STER Spływy Kajakowe, kajaki Mazury, Pilica

Technika pływania kajakiem po dzikich wodach

Nowe możliwości, jakie stworzył sprzęt z tworzyw sztucznych oraz możliwości szybkiego przerzucania sprzętu sztywnego w dowolne miejsce (transport samochodowy) uczyniły, zwłaszcza w krajach Europy Zachodniej, bardzo popularną turystykę graniczącą z wyczynem uprawianą na wodach o dużym stopniu trudności. Wody te, to rzeki górskie o nieregularnym nurcie, zaliczane do tzw. wód dzikich. Ich pokonywanie możliwe jest tylko na sprzęcie 2 tworzyw poliestrowych: kajakach jedynkach, oraz kanadyjkach jedynkach i dwójkach (oczywiście wyposażonych w fartuchy). Sprawą równie ważną jak sprzęt jest odpowiednia technika, której wymagają zmieniające się w szybkim tempie sytuacje i występujące przeszkody naturalne.

Pływanie, nawet turystyczne po wodach, których stopień trudności jest większy niż III wymaga znajomości i opanowania elementów techniki slalomowej.

Z drugiej strony ta forma kajakarstwa dostarcza wielu emocji i jest świetną formą doskonalenia umiejętności, dlatego też zyskuje coraz więcej zwolenników.

Trudności techniczne występujące na wodach dzikich związane są z dużym spadkiem wody, a tym samym jej dużą prędkością. Nie regularności brzegów (zwężenia, gwałtowne zakręty), oraz występujące w nurcie głazy, wystające ponad powierzchnię wody i ukryte pod nią są przyczyną powstawania wirów, dużych fal, od-wojów i cofek.

Pokonywanie dzikich wód wymaga szczególnie pewnego związania kajakarza z łodzią, aby napęd mógł być skutecznie przenoszony na kajak czy kanadyjkę i aby wszelkie manewry wykonywane były pewnie. W związku z tym siedzenie kajaka powinno być tak wyprofilowane, aby unieruchamiało dolną część ciała. Nogi lekko zgięte w kolanach opierają się o podnóżek, a rozstawione kolana powinny zapierać się o specjalnie wyprofilowane podpórki. Równocześnie górna część korpusu powinna odleć dużą swobodę ruchów. W kanadyjkach klęczy się jak najniżej, z równoczesnym okraczanym przysiadem na siodełku, uda i stopy są unieruchomione w pętlach z taśmy.

Różnica techniki w kajaka i kanadyjce – wynika przede wszystkim z rodzaju wiosła i pozycji zajmowanej w tych łodziach. Kajak jedynka – daje największe możliwości techniczne ze względu na duży i obustronny zasięg wiosła, co umożliwia bardzo szybkie manewry i reakcje. Kanadyjka jedynka — jest łodzią bardzo trudną do opanowania. Wiosło, którym posługujemy się tylko z jednej strony ogranicza zasięg. Z reguły nie zmienia się strony wiosłowania w CI, a zakres wiosłowania po stronie przeciwnej do normalnej uzyskuje się poprzez sięgnięcie wiosłem bez zmiany uchwytu. Kanadyjka dwójka – każdy z członków załogi wiosłuje po swojej stronie. Obaj uzupełniają się, a tylny, mający lepszy przegląd sytuacji spełnia rolę kapitana.

Zasady doboru długości wioseł w pływaniu po wodach dzikich

• dla kajaków jedynek – 210 – 220 cm
• dla kanadyjek dwójek – 145 – 155 cm
• dla kanadyjek jedynek – 150 – 160 cm

Przybliżona reguła mówi, że w C II wiosło powinno sięgać do podbródka, a w CI – o 5 ca dłuższe, a w kajakach na wysokość połowy ręki uniesionej do góry.

Elementy techniki

Manewry, które wykonuje się podczas pokonywania wód dzikich trudno nieraz precyzyjnie rozdzielić na poszczególne elementy. Tym niemniej nożna, opierając się na technice stosowanej w slalomie usystematyzować pewne elementy, które pozwolą opisać sposób pokonywania najważniejszych typów przeszkód.

Płynięcie naprzód – Podobnie, jak przy pływaniu turystycznym, czy też w kajakarstwie płaskim pociągnięciem wiosłem wykonuje się wzdłuż burt łodzi, aby uniknąć niezamierzonego skręcania. Ale uchwyt wiosła jest o 1-2 szerokości dłoni większy, aby być przygotowanym do szerokich pociągnięć sterujących. Poza tym w trakcie wiosłowania można zmienić szerokość uchwytu w celu zwiększenia działającej dźwigni niosła.

W kanadyjce, aby możliwe były długie, pionowe pociągnięcia, nachyla się górną część ciała przy zanurzeniu pióra.

W kanadyjce każde pociągnięcie wymaga korekcji wytrąconej z kierunku łodzi. Na wodzie spokojnej sterowanie może odbywać się poprzez przekręcenie pióra wiosła na zewnątrz.

Na wodzie dzikiej, trudnej wystosowuje się kanadyjkę poprzez skręcenie pióra wiosła do wewnątrz końcowej fazy pociąg-cięcia. Równocześnie ręką trzymającą główkę wiosła przyciągamy górną część drzewca wiosła do siebie. Środek drzewca oparty jest o burtę, a pióro poprzez powstałą dźwignię odpychana jest od burty i wysterowuje łódź. Ten sposób wysterowania jest bezpieczny, bowiem wiosło jest wtedy cały czas gotowe do ewentualnego podparcia łodzi wytrąconej z równowagi.

Płyniecie do tyłu. Odbywa się poprzez odwrócenie ruchów przy płynięciu do przodu. Ręka ciągnąca staje się wypychającą i na odwrót. Ruch do tyłu stwarza duże trudności wskutek przesunięcia środka ciężkości ku rafie i zanurzeniu się rufy pod wodę, co powoduje trudności w sterowaniu i niebezpieczeństwo wywrotki.

Zmiana kierunku – ma najważniejsze znaczenie w technice pływania po wodach dzikich. Wymagają tego liczne przeszkody naturalne, które przy szybkim prądzie zmuszają do błyskawicznych manewrów zmiany kierunku płynięcia.

W slalomie kajakowym wykształciły się specjalne formy techniki. W okresie początkowym była to technika uderzeń do przodu i do tyłu (kontr).

W celu zwiększenia szybkości manewrów (co jest ostatecznym celem slalomu) powstała technika wykorzystująca każdy manewr zmiany kierunku również do napędu łodzi. Jest to tzw. technika pociągnięć.

Zmiana położenia łodzi – jest najprostszym sposobem zmiany kierunku. Wiosłowanie nadal pozostaje takie, jak przy płynięciu prosto, natomiast poprzez boczny skręt bioder łódź zostaje przechylona, z tym że środek ciężkości pozostaje nad środkiem wyporu. Wygięcie kila skręca łódź w kierunku przeciwnym do wychylenia. W takiej pozycji powiększa się również wznos kila (linia kila zanurzona jest na mniejszej długości), przez co łódź skręca łatwiej niż normalnie.

Drugi sposób przechyłu łodzi uzyskuje się poprzez wychylanie środka ciężkości ciała poza środek wyporu. Przez to uzyskuje się:

• przedłużenie dźwigni wiosła,
• większą zdolność skrętu łodzi,
• większą siłę pociągnięcia dzięki pracy mięśni górnej części korpusu.

Znajdujące się w przodzie pióro wiosła służy do napędu i zmiany kierunku oraz podtrzymuje ciężar ciała. Im większa jest różnica szybkości pióra wiosła i wody, tym łatwiejsze jest utrzymanie łodzi w tej pozycji. Ten sposób pochylenia łodzi stosuje się zawsze na szybkim aorcie przy promowaniu oraz przechodzeniu z wody spokojnej na szybki nurt.

Zasadą podstawową jest pochylenie łodzi w taką stronę, aby prąd uderzał w dno łodzi. Im prąd jest szybszy, tym pochylenie łodzi musi być większe. Jeżeli woda nacierać będzie na pokład kajaka czy kanadyjki, spowoduje to niechybnie wciśnięcie pokładu pod powierzchnię i wywrotkę.

Oczywiście zmianę kierunku uzyskać można stosując którykolwiek z omówionych wcześniej elementów (kontrowanie, zagarnianie z jednej strony lub zagarnianie łukiem od dzioba). Z tym, że kontrowanie może spowodować wywrotkę i nie zaleca się stosować tego elementu na wodach dzikich.

Elementem, który daje bardzo duże możliwości manewru jest ściąganie łodzi na wiosło. Manewr ten dla kanadyjki dwójki został omówiony w rozdziale III. Również w kajaku jedynce wykonuje się ten element i to zarówno w przypadku, jeżeli kajak posiada prędkości względem wody, jak i bez prędkości.

Element ten wykonywany bez prędkości polega na podparciu się piórem wiosła włożonego do wody równolegle do burty kajaka i przyciągnięciu kajaka do wiosła. Tym samym kajak zostaje przesunięty w bok o odległość zależną od zasięgu pociągnięcia.

Jeżeli kajak posiada prędkość względem wody, wystarczy włożenie pióra wiosła do wody ukośnie. W tym przypadku pióro wkłada się do wody, stroną pracującą skierowane ku dziobowi kajaka. Prędkość kajaka względem wody spowoduje, ściągnięcie dziobu na wiosło i zwrot kajaka. Im bardziej do przodu włożone będzie wiosło tym zwrot j będzie bardziej widoczny. Natomiast przy zanurzeniu pióra bliżej środka kajaka, skręt będzie słabszy, ale wystąpi równocześnie boczne przesunięcie kajaka. Dodatkowo przyspieszyć można zwrot ściągając wiosło do burty kajaka.

Pokonywanie przeszkód na wodach dzikich

Bezpieczne pływanie po wodach dzikich wymaga oprócz opanowania techniki również bardzo dobrego czytania wody, jak również umiejętnego wykorzystywania zjawisk zachodzących w nurcie.

Wpływanie z szybkiego nurtu w cofkę i wodę spokojną. Aby móc przepłynąć trudniejsze odcinki wody górskiej, należy przed nimi zatrzymać się, wybrać najdogodniejszą drogę przejścia. W celu zatrzymania się wykorzystujemy cofki bądź odcinki wody spokojnej występujące za głazami wystającymi z wody i w zatokach przy brzegach rzeki.

Po ustawieniu kajaka ukośnie w stosunku do nurtu wiosłujemy mocno w kierunku cofki. W momencie, gdy dziób kajaka znajdzie się w zasięgu wody wstecznej stosujemy manewr ściągnięcia kajaka na wiosło zakończony podciągnięciem równoległym wzdłuż burty. Prąd spycha w tym czasie rufę kajaka i obraca go samoczynnie. Manewr tak wykonany pozwala na zatrzymanie się nawet na bardzo szybkim prądzie, o ile w korycie rzeki występują głazy wystające ponad powierzchnię, lub zatoki ze spokojną lub wsteczną wodą.

Promowanie pod prąd. Jeżeli znajdujemy się na wodzi spokojnej, a chcemy prze-promować przez silny prąd należy wejść w nurt z możliwie dużą prędkością, aby prąd nie obrócił łodzi. Równocześnie pamiętać należy o balastowaniu (przechył na taką stronę, aby nurt uderzył o dno łodzi).

Zwrot na prądzie. Wyjścia z cofki w celu dalszego spłynięcia z prądem odbywa się poprzez manewr zwrotu. Napływamy ukośnie pod prąd, gdy dziób łodzi znajduje się na nim, stosujemy ściąganie dzioba na wiosło w celu przyspieszenia zwrotu. Oczywiście w momencie, gdy łódź znajduje się w pozycji ukośnej i bocznej względem prądu konieczne jest balastowanie.

Płynięcie po dużych falach, które są regularne i nie kryją głazów jest stosunkowo proste. Dobrze jest, aby łódź posiadała prędkość względem wody, bo łatwiejsze jest wtedy manewrowanie. Wszystkie zwroty wykonywać należy na szczycie fali, bowiem łódź na wtedy tylko jeden punkt podparcia i bardzo łatwo wykonać jest zwrot.

Wiosłujący na falach płasko, co ułatwia zachowanie równowagi i umożliwia ewentualną podpórkę wiosłem.

Przepływanie progów i szypotów, czyli tych siejąc w których występuje duża, nieregularna fala, odwoje i wiry należy do najtrudniejszych w pływaniu po wodach dzikich. Taki odcinak wymaga przed przepłynięciem rozeznania z wody, a o ile to możliwe również z brzegu i wybranie najlepszego przejścia. Staramy się, aby utrzymać łódź równolegle do linii nurtu i w odwój wejść u z dużą szybkością, prostopadle do tworzącego się wału wody. Cały czas wiosłujemy, bowiem ugrzęźnięcie w odwoju to pewna wywrotka i wciągnięcie kajaka w dno.

Manewrowaine pomiędzy przeszkodami (głazami) – opiera się na zwrotach łodzi. Jeżeli nie starcza miejsca i czasu, aby wykonać zwrot poprzez np. zagarnianie półkoliste od dziobu wygodniej jest zastosować element ściągania kajaka na wiosło. Pozwala to na wymijanie przeszkód tkwiących gęsto w korycie (np. szachownica).

Zachowanie się w czasie wywrotki na wodach dzikich

• nie puszczać wiosła,
• wydostać się możliwie szybko z kajaka (wychodzi się z kajaka z fartuchem, natomiast w kanadyjce fartuch pozostaje na kopicie,
• chwycić się kajaka (na dziobie i rufie są pętle z linki, dobrze również umocować linki wzdłuż burt od dziobu do rufy),
• starać się dopłynąć do brzegu mając kajak przed sobą (w razie uderzenia o głazy stanowi on pełną osłonę)

Piotr Chrupczalski