Sorkwity – Nowogród, 201 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42,
biuro@pttklomza.pl, Komandor Janusz Kosakowski

74. 10.07-1.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – I Fińskie Lato
Trasa: rzeka Kemijoki, Kemihaara – jez. Kemijärvi, rzeka Kitkanjoki do PN Oulanka
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl
Komandor Katarzyna Kramek Romanowska

75. 11-18.07.2010 r.
60 Jubileuszowy Spływ Sanem pod Hasłem “600 lecie Bitwy pod Grunwaldem”
Trasa: Sanok – Przemyśl ???
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

76. 15-18.07.2010 r.
XII Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Z Husarią po Czernicy”
Trasa: rzeki Biała i Czernica, Jezierniki – Czarne, 36 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Jan Piskorz

77. 16-18.07.2010 r.
II Ogólnopolski Spływ Kajakowy im. Sławomira Forysiaka “Pilica 2010”
Trasa: rzeka Pilica, Inowłódz – Tomczyce, 43 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Łódzki Klub Kajakowy ALBATROS
90-747 Łódź, ul. Płk dr Stanisława Więckowskiego 63/12, tel./faks (0-42) 716 31 83, 0-501 403 494, lucynaijurek@wp.pl, Komandor Jerzy Drygalski

78. 17-24.07.2010 r.
LV Międzynarodowy Spływ Kajakowy im. Marii Okołów-Podhorskiej na Brdzie
Trasa: rzeki Brda i Zbrzyca, Nowa Brda – Bydgoszcz, 168 km
Zgłoszenia: Kujawsko-Pomorski Związek Kajakowy, 85-915 Bydgoszcz, ul. Gdańska 163, tel. (0-52) 340 01 39, 0-509 701 388, 0-602 427 273, kpzkaj@wp.pl, wieslawkruza@wp.pl, Komandor Wiesław Kruża

79. 17.07-1.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XVI Nadbałtyckie Lato
Trasa: rzeka Kreźante, Dubysa, Niemen (Litwa – Żmudź)
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 855 52 37, 0-508 518 361, maurin@il.waw.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Jan Maurin

80. 17.07-1.08.08.2010 r.
Drawa Szkoleniowa 2010
Trasa: Drawa, Czaplinek – Krzyż, rzeki Kokna, Korytnica, Mierzęcka Struga, 265 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, drawa.szkoleniowa@pq.gda.pl,
Komandor Maciej Skarbek

81. 18-24.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, jez. Wigry – Augustów, 82 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42,
biuro@pttklomza.pl, Komandor Adam Nowicki

82. 22-25.07.2010 r.
IX Międzynarodowy Spływ Kajakowy “Radew – Parsęta”
Trasa: rzeka Radew, Białogórzyno – Karlino, rzeka Parsęta, Karlino – Kołobrzeg, 74 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 250 22 28, faks (0-67) 250 21 65, 0-601 337 954, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

83. 22.07-1.08.2010 r.
VI Międzynarodowy Spływ Kajakowy DNIESTR 2010 – wycieczka na Huculszczyznę i do Lwowa
Trasa: rzeka Dniestr, Halicz – Zaleszczyki, 169 km
Zgłoszenia: UKS KIKO przy Szkole Podstawowej Nr 4, 22-400 Zamość, ul. Zamoyskiego 4, tel. (0-84) 638 95 00, 0-604 476 948, flaga-kajaki@wp.pl, Komandor Lesław Flaga

84. 23.07-1.08.2010 r.
Młodzieżowy Spływ JAREM DNIESTRU
Trasa: rzeka Dniestr, Niżniów Chocim, 249 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

85. 23-25.07.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy rzeką Pilicą
Trasa: Pilica, Przybyszew – Budy Michałowskie – Warka, 40 km
Zgłoszenia: Klub Kajakowy KOREK Warka, 05-660 Warka, ul. Marii Konopnickiej 7, tel. 0-601 388 250, kk.korek@gazeta.pl, Komandor Agnieszka Gostkowska

86. 24-30.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, Wigry – Augustów, 102 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl,
Komandor Jacek Żukowski

87. 24-30.07.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Rospudą
Trasa: rzeka Rospuda, Czarne – Augustów, 74 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Tadeusz Lutrzykowski

88. 24.07-15.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – I Fińskie Lato
Trasa: rzeka Kemijoki, Kemihaara – jez. Kemijärvi, rzeka Kitkanjoki do PN Oulanka
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 649 74 92, 0-505 981 184, jankajaki@wp.pl, www.kajel.lap.pl
Komandor Jan Kramek

89. 31.07-14.08.2010 r.
L Jubileuszowy Centralny Spływ Kajakowy PTTK Pojezierzem Brodnickim DRWĘCA-WISŁA
Trasa: rzeka Drwęca, Wisła, Partęczyny – Chełmno, 270 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych Chełmno, 86-200 Chełmno, ul. Biskupia 16, skr. poczt. 19, tel. (0-56) 677 33 26, ktwchelmno@onet.eu,
Komandor Lech Bolt

90. 31.07-15.08.2010 r.
XVI Kajakowe „Eldorado” – XV Nadbałtyckie Lato
Trasa: rzeka Kreante, Dubysa, Niemen (Litwa – Żmudź)
Zgłoszenia: Towarzystwo Polska-Litwa-Łotwa-Estonia, 02-795 Warszawa, ul. Kazury 10/74, tel. (0-22) 672 60 26, 0 604 884 747, cuma12@wp.pl, www.kajel.lap.pl,
Komandor Barbara Trzpil

SIERPIEŃ

91. 2-8.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Czarną Hańczą
Trasa: rzeka Czarna Hańcza, jez. Wigry – Augustów, 98 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża,
ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Grzegorz Kalinowski

92. 5-12.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy JEGRZNIA – BIEBRZA – NAREW
Trasa: rzeki Jegrznia, Biebrza i Narew, jez. Dręstwo – Łomża, 140 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Janina Kosakowska

93. 10-15.08.2010 r.
V Międzynarodowy Integracyjny Spływ Kajakowy Wrocław – Głogów 2010
Trasa: rzeka Odra, Wały Śl., Lubiąż, Ścinawa, Chobienia i Wietszyce, 131 km
Zgłoszenia: Wrocławski Integracyjny Klub Kajakowy Osób Niepełnosprawnych KAPOK, 53 326 Wrocław, ul. Buska 2/15, Spółdzielcze Centrum Rehabilitacyjno-Medyczne RESURS, 50-950 Wrocław, ul. Wita Stwosza 16,
tel. (0-71) 361 39 89, tyralherman@gmail.com, bohdan.krakowski@neostrada.pl
Komandor: Piotr Wójcik

94. 11-15.08.2010 r.
Ogólnopolski Spływ Kajakowy Pisą
Trasa: rzeka Pisa, Pisz – Nowogród, 101 km
Zgłoszenia: Klub Wodny CANOE przy Oddziale PTTK w Łomży, 18-400 Łomża, ul. Wojska Polskiego 1, tel. (0-86) 216 47 18, (0-86) 216 64 42, biuro@pttklomza.pl
Komandor Grzegorz Kalinowski

95. 12-15.08.2010 r.
XIII Ogólnopolski Maraton Kajakowy ZAPORA ŻUR 2010
Trasa: rzeka Wda, jezioro Żur
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, tel. 0-603 255 530, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Leszek Miesała

96. 13-15.08.2010 r.
X Jubileuszowy Ogólnopolski Maraton Kajakowy WARTA CHALLENGE
Trasa: rzeki Warta, Poznań – Sieraków, 100 km
Zgłoszenia: Wielkopolskie Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Wodnej WARTA, 60-479 Poznań, ul. Strzeszyńska 190, tel./faks (0-61) 842 23 12
wstirw@warta.poznan.pl, Komandor Krzysztof Michalski

97. 14-15.08.2010 r.
Dwudniowy Spływ Kajakowy z okazji Mistrzostw Świata w Kajakarstwie Klasycznym
Trasa: rzeka Warta, Poznań – Kiszewo, 50 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158,
tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

98. 16-21.08.2010 r.
Międzynarodowy Integracyjny Spływ Kajakowy po Ziemi Lubuskiej
Kontynuacja spływu organizowanego przez WIKKON KAPOK z Wrocławia (10-15.08.2010 r., poz. 91)
Trasa: rzeka Odra, Głogów-Krosno Odrzańskie, 122 km
Zgłoszenia: Towarzystwo Turystyczne CHAPACZ, Koło PTTK CHAPACZ, 65-413 Zielona Góra, ul. Tylna 3/2, tel. (068) 327 16 52, 0 503 811 929, chapacz@chapacz.pl, www.chapacz.pl, Komandor Waldemar Pieńkowski

99. 16-26.08.2010 r.
III Wakacyjne Spotkania Kajakowe Młodzieży WASZETA 2010
Miejsce: jezioro Pluszne, Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy ZHP “Perkoz”
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. 0-608 764 226, imprezy@grupakajaki.pl
Komandor Anna Siudem Kopka

100. 20-22.08.2010 r.
XXXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy „Szczecińskie Liście Platanowe 2010″
Trasa: rzeka Płonia, kanały Międzyodrza, 50 km
Zgłoszenia: Szczeciński Klub Turystyki Kajakowej PŁONIA, 70-415 Szczecin, Al. Jana Pawła II 49a, tel. (0-91) 434 56 24, ewap8@wp.pl, Komandor Mirosława Muntowska

101. 20-22.08.2010 r.
Jubileusz 35-lecia SKK Morzkulc
Trasa: rzeki Kaszub, 40 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Maciej Skarbek

102. 25-29.08.2010 r.
XXXIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy RAWKA 2010
Trasa: rzeka Rawka, Doleck – Bolimów, 41 km
Zgłoszenia: Koło PTTK SOSENKA przy Oddziale PTTK “Szaniec”, 96-100 Skierniewice, ul. Senatorska 12, tel. 0-509 293 400, 0-601 211 762, info@sosenka-kajaki.pl, Komandor Tadeusz Panak

103. 27-29.08.2010 r.
XXXII Ogólnopolski Spływ Kajakowy LUBIANA 2010
Trasa: kaszubskie jeziora i rzeki, 60 km
Zgłoszenia: Koło Zakładowe PTTK przy Zakładach Porcelany Stołowej Łubiana SA, 83-407 Łubiana, ul. Zakładowa 1, faks (0-58) 686 37 85, (0-58) 686 37 84 w. 371, 0-694 420 422, jaszewski.zbigniew@lubiana.pl, zbijasz@interia.pl, Komandor Jarosław Ptaszyński

104. 27-29.08.2010 r.
XI Ogólnopolski Spływ Kajakowy im. Tadeusza Nowaka TRZY KORONY
Trasa: rzeka Dunajec, Sromowce Niżne – Krościenko n. Dunajcem, 21 km
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej DUNAJEC, 30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel./faks (0-12) 427 16 15, 0-604 404 596,
stirk@vp.pl, Komandor Piotr Zaziąbło

105. 27-29.08.2010 r.
XXI Ogólnopolski Spływ Kajakowy RUDA 2010 im. Kazimierza Kalusa
Trasa: rzeka Ruda, Szczejkowice – Ruda Kozielska, 34 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-335 Jastrzębie Zdrój, ul. Zielona 41/21, tel. 0-501 694 493, Komandor Dariusz Grodowczyk

WRZESIEŃ

106. 2-5.09.2010 r.
„Energia Raduni” – Otwarte Mistrzostwa Polski Instruktorów Kajakarstwa
Trasa: rzeka Radunia, 20 km
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15,, tel. 0-606 717 259, switekj@gmail.com, www.energiaraduni.org.pl, Komandor Jerzy Świtek

107. 3-5.09.2010 r.
X Ogólnopolski Spływ Kajakowy JESIENNA DRAWA
Trasa: rzeka Drawa, Prostynia – Sitnica, 42 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2,tel. (0-67) 250 22 28, 0-601 337 954, faks. (0-67) 250 21 65, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

108. 4-5.09.2010 r.
V Ogólnopolskie Regaty Kajakowe
Miejsce: Zalew w Domaniowie
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Kajakarzy na rzecz Osób Niepełnosprawnych, 26-600 Radom, ul. Osiedlowa 12/5, tel. (0-48) 366 24 59, 0-603 681 363

109. 10-12.09.2010 r.
Odkrywczy Młodzieżowy Spływ rzekami Szkło i San
Trasa: Szkło, San, Budzyń – Jarosław, 47 km
Zgłoszenia: Klub POL Survival PTTK, 35-064 Rzeszów, ul. Matejki 2, tel. (0-17) 863 38 08, faks (0-17) 850 12 99, 0-607 995 393, pspttk@poczta.onet.pl, Komandor Zygmunt Solarski

110. 10-12.09.2010 r.
XIV Ogólnopolski Spływ Kajakowy MAŁA PANEW 2010
Trasa: rzeka Mała Panew, Krupski Młyn – Zawadzkie – Kolonowskie, 41 km
Zgłoszenia: Gliwicki Klub Kajakowy WIKING, 44-110 Gliwice, ul. Zabrska 41, tel. (0-32) 231 84 32, 0-601 563 841, 0-601 563 846, gkkwiking@poczta.onet.pl, Komandor Dawid Marek

111. 11-12.09.2010 r.
V Kajakowy Weekend ze Szpakami
Trasa: rzeka Warta, Puszczykowo – Czerwonak, 28 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158,
tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl, Komandor Izabela Dylewska

112. 11-12.09.2010 r.
II Maraton Kajakowy KANAŁ AUGUSTOWSKI BRAMˇ EUROPY
Trasa: Kanał Augustowski, Płaska – Augustów, 10, 13 i 24 km
Zgłoszenia: Augustowskie Towarzystwo Kajakowe, 16-300 Augustów, ul. Raginisa 11, tel. 0-600 362 782, pozkaj@wp.pl, Komandor Wojciech Walulik

113. 16-18.09.2010 r.
XLI Międzynarodowy Spływ Kajakowy ZŁOTE LIŚCIE
Trasa: Trasa 1: Jeziora Raduńskie, 36 km, Trasa 2: rzeka Radunia, Ostrzyce – Żukowo, 30 km
Zgłoszenia: Oddział Zakładowy PTTK przy Stoczni Gdynia SA, 81-155 Gdynia, ul. płk. Dąbka 243e/1, 0-692 600 753, basiaurbanik@wp.pl
Komandor Łucja Wróbel

114. 24-26.09.2010 r.
I Ogólnopolski Spływ Kajakowy Nysą Łużycką
Trasa: rzeka Nysa Łużycka, Turoszów – Łęknica
Zgłoszenia: Klub Wodny PTTK Szron, 68-100 Żagań, ul. Kościuszki 39 (Ryszard Dyrkacz), ryszardd3@amorki.pl, rolek58@onet.pl
Komandor Aleksander Czerwonajcio

115. 25.09.2010 r.
XXX Krakowski Maraton Kajakowy WISŁA 2010
Trasa: rzeka Wisła, Kraków, 25 km
Zgłoszenia: Kolejowy Klub Wodny 1929
30-206 Kraków, ul. Księcia Józefa 24a, tel. (0-12) 427 05 00, kkw1929@tlen.pl
Komandor Krzysztof Racułt

116. 25-26.09.2010 r.
VII Wrocławskie Regaty Kajakowe z okazji 129 rocznicy pierwszych w Europie zawodów kajakowych
Trasa: rzeka Odra, przystań kajakowa PTTK – Wyspa Słodowa, przystań kajakowa PTTK – Wyspa Opatowicka, 17 km – pętla (sobota)“Wrocław z pokładu kajaka” (niedziela)
Zgłoszenia: Wrocławski Klub Wodniaków WIADRUS, 50-106 Wrocław, Rynek-Ratusz 11/12, tel./faks (0-71) 783 60 02, (0-71) 343 03 44, 0-504 028 040, bsiczek@wp.pl, Komandor Bożena Siczek

PAŹDZIERNIK

117. 1-3.10.2010 r.
IV Ogólnopolskie Spotkania Kajakowe Nauczycieli
Trasa: Szlak Konwaliowy
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. 0-607 327 407, 0-606 234 548, wojtib1@wp.pl
Komandor Wojciech Bigiel

118. 2-3.10.2010 r.
XII Ogólnopolski Jesienny POL-ECO Challenger “O Puchar Bobrów 2010
Trasa: rzeka Liwiec, Stara Wola – Kamieńczyk, 18 km
Zgłoszenia: Ognisko TKKF SZCZĘŚLIWICE, 03-216 Warszawa, ul. Modlińska 14, tel./faks (0-22) 857 52 03, 0-503 112 576, tkkf.szczesliwice@wp.pl, www.tkkfszczesliwice.waw.pl, Komandor Andrzej Pawlewski

119. 8-10.10.2010 r.
VI Spływ Kajakowy BARWY JESIENI
Trasa: rzeka Brda, Woziwoda – Nogawica, 35 km
Zgłoszenia: Klub Turystyki Kajakowej Arka V przy Klubie POW, 89-915 Bydgoszcz, ul. Sułkowskiego 521, tel. (0-52 372 18 80), arkav@wp.pl
komandor Lech Boczkowski

120. 15-17.10.2010 r.
V Ogólnopolski Spływ Kajakowy “Złota Jesień na Rurzycy”
Trasa: rzeka Rurzyca, Trzebieszki – Krępsko, 27 km
Zgłoszenia: Pomorski Wojskowy Oddział PTTK, 78-600 Wałcz, ul. Mazowiecka 2, tel. (0-67) 2502228, 0-601 337 954, faks (0-67) 250 2165, manicz@poczta.onet.pl
Komandor Zbigniew Manicz

LISTOPAD

121. 11-14.11.2010 r.
Ogólnopolska Konferencja Instruktorów Kajakarstwa
39. Zlot Przodowników Turystyki Kajakowej PTTK
XIII Biesiada Kajakowa
Miejsce: do ustalenia
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa, 00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, imprezy@grupakajaki.pl

122. 19-21.11.2010 r.
XIII Ogólnopolski Spływ Kajakowy KAPUSTNIKI 2010
Trasa: rzeka Mątawa, Rozgarty – Święte, 14 km
Zgłoszenia: Klub Turystów Wodnych CELULOZA, 86-100 Świecie, ul. Kościuszki 17, < tel. 0-692 714 320, ktwceluloza@wp.pl, www.ktw-celuloza.pl
Komandor Jarosław Piotrowski

123. 26-28.11.2010 r.
IV Mistrzostwa Mazowsza we Freestyle’u Kajakowym im. Michała Radka “Fido”
Zgłoszenia: Warszawski Akademicki Klub Kajakowy HABAZIE, 00-631 Warszawa, ul. Waryńskiego 12 DS Riwiera, tel. 0-691 031 909 prezes@habazie.waw.pl, Komandor Rafał Gryko

124. 26-28.11.2010 r.
III Andrzejkowy Festiwal Kajakowy
Miejsce: Aquapark Chojnice
Zgłoszenia: Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Kajakarstwa
00-963 Warszawa 81, skr. poczt. 74, tel. (0-52) 562 34 58, 0-600 996 457, kawenik@poczta.onet.pl, Komandor Marek Kawecki

125. 26-28.11.2010 r.
VI Imieninowy Spływ Andrzeja i Barbary
Trasa: rzeka Warta, Pogorzelica – Nowe Miasto n. Wartą, 18 km
Zgłoszenia: UKS 55, 61-065 Poznań, ul. Baraniaka 158, tel. 0-609 661 679, 0-605 592 684, uks55@o2.pl, www.uks55.pl
Komandor Izabela Dylewska

GRUDZIEŃ

126. 10-11.12.2010 r.
XXIV Ogólnopolski Barbórkowy Wyścig Kajakowy
Trasa: Zalew Rybnicki, Stodoły – Orzepowice – Stodoły, 15 km
Zgłoszenia: Śląski Klub Turystyki Kajakowej NEPTUN Żory, 44-335 Jastrzębie Zdrój, ul. Zielona 41/5, tel. (0-32) 471 97 79, slejan@tlen.pl,
Komandor Władysław Grabowski

127. 11.12.2010 r.
V Festiwal Filmów Kajakowych KAJAK JAMBOREE
Miejsce: Klub Filmowy „Żyrafa” – Gdynia
Zgłoszenia: Klub Wodny ŻABI KRUK, 80-822 Gdańsk, ul. Żabi Kruk 15, tel. (0-58) 305 73 10, klubfilmowy@op.pl

128. 17-19.12.2010 r.
XXXV Urodziny SKK Morzkulc
Trasa: Kaszuby, 20 km
Zgłoszenia: Studencki Klub Kajakowy MORZKULC, 80-222 Gdańsk, ul. Siedlicka 4, zarzad.morzkulc@gmail.com,
Komandor Michał Mikucki

Opublikowano Artykuł, dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubuskie, mazowieckie, małopolskie, opolskie, podkarpackie, podlaskie, pomorskie, śląskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie, łódzkie | 2 komentarzy

Czersk, historia i plan miasta

Historia zamku i miasta

Wyniosły cypel, będący częścią skarpy, górujący nad doliną Wisły, z dawien dawna zachęcał ludzi do zakładania tu siedzib. Szczególnie dogodne było miejsce, na którym w XIV w. wzniesiono zamek. We wczesnym średniowieczu, na przełomie VI i VII w., powstała tu pierwsza słowiańska osada, która przetrwała do końca VII w. Przez następnie prawie sto lat miejsce to było bezludne. W IX w. znów zostało ono zasiedlone, ale w połowie X w., zapewne w wyniku walk związanych z podbojem Mazowsza przez wielkopolskiego księcia Mieszka I, ponownie opustoszało. Dopiero w drugiej połowie XI w., za panowania Kazimierza Odnowiciela, wybudowano w tym miejscu gród, który rychło został zniszczony. Do jego odbudowy przystąpiono już na początku XII w. Nowy gród obejmował całą powierzchnię obecnego Wzgórza Zamkowego i odznaczał się imponującymi wałami, których szerokość podstawy wynosiła ponad 10 m. Fortyfikacje te wzniesiono w skomplikowanej technice mieszanej łączącej konstrukcję rusztową i izbicową (skrzyniową). Do chwili obecnej, jest to jedyny na południowym Mazowszu gród wybudowany tą metodą. Na majdanie grodu powstał też romański kościół pw. św. Piotra wzniesiony z wapiennych ciosów. Pomimo swych znacznych walorów militarnych gród ten został zdobyty i spalony (o czym świadczą stwierdzone przez archeologów ślady pożaru) być może w 1142 r., kiedy to Czersk oblegały wojska ruskie wspomagające Władysława II, księcia suwerena, w walce z jego młodszymi braćmi, synami Bolesława Krzywoustego. Trzeci gród wybudowano w tym miejscu dopiero pod koniec XIII w. W XIV w. dwukrotnie go przebudowano, a pod koniec tego stulecia na koronie drewniano-ziemnego wału wzniesiono ceglany mur gotyckiego zamku. Te kolejne budowy, rujnacje i odbudowy sprawiły, że przez cztery stulecia istnienia kolejnych grodów wzgórze zamkowe „urosło” o cztery metry – metr w ciągu każdego stulecia. Od czasu wzniesienia tu pierwszej osady na przełomie VI i VII w., do schyłku XIV w., gdy powstał murowany zamek, archeolodzy naliczyli 11 poziomów osadniczych, z których siedem nosiło ślady pożaru.

W 2 połowie XIII w. Czersk stał się drugą po Płocku stolicą księstwa. Księstwo płockie zajmowało zachodni skraj Mazowsza i stanowiło ok. 1/5 jego powierzchni. W ciągu XIV w. książę płocki miał często w swoim władaniu ziemię wiska, leżącą za Narwią na północno-wschodnim skraju Mazowsza. Pozostała część Mazowsza, stanowiąca jego znakomitą większość podlegała władzy księcia rezydującego w Czersku. W 1381 r. Mazowsze podzieli między siebie książęta Siemowlt IV i Janusz I zwany Starszym. Siemowit IV osiadł w Płocku i miał w swoim władaniu, prócz tego księstwa, ziemie wokół Gostynina, Sochaczewa, Rawy i Wizny. Prawie 2/3 terytorium Mazowsza znalazło się w rękach Janusza Starszego panującego w Czersku. Jego władza obejmowała ziemie których centra stanowiły Czersk, Warszawa, Liw, Zakroczym, Wyszogród, Ciechanów, Nur i Nowogród.

Osiadłszy w czerskim grodzie książę Janusz Starszy rozpoczął starania zmierzające w kierunku zbudowania w swojej siedzibie murowanego zamku. Wznoszenie zamku rozpoczęto przy końcu XIV w. Ostatnio badacze za rozpoczęcie budowy przyjmują rok 1388. Na początku powstały dolne kondygnacje wieży bramnej i południowej. Tę ostatnią zwieńczono krenelażem. Równocześnie wznoszono mur kurtynowy na południe od wieży bramnej (powstało ok. 25 m muru) i na zachód od wieży południowej (powstało ok. 20 m muru). Na przełomie XIV i XV w. kontynuowano prace. W ich trakcie powstał pełny mur kurtynowy między wieża bramną i południową. Wzniesiono część dolnej kondygnacji wieży zachodniej, którą połączono murem kurtynowym z wieżą południową. Choć nadal brakowało muru kurtynowego łączącego wieżę zachodnią i bramną to nadbudowano tę ostatnią o dwie kondygnacje. Powstała w ten sposób izba dla straży, w której znajdował się kołowrót do podnoszenia mostu zwodzonego. Powyżej niej zbudowano reprezentacyjną izbę przeznaczoną zapewne dla księcia. Miała ona kominek i nadwieszony wykusz mieszczący latrynę. Kolejnym, trzecim etapem budowy było zamknięcie obwodu obronnego czyli połączenie murem kurtynowym wieży bramnej i zachodniej. W tej ostatniej dokończono budowę dolnej kondygnacji i zwieńczono ją krenelażem, dzięki czemu osiągnęła ona wysokość murów kurtynowych. Budowę gotyckiego zamku ukończono przed 1410 r. Cały mur obwodowy oraz baszty południowa i zachodnia miały tę samą wysokość (ok. 9 m) i zwieńczone były krenelażem o wysokości 2 m. Krenelaź posiadał otwarte strzelnice, l/mieszczone pomiędzy nimi prostokątne występy muru zabezpieczały obrońców przed strzałami z zewnątrz. Jedynie wieża bramna wyższa była od całej reszty zamku i liczyła ok. 15 m wysokości. Na koniec budowy, przy północnej kurtynie powstał dom dla księcia. Wśród badaczy nie ma zgody co do tego czy był to budynek drewniany czy murowany, ale większość opowiada się za rym drugim wariantem. Na dziedzińcu zamkowym wzniesiono murowany kościół św. Piotra na fundamentach świątyni z XII w. Powstały tu zapewne również budynki drewniane – mieszkalne i gospodarcze. Książe Janusz Starszy nie poprzestał na budowie zamku w Czersku. W latach 20. XV w. z jego inicjatywy rozpoczęto budowę zamków w Ciechanowie i Liwie. Ukończono je już po jego śmierci, która nastąpiła w 1429 r.

Zamek czerski wzniesiony w miejscu o wybitnych walorach obronnych nie musiał mieć specjalnie rozbudowanych urządzeń obronnych. Wieża bramna, pilnująca najbardziej zagrożonego odcinka, broniona była tylko z najwyższej kondygnacji. Jedyna dodatkowa strzelnica znajdowała się w izbie dla straży. Większa część kurtyn nie była flankowana. Osłonę taką miały Jedynie krótkie odcinki murów przy wieży zachodniej i bramnej. Wieża południowa, niemal nie wystająca na zewnątrz, podporządkowana była bardziej funkcji więziennej, niż obronnej. Ale też strona południowa, z najwyższą skarpą opadającą do wody, była najlepiej zabezpieczona warunkami terenowymi.

W 1545 r. Czersk stał się częścią dóbr należących do królowej Bony. Zaraz potem z jej inicjatywy rozpoczęto unowocześnianie zamku. Dotyczyło to zarówno jego funkcji obronnych jak i mieszkalnych. By poprawić obronność zamku podwyższono jego trzy wieże. Wieża bramna uzyskała dwie dodatkowe kondygnacje wyposażone w strzelnice dla lekkich dział. Strzelnice takie uzyskała również najwyższa kondygnacja wieży południowej. Można przypuszczać, że umieszczono je również na najwyższej kondygnacji wieży zachodniej, ale nie zachowały się one do dzisiaj. Dwie najbardziej zagrożone wieże (bramną i zachodnią) zwieńczono dodatkowo hurdycjami, czyli drewnianymi nadwieszonymi galeriami. Ich ściany posiadały strzelnice do broni ręcznej, a przez otwory w ich podłodze można było atakować wroga, który dostał się pod ściany wieży. Wszystkie wieże zwieńczono strzelistymi hełmami o drewnianej konstrukcji. Po nadbudowie mury wież uzyskały wysokość: wieża bramna – 21 m, wieża zachodnia – 21 m, wieża południowa – 23 m. Hełmy wieńczące wieże miały po ok. 10 m wysokości. Po tej przebudowie wieże uzyskały imponującą wysokość, a zamek uzyskał wygląd godny siedziby królowej Bony. By wygodnie mieszkać i pomieścić swój dwór królowa nakazała rozbiórkę starego budynku przy północnym murze zamku i wzniesienie w jego miejsce nowej, renesansowej rezydencji (Domus Magnus). W tym czasie powstał również mniejszy budynek południowy (Curia Minor) po przeciwległej stronie dziedzińca zamkowego. Odnowiono i przebudowano także zamkowy kościół św. Piotra.

Według tradycji powstanie tutejszych sadów związane jest z działalnością królowej Bony. Za jej pobytu na stokach zamkowego wzgórza założone zostały plantacje winnej latorośli. Po wyjeździe królowej do Włoch w 1556 r. zamkiem zarządzali kolejni starostowie wywodzący się z zasłużonego dla Czerska rodu Parysów. Zagładę zamku przyniosły czasy szwedzkiego „potopu”. W kwietniu 1656 r. w zamku schronili się szwedzcy żołnierze po przegranej bitwie pod Warką. Kilka dni później uchodząc przed polskimi oddziałami podpalili zamek. Ogień strawił drewniane konstrukcje stropów i dachów w trzech wieżach i w budynkach stojących na dziedzińcu zamku. Pomimo tych zniszczeń zamek do 1757 r. mieścił archiwum ziemi czerskiej, kancelarię i sądy grodzkie. W tym czasie z kościoła św. Piotra stały już tylko trzy ściany. W 1762 r. dzieła odbudowy warowni podjął marszałek wielki koronny i starosta czerski, Franciszek Bieliński. Do śmierci w 1766 r. zdążył wyremontować budynek kancelarii, naprawić mury obwodowe oraz wybudować zachowany do dziś most arkadowy przerzucony nad zamkową fosą.

Pozbawiony opiekuna zamek popadał w ruinę. W 1705 r. Czersk znalazł się na terenie zaboru pruskiego. Pamiątką po krótkim panowaniu Prusaków jest obecny kościół parafialny p.w. Przemienienia Pańskiego wzniesiony w 1805 r. przez władze rejencji pruskiej w zamian za przejęcie od miejscowej parafii wsi Linin. Jako materiał do budowy posłużyła cegła rozbiórkowa z murów zamku. Wtedy to ostatecznie zniknęły, wówczas już poważnie zrujnowane, budowle mieszkalne -Domus Magnus i Curia Minor. W 1815 r. Czersk przeszedł do zaboru rosyjskiego wraz z nowoutworzonym Królestwem Polskim. Ruiny zamku traktowano jako swoisty magazyn materiałów budowlanych, z którego korzystali również mieszkańcy Czerska. W wyniku takich działań do początku XX w. rozebrano mur obronny (kurtynę) pomiędzy basztą południową i zachodnią. Ruiny niszczyli też poszukiwacze skarbów skuszeni legendą o kosztownościach królowej Bony rzekomo tam ukrytych. Swoistą pamiątką po nich jest otwór, który z wielkim trudem wybili w dolnej części wieży więziennej (południowej) w 1895 r.

Latem 1907 r. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości podjęło prace ratownicze by zabezpieczyć mury przed dalszą dewastacją. Prace prowadzono przez kilka lat, a w 1921 r. TonZP stało się właścicielem ruin zamku. W latach 30. prowadzono prace archeologiczne, podczas których odnaleziono fundamenty kościoła św. Piotra i zabudowy przy południowej kurtynie. Rozpoczęto też prace konserwatorskie przy wieży bramnej zakładając w niej żelbetowe stropy.

W pełni profesjonalne prace archeologiczne na terenie Czerska podjęte zostały na początku lat 60. XX w., przez trzech archeologów warszawskich – Teresę Kiersnowską, Jadwigę Rauhutową i Stanisława Suchodolskiego. Trwały one nieprzerwanie do połowy lat osiemdziesiątych tegoż stulecia, a przedmiotem były kolejne fazy wczesnośredniowiecznego grodziska oraz cmentarzysko istniejące na majdanie (dziedzińcu) grodu od połowy XII do końca XIII w. Pod koniec lat 60. XX w. uzupełniono ubytki w murach obwodowych, a w wieży południowej zrobiono schody i kładki umożliwiające wejście na jej wierzchołek. Wieża bramna została wyremontowana w stopniu umożliwiającym jej użytkowanie. Od kilku lat dziedziniec zamkowy jest widownią imprez nawiązujących do bogatej historii zamku, a których główną atrakcją są pokazy walk rycerskich.

Opracowanie tekstu: Stanisław Kryciński

Opublikowano Artykuł

STER Spływy Kajakowe, kajaki Mazury, Pilica

Spływy Kajakowe z STER Warka zaprasza na Pilicę, Wisłę i Radomkę. Mazury Mazowsza w zasięgu Twoich możliwości

Zakroczym

Przewodnik po powiecie Grójeckim w opracowaniu z 1965r.

Przewodnik po powiecie Grójeckim w opracowaniu z 1965r.

Rys geograficzny

Ukształtowanie powierzchni

Zarys dziejów

Zabytki

Śladami Księcia Konrada Mazowieckiego

Śladami Księcia Konrada Mazowieckiego

2. Czerwińsk – Przed romańskim portalem

3. Płock – Najstarsza stolica Mazowsza

4. Ciechanów – Dla dam i rycerzy

5. Pułtusk – Biskupie miasto, biskupi zamek, książęca opieka

Legendy Mazowsza

Legendy Mazowsza

Warszawska syrenka

Jak rycerz Junosza pod Zakroczymiem we krwi krzyżackiej się pławił

O mężnym Ciechanie, założycielu Ciechanowa

O opiekunce Mławy

O Nierodzie z Czerwina

O przywarach proboszcza z Wyszkowa

O „Żółtej Damie” z zamku w Liwie

Ślad Matki Boskiej z Pieczysk

O tym jak wareckie piwo uratowało legata papieskiego

O zaczarowanej kozie z Kozienic

Jak młody myśliwy odczarował najstarszych mieszkańców Radomia

O potworze z bagien koło Pakosławia

O przeklętych skarbach z Iłży

Kalendarz Spływów Kajakowych PTTK i PZK na 2010

Turystyczne Spływy Kajakowe PTTK i PZK w 2010

STYCZEŃ

LUTY

MARZEC

KWIECIEŃ

MAJ

CZERWIEC

LIPIEC

SIERPIEŃ

WRZESIEŃ

PAŹDZIERNIK

LISTOPAD

GRUDZIEŃ

Czersk, historia i plan miasta

Historia zamku i miasta

Opis trasy w odcinkach :-)

Kalejdoskopy zdjęć

Aktywny Wypoczynek ;-)

Wypożyczalnia STER Warka ul. Mostowa 30

Poleć nas w serwisach społecznościowych

Nowe, wygodne kajaki polietylenowe

Informacje turystyczne

Pogoda Warka, PKP, PKS, rzeki, map24, GPS

Najnowsze artykuły

Popularne Artykuły

Tagi, słowa kluczowe